Opinie

De nieuwe studenten: driedubbel genaaid en toch veerkrachtig

Hoger onderwijs Een middelbareschooltijd zonder afsluiting, een studententijd zonder begin, en het leenstelsel nog net niet afgeschaft: de nieuwe eerstejaars treffen het niet, schrijft .
Illustratie Hajo

‘De genaaide generatie.’ Zo noemde de Leidse rector magnificus Carel Stolker in mei de nieuwe lichting studenten die deze weken hun introductieweken van de Nederlandse hogescholen en universiteiten beleven. Hoe cru dat ook klinkt: de beschrijving is volkomen terecht. Wie nu aan een studie begint, kon het eigenlijk niet slechter treffen.

Vergeleken met hun voorgangers hebben de eerstejaars al vóór hun inschrijving het nodige moeten missen. Hun middelbareschooltijd eindigde in een treurige anticlimax, zonder laatste schooldag, noemenswaardige diploma-uitreiking of spetterend slotfeest.

De introductieweek zal dat gemis niet goedmaken. Die traditionele aftrap van De Mooiste Tijd Van Je Leven is normaal gesproken een vijfdaagse versie van Lowlands, een invasie van nieuwkomers die zich vol overgave onderdompelen in hun nieuwe stad. Dat kennismakingsritueel moet zich nu online voltrekken. Daarnaast organiseren de meeste instellingen nog één dag met rondleidingen door de stad, faculteit en studentenverenigingen.

Alcohol is taboe

Hoe streng de regels worden nageleefd blijkt als je – bijvoorbeeld in Leiden – een handvol studenten op anderhalve meter afstand van elkaar een ludiek kennismakingsdansje (‘Nies in je elleboog!’) ziet doen. Verderop hobbelt een groepje achter een mentor aan die via een draadloze microfoon de rijke stadsgeschiedenis in hun headsets bralt. Klein doch veelzeggend detail: terwijl de rest van de stad is omgebouwd tot horeca-terras, mogen de nieuwelingen alleen fris drinken. Alcohol is taboe. En om half negen ’s avonds moet iedereen naar huis.

Hoe goedbedoeld ook, dit is niet de uitbundige inburgering waarbij je vriend(inn)en voor het leven maakt of je toekomstige partner tegen het lijf loopt.

En het vervelende is: dat blijft voorlopig ook zo. Want de colleges die in september beginnen, blijven tot ten minste februari 2021 grotendeels digitaal. De instellingen doen hun best om dertig procent van het onderwijs fysiek aan te bieden, beloofde de universiteitskoepel VSNU vorige week, waarbij eerstejaars voorrang krijgen.

Hoe sympathiek ook, het blijft een karig vooruitzicht. Hoezeer docenten zich ook hebben ingespannen om hun colleges online op te tuigen, ze geven zelf toe dat een werkgroep via Zoom of Teams verre van ideaal is. Om over de omstreden surveillance-software die bij digitale tentamens wordt toegepast, het zogeheten proctoring, nog maar te zwijgen.

Lees ook: Zijn wij dan nu de verloren generatie?

Studenten betalen de rekening

Ondertussen mogen de studenten de rekening betalen. Den Haag vond het in 2015 immers een goed idee om het leenstelsel in te voeren. Studeren was voortaan ‘investeren in jezelf’, zo luidde het mantra van de voorstanders. Maar, zo vragen bijna 50.000 ondertekenaars van een online petitie voor compensatie zich af: geldt dat ook als je ruim tweeduizend euro aan collegegeld neertelt voor een noodgedwongen thuisstudie van achter je webcam?

Wat het extra wrang maakt: inmiddels is de politieke steun voor het leenstelsel afgebrokkeld. De meeste pleitbezorgers waren al afgehaakt, maar toen in juli uit een evaluatie bleek dat de gemiddelde studieschuld zo’n 25.000 euro bedraagt, liet ook regeringspartij D66 weten dat het stelsel „flink op de schop” moest. Daardoor is de kans aanzienlijk dat – na de verkiezingen van volgend jaar – de basisbeurs gewoon weer terugkeert. Alleen: tegen die tijd heeft de huidige lichting eerstejaars waarschijnlijk al een bachelor gehaald. En betaald.

Politici die hun net ingevoerde leenstelsel alsnog afschieten omdat het leidt tot schulden, je zou ze een goede opleiding toewensen. Maar er zijn meer bemoeizuchtige bestuurders, die het op studenten hebben gemunt, zeker sinds de pandemie. De oude discussie om ze uit het openbaar vervoer te weren tijdens de spits werd door onderwijsminister Van Engelshoven (D66) opnieuw leven ingeblazen. En hoewel veel studentenhuizen al vóór de lockdown vrijwillig in quarantaine gingen en uit voorzorg strenge huisregels opstelden, werden bewoners daarna alsnog op de bon geslingerd omdat gemeenten aanvankelijk weigerden hen als gezamenlijk huishouden te beschouwen. Pas na de nodige media-aandacht werden die coronaboetes teruggedraaid.

Meer aanmeldingen

Of kijk wat er gebeurde tijdens de plotseling ingelaste persconferentie van premier Rutte, twee weken geleden. Terwijl alle stranden, winkelstraten, terrassen en vliegvelden als vanouds begonnen dicht te slibben en het virus weer kon oplieren, maakte de minister-president zich vooral zorgen om… de introductieweken voor studenten. Waarom toch, vroegen de verschillende organisaties zich af, ze hadden de benodigde maatregelen niet voor niets allang getroffen?

En toch – ondanks alle hindernissen en matige verwachtingen – is er ook hoopvol nieuws. Uit de voorlopige aanmeldingen blijkt dat de universiteiten bijna zesduizend studenten meer verwachten dan vorig jaar, een toename van 6,5 procent. De Leidse introductieweek moest vanwege een recordaantal deelnemers de inschrijving vroegtijdig sluiten. En hoewel studentenverenigingen zich vooralsnog enkel online mochten profileren (en ook niet mogen ontgroenen) hebben de meeste al een ledenstop afgekondigd. Nu de deuren weer voorzichtig op een kier mogen (al was daarvoor wel eerst een Kamermotie én aanvullend overleg met de Veiligheidsregio’s nodig) passen er simpelweg niet meer nieuwe eerstejaars in de sociëteit.

De genaaide generatie is verbazend veerkrachtig en vol vertrouwen. Laat dat over een paar jaar een speciale, eervolle aanbeveling worden op hun duurbetaalde bullen: begonnen in 2020, het jaar van corona.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.