Openhartige ‘spagaatminister’ Carola Schouten voelt noodzaak tot reflectie

Zap De vijfde Zomergasten met minister Carola Schouten van Landbouw was een reflectieve en open uitzending, waarbij inhoud en zwaarmoedigheid gaandeweg de overhand kregen.
Beeld VPRO

De vijftien trekkers die zondag namens Farmers Defence Force naar het Mediapark waren getuft om te protesteren tegen Zomergasten (VPRO), werden niet beloond: ze bleven in het gesprek met Carola Schouten onbesproken. Vooraf had de minister gezegd meer te willen tonen dan ‘inhoud en zwaarmoedigheid’, maar de uitzending werd memorabel in het tweede deel, toen inhoud en zwaarmoedigheid door dezelfde bedding stroomden.

Het begin was vooral zorgvuldig uitgedacht. Schouten (42) begon met Gert-Jan Theunisse in de Tour de France. „Ik wil blijven geloven”, zei ze over de door vals spel aangetaste mystiek van de wielersport. Daarna werd de Rotterdamse Annie Verdoold geëerd, die in de jaren negentig met buurtbewoners in actie kwam tegen de drugsoverlast in Spangen toen de overheid zich afzijdig hield. Schouten woonde en woont in de buurt: „Laat dit dan maar mijn plekje zijn”, zei ze erover – de vaak als ‘boerendochter’ aangeduide minister blijkt toch vooral een zelfbewuste stedeling te zijn.

Er verscheen een satanische twinkeling in de ogen van de ChristenUnie-minister toen het ging over de rijke jongeren die zich in 2017 in de luren hadden laten leggen door de organisatoren van het peperdure Fyre-festival. Al nuanceerde ze haar „leedvermaak” snel tot „verwondering”.

Spagaatminister

Over landbouw hield Schouten – onder meer aan de hand van Sicco Mansholt („acht keer minister van Landbouw, ik moet er niet aan denken”) – een helder verhaal over de noodzaak van een systeemverandering; wat de vraag opriep waarom er van hervorming zo weinig komt.

Lees ook de recensie van de vierde aflevering: Zomergast Jaap Goudsmit schetst een pijnlijk, eerlijk beeld van de wetenschap

Toen Abbring haar ‘een spagaatminister’ noemde (tussen landbouw en natuurbeheer) vond Schouten dat zichtbaar onplezierig. De presentator wilde „geen roast” van het gesprek maken en verbond de imponerende documentaire For Sama (Schoutens keuzefilm) dus niet met het kabinetsbeleid ten aanzien van Syrische vluchtelingen.

Het onderwerp dat Schouten daadwerkelijk aan het hart gaat, bleek niet landbouw, maar politiek. Na een reeks fragmenten over de voormalige Israëlische premier Golda Meir bij het begin van de Yom Kippoer-oorlog, vroeg Abbring aan haar gast wat deze had waargenomen bij Meir. Het zeer verrassende antwoord: „Vertwijfeling.” Waarna ze uitweidde over politiek als kiezen tussen ‘fout’ en ‘ook fout’, de terugkerende vraag of je iets had kunnen voorkomen en de noodzaak van reflectie. Niet in de daadkracht en de helderheid die de buitenwereld verlangt lijkt voor Schouten het hart van de politiek te zitten, maar in de twijfel. „Als iets een makkelijk besluit is, komt het niet op mijn bureau.”

Existentiële kwesties

Uiteraard zaten we toen ook al diep in de religiositeit van de gast. Eigenlijk wilde Schouten voorlezen uit Primo Levi’s Is dit een mens?, dat ze eens in de paar jaar zei te herlezen. Na een filmfragment met de schrijver begon Schouten tastender te formuleren, met stiltes tussen soms maar halve zinnen. Ze kwam uit bij het ‘altijd blijven zien van de mens’ als leidraad in beleid en leven. Je kon je ineens iets voorstellen bij de christendemocratie als politieke beweging.

Zo werd de vijfde Zomergasten een reflectieve en open uitzending. Abbring neigde soms naar het psychologiseren van wat haar gast als existentiële kwesties bedoelde. Schouten schoot vol bij een fragment uit de film The two popes over vergiffenis. „Het is soms makkelijker om te vergeven dan om vergiffenis te accepteren.” De terugkerende vraag was voor Schouten niet of ze iets goed had gedaan, maar: „Ben ik goed genoeg?” Er zullen niet veel mensen zijn die op tv durven toegeven dat ze zich zo’n vraag stellen. Je herkent er de moedigen aan.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.