Protest tegen Rama X zwelt aan

Majesteitsschennis Thailand Kritiek op de koning mag in Thailand niet eens gefluisterd worden. Nu eisen studenten een discussie over de monarchie.

Thaise studenten protesteren zondag in Bangkok tegen de rol van het koningshuis en tegen de regering.
Thaise studenten protesteren zondag in Bangkok tegen de rol van het koningshuis en tegen de regering. Foto’s AP/Reuters

De ene keer gaan ze verkleed als personages uit Harry Potter, hun toverstokjes in de lucht. Dan weer houden ze borden met Japanse stripfiguurtjes omhoog. Of ze steken drie vingers op, als verwijzing naar de film The Hunger Games. Daarin is die groet een teken van respect.

Hun uitingen mogen ludiek lijken, de boodschap van de studenten die in de Thaise hoofdstad Bangkok de straat op gaan is bloedserieus. Ze hebben een lijst met duidelijke eisen: er moeten nieuwe verkiezingen komen, de grondwet moet herschreven worden en er moet een einde komen aan het intimideren van Thai die kritisch zijn op de huidige regering.

Maar wat hun beweging werkelijk bijzonder maakt, is dat de studenten hardop spreken over een onderwerp waarover in Thailand niet eens gefluisterd mag worden. Ze eisen een open discussie over de monarchie en de rol van het koningshuis in hun democratie.

Kritiek op de monarchie in Thailand heeft altijd bestaan, alleen gebeurt dat normaal gesproken in besmuikt, bedekt taalgebruik dat alleen goede verstaanders begrijpen. Voor majesteitsschennis kun je drie tot vijftien jaar celstraf krijgen en de autoriteiten zijn de afgelopen jaren niet bang geweest om die wet te gebruiken. Maar nu zeggen de studenten zomaar waar het op staat.

Incarnaties van engelen of goden

Bijvoorbeeld vorige week zondag, toen een van de studenten zei dat ze vond dat het afgelopen moest zijn met verhalen dat leden van de koninklijke familie incarnaties zijn van engelen of goden. „Met alle respect, vraag jezelf eens af: hebben engelen of goden zo’n persoonlijkheid?” Dagblad The New York Times sprak met haar en ze weet heel goed wat er op het spel staat: „Ik weet dat het risico groot is dat ik in de cel beland, gemarteld word of zal overlijden. Maar het is tijd om niet langer bang te zijn”, zei ze tegen de krant.

Foto Gemunu Amarasinghe / AP

Ze sprak over de persoonlijkheid van Maha Vajiralongkorn, die in 2017 als koning Rama X zijn vader Bhumibol opvolgde. De oude Bhumibol zat ruim zeventig jaar op de troon en was, mede door zijn betrokkenheid bij het volk, ontzettend populair.

Zijn zoon is uit volkomen ander hout gesneden. Vajiralongkorn verblijft meestal op zijn landgoed in Duitsland en zou er daar een harem van twintig vrouwen op nahouden. Met hen bracht hij in maart zijn coronaquarantaine door, in een luxe hotel in Garmisch-Partenkirchen.

Intussen probeert Vajiralongkorn wel zijn invloed en zeggenschap in Thailand te vergroten. Hij heeft allerlei wetten laten aanpassen waardoor hijzelf en het leger meer te zeggen krijgen. Twee onderdelen van het leger plaatste hij direct onder zijn eigen zeggenschap, hetzelfde deed hij met het bureau dat gaat over de koninklijke vermogens. Vorig jaar bemoeide hij zich zelfs openlijk met de politiek, iets dat zijn vader hooguit achter de schermen deed. In de aanloop naar de verkiezingen verbood hij zijn eigen zus om zich kandidaat te stellen voor een zetel in het parlement.

Lees ook: Groot protest in Bangkok voor meer democratie in Thailand

Steeds meer macht

Tegen die koning komen de studenten nu in opstand: een staatshoofd dat geen betrokkenheid bij het volk lijkt te hebben, maar wel meer macht wil. Ze gaan al wekenlang af en aan de straat op in Bangkok. Soms in groepen van een paar honderd demonstranten, op andere dagen zijn ze met veel meer. Afgelopen zondag verzamelden naar schatting bijna tienduizend demonstranten zich rond het nationale monument voor democratie. Het was het grootste protest in jaren.

De kritiek van de demonstranten is zeker ook gericht op de regering van premier Prayuth Chan-ocha. Sinds de verkiezingen vorig jaar heeft die de leiding over een op papier democratisch gekozen regering. Alleen had hij in zijn tijd als juntaleider, van 2014 tot vorig jaar, het bestel zo ingericht dat hij grote kans maakte om tot premier verkozen te worden. Dat gebeurde en dat is de reden is dat de studenten een nieuwe grondwet willen, en opnieuw verkiezingen.

Tot nu toe heeft de koning, via premier Prayuth, laten weten de wet op majesteitsschennis voorlopig te laten voor wat die is. Er zijn in de afgelopen weken wel enkele activisten gearresteerd op andere gronden, maar zij zijn weer vrijgelaten, soms op borgtocht. En er gaan verhalen rond over intimidatie van demonstranten door veiligheidsdiensten.

Foto Jorge Silva / Reuters

Tientallen leden van de Thaise oppositie zijn de afgelopen jaren het land ontvlucht wegens ernstige bedreigingen. Maar zelfs in het buitenland zijn ze niet altijd veilig. In Laos, Vietnam en Cambodja zijn gevallen bekend van plotseling verdwenen Thaise activisten. Twee van hen werden teruggevonden in de Mekong-rivier – met beton in hun maag.

Hoeveel steun de demonstranten onder de rest van de Thaise bevolking hebben, moet de komende tijd uitwijzen. In elk geval hebben de betogers zich laten inspireren door de protesten in Hongkong. Het zijn vooral studenten en ze hebben net als in Hongkong niet één leider aangewezen, zodat hun beweging fluïde blijft.

De Thaise autoriteiten reageren tot nu toe relatief terughoudend: door hard op te treden tegen demonstranten, zo menen ze, zou hun beweging juist meer steun kunnen krijgen.