Opinie

Verplichte coronatest is haalbaar noch zinvol

Corona Stemmen gaan op om testen op corona verplicht stellen. Volgens is dit onuitvoerbaar en bovendien ontbreekt een juridische basis.
De eerste reiziger uit risicogebied wacht om getest te worden op corona in de teststraat op Schiphol. De aangekomen reizigers worden direct wanneer zij het vliegtuig uitstappen, door de GGD naar de teststraat verwezen.
De eerste reiziger uit risicogebied wacht om getest te worden op corona in de teststraat op Schiphol. De aangekomen reizigers worden direct wanneer zij het vliegtuig uitstappen, door de GGD naar de teststraat verwezen. Foto SEM VAN DER WAL/ANP

Het accent in de bestrijding van Covid-19 ligt in dit stadium van de epidemie op testen, met aansluitend bron- en contactonderzoek, en (thuis)quarantaine. De deelname aan het test- en quarantainebeleid laat echter te wensen over, zodat minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) de maatregelen verplicht wil stellen. Voor quarantaine is dat juridisch nu al mogelijk, maar de procedure is niet eenvoudig. Voor het testbeleid ligt het nog ingewikkelder.

Quarantaine is op grond van de Wet publieke gezondheid mogelijk bij iemand die vermoedelijk besmet is. De maatregel komt dus niet meer aan de orde zodra iemand positief getest is. De bedoeling is na te gaan of de betrokkene ziekteverschijnselen ontwikkelt. Daarom wordt quarantaine steeds gecombineerd met medisch toezicht. Medisch toezicht sluit echter niet de bevoegdheid tot testen in.

De procedure is omslachtig. Quarantaine, ook de thuisquarantaine, wordt opgelegd door de voorzitter van de veiligheidsregio. De betrokkene krijgt een raadsman toegevoegd. De officier van justitie wordt op de hoogte gesteld, die de rechter kan verzoeken om een machtiging tot voortzetting van de quarantaine. Deze rechterlijke betrokkenheid is noodzakelijk, omdat quarantaine, ook indien thuis uitgevoerd, een vorm van vrijheidsontneming is. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens stelt daaraan hoge eisen. Het zich onttrekken aan quarantaine en het onbevoegd betreden van de quarantaineplaats zijn strafbare feiten.

Geïndividualiseerde toepassing

Het verplicht stellen van quarantaine voor hele groepen is op grond van deze wettelijke bevoegdheid niet mogelijk. De maatregel vraagt immers om een geïndividualiseerde toepassing.

Lees ook: ‘Chaotisch’ beleid De Jonge onder vuur

Als iemand positief getest is, komt isolatie in beeld, een andere wettelijke maatregel. Deze moet worden uitgevoerd in een speciaal daarvoor aangewezen ziekenhuis, wat de praktische toepasbaarheid uiteraard aanzienlijk beperkt.

Grootschalig testen laat de Wet publieke gezondheid niet toe. Dan toch maar de toevlucht nemen tot de noodverordeningen? Dat zal niet gaan. Verplicht testen is een inbreuk op het grondwettelijke geborgde recht op privacy en lichamelijke integriteit, dus daar is een parlementaire wet voor nodig.

Langs de weg van de noodverordeningen mogen geen grondrechten worden beperkt. Dit is door verschillende hoogleraren staatrecht al eerder betoogd.

Nu kan altijd getwist worden over de vraag of een bepaalde maatregel wel grondrechten beperkt. In hoeverre is bijvoorbeeld de anderhalvemeterregel een inbreuk op de privacy? Maar bij verplicht testen, zoals wergeversorganisatie VNO-NCW wil, kan daar geen twijfel over bestaan. Daarbij worden de privacy en de lichamelijke integriteit in de kern geraakt. Daarom is medisch onderzoek tijdens isolatie in de wet zo omzichtig geregeld.

Bron- en contactonderzoek naar aanleiding van een besmettingsgeval heeft in de wet ook geen regeling gevonden. Een plicht tot medewerking daaraan is een privacyschending, en behoeft dus regeling in een parlementaire wet. Ik kan me hier echter weinig bij voorstellen. Moet de patiënt dan aangeven met wie hij/zij in de afgelopen tijd in contact is geweest, op straffe van een boete? Hoe valt dat te controleren zonder verregaand onderzoek te doen? De GGD’en hebben nu al niet de tijd om de contacten na te bellen.

Kortom, thuisquarantaine kan juridisch nu al, al is grootschalige toepassing niet gemakkelijk. Voor testen is een parlementaire wet nodig. Verplichtstelling van quarantaine en testen is geen oplossing. Medewerking aan bron- en contactonderzoek verplicht stellen lijkt mij haalbaar noch zinvol.

Correctie (18 augustus 2020): De kop en intro van een eerdere versie van dit artikel vermeldde dat minister De Jonge voorstander is van verplicht testen. Dat was onjuist en is aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.