Uitbetaling van compensatie in toeslagenaffaire hapert

Toeslagenaffaire Het politiek reces is doorbroken, en ook staatssecretaris Van Huffelen moet zich melden. Er is weer gedoe rond de toeslagenaffaire.

Het compenseren van alle getroffen ouders in de toeslagenaffaire duurt langer dan oorspronkelijk ingeschat, erkent Van Huffelen.
Het compenseren van alle getroffen ouders in de toeslagenaffaire duurt langer dan oorspronkelijk ingeschat, erkent Van Huffelen. Foto Bart Maat/ANP

Enigszins triomfantelijk, of althans opgelucht, sprak staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Financiën, D66) vrijdag 31 juli een filmpje in, dat ze op Twitter verspreidde. De Belastingdienst was erin geslaagd in de maand juli de eerste compensatie te betalen voor gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire. „De eerste groep van honderd ouders heeft vandaag geld gekregen”, sprak Van Huffelen vanuit de kantoortuin van het ministerie. „Honderd ouders: het is een eerste stap. Eigenlijk maar een stapje. Toch ben ik er blij mee. Het laat zien dat we nu zijn gestart met waar het ons om draait: u, als ouder, geven waar u recht op hebt.”

De toehoorders die het dossier volgen weten hoe bescheiden die eerste stap was. De omvang van de groep van mogelijke gedupeerden is vele malen groter: twintigduizend. En waar de staatssecretaris eind mei in haar eerste grote debat in de Tweede Kamer duidelijk beloofde dat „we” na die eerste uitbetalingen „dat aantal in hoog tempo kunnen uitbreiden”, nam ze in haar Twitterfilmpje wat gas terug. „Hoe graag ik het ook anders zou willen, dit betekent dus dat we lang niet alle problemen dit jaar kunnen oplossen.”

Nu strookte dat op zichzelf met haar eerdere, getemperde verwachtingspatroon, dat de afwikkeling van de nu al jaren slepende toeslagenaffaire nog wel tot eind 2021 zou duren. Niettemin rook de oppositie in de Tweede Kamer een nieuw smeulend vuurtje in het bericht van Van Huffelen.

Spoedeisend belang

Renske Leijten (SP), een van de voorvechters in dit dossier en net terug van vakantie, stelde onmiddellijk vragen. Hoe zijn de eerste honderd ouders geselecteerd?, wilde ze weten. En is het juist dat er ouders in deze eerste ronde zijn gecompenseerd die zich helemaal niet bij de Belastingdienst hadden aangemeld? Leijten vroeg bij haar collegawoordvoerders in de Kamer een debat aan, nog in het reces te houden. „Het spoedeisend belang hierachter is, dat wanneer nu zaken verkeerd aangepakt worden er voor toekomstige behandeling een verkeerde aanpak ligt.”

Deze dinsdag moest Van Huffelen inderdaad erkennen dat er het een en ander aan de hand is met de uitvoering van de herstelbetalingen. In een uitgebreide serie brieven aan de Kamer stelde ze onomwonden dat de eerste uitbetalingen weliswaar hebben plaatsgevonden, maar dat de wijze waarop dat gebeurde zó arbeidsintensief is dat het afwikkelen van alle gedupeerde gevallen veel meer tijd gaat kosten. Om precies te zijn is er ruim 1,2 miljoen euro aan 108 ouders uitgekeerd, met compensatiebedragen tussen 1.308 euro en ruim 41.500 euro.

Het aantal regelingen voor potentiële slachtoffers is de afgelopen tijd aanzienlijk uitgebreid

„Wanneer wij met de huidige aanpak doorgaan, laat het behandelen van grotere aantallen ouders langer op zich wachten dan oorspronkelijk ingeschat”, aldus Van Huffelen. De finale afwikkeling van de toeslagenaffaire zal dus niet vóór eind 2021 zijn voltooid, erkende ze tussen de regels door.

De oorzaak van de vertraging is tweeledig. Allereerst is het aantal regelingen voor potentiële slachtoffers in de afgelopen maanden aanzienlijk uitgebreid. Niet alleen op aandringen van de Tweede Kamer, zo bleek voorafgaand aan een tweede toeslagendebat begin juni, maar ook door de staatssecretaris zelf. Van Huffelen verruimde in maart uit eigen beweging de groep gedupeerden die voor compensatie in aanmerking kon komen. Dat deed ze in reactie op het eindadvies van de commissie-Donner die de toeslagenaffaire onderzocht. Van Huffelen wist hier bij het kabinet een kleine 400 miljoen euro voor te reserveren. Later kwam daar nog eens 80 miljoen bij.

Lees ook: Kabinet gaat verder in compensatie gedupeerden dan Donner

Complexer dan gedacht

Door de uitbreiding van zowel de oudergroepen als de verschillende regelingen zijn „veel zaken complexer dan aanvankelijk gedacht”, schreef Van Huffelen dinsdagmiddag aan de Kamer. Dat geldt al helemaal voor gedupeerden die van meerdere regelingen gebruik kunnen maken. De Belastingdienst wil daarbij ook dienstig zijn in het oplossen van andere financiële of sociale problemen waar ouders in terecht zijn gekomen. „Voor de meeste dossiers is een zeer intensieve behandeling noodzakelijk”, aldus de staatssecretaris.

Tweede oorzaak van de opgelopen vertraging zit bij de Belastingdienst zelf. De fiscus is organisatorisch nog altijd niet op orde om het immense probleem dat de toeslagenaffaire is geworden, af te handelen. De speciaal hiervoor opgezette Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) kan „nog niet op volle sterkte worden ingezet”, schreef Van Huffelen. Een woordvoerder van de Belastingdienst laat desgevraagd weten dat voor het beoogde crisisteam van vijfhonderd medewerkers nog honderdvijftig vacatures openstaan.

Om de eerste werklast aan te kunnen heeft Van Huffelen een extern bureau ingeschakeld, financieel advieskantoor Deloitte. Uit haar schriftelijke antwoorden op een lange lijst aan Kamervragen blijkt dat daarvoor dit jaar ruim 2 miljoen euro is gereserveerd.

Donderdag moet Van Huffelen in debat met de Tweede Kamer nadere tekst en uitleg komen geven. Willen Kamerleden zich de komende tijd na elke uitbetaling zo intensief met de afwikkeling van de toeslagenaffaire blijven bemoeien? Of neigt dat te veel naar micromanagement? Henk Nijboer, PvdA, vindt pertinent van niet: „Zonder vasthoudende Kamer zou ouders nooit recht gedaan worden.”