„Ik wil plaatsmaken voor een nieuwe generatie”, zegt Joël Voordewind.

Foto Bart Maat/ANP

Interview

Kritiek uitte Voordewind binnenskamers

Weg van het Binnenhof De openlijke confrontatie heeft zelden zin, leerde Joël Voordewind na veertien jaar in de Kamer voor de ChristenUnie. Hij had succes met het kinderpardon en suïcidepreventie.

Na 5.222 dagen vindt Joël Voordewind het mooi geweest. Dan, na de Tweede Kamerverkiezingen aankomende maart, verlaat hij de Tweede Kamer. In juni maakte Voordewind, een van de vijf Kamerleden van de regeringspartij ChristenUnie, bekend zich niet herkiesbaar te stellen. Hij moet ook: formeel mogen ChristenUnie-Kamerleden drie termijnen blijven, Voordewind zit al in zijn vierde. „Ik wil plaatsmaken voor een nieuwe generatie”, zegt hij.

Zongebruind en ontspannen zit hij in zijn smalle werkkamer. Voordewind zou eerst aan huis ontvangen, in Amsterdam-Noord, maar de actualiteit verandert de plannen. Zeven minuten na de afgesproken tijd komt Voordewind aangesneld, na de herdenking van de slachtoffers in Beiroet.

Lees over het coronadebat van afgelopen woensdag: Ineens waren de Kamerleden van de coalitie verdwenen

Het had een haar gescheeld of Voordewind was drie jaar geleden al opgestapt als Kamerlid. Aan het eind van de langste formatie ooit (225 dagen), die leidde tot een vierpartijencoalitie tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in het najaar van 2017, kreeg Voordewind grote gewetenswroeging. In het regeerakkoord was geen ruimte voor het door hem zo vurig gewenste kinderpardon.

Op maandagavond 9 oktober 2017 kwam de fractie van de ChristenUnie bijeen in een bijgebouw van de Bethlehemkerk in Den Haag om te praten over het regeerakkoord– dat een dag later werd gepresenteerd. Door de glas-in-lood-ramen was de oplopende discussie ook buiten zichtbaar. „Ik ben een aparte ruimte ingelopen om me te bezinnen en heb de blik naar boven gewend”, zegt Voordewind terugkijkend. Heeft dat geholpen? Hij grinnikt. „Je probeert je op zo’n moment helder voor de geest te halen wat we allemaal wél zouden kunnen bereiken met deze coalitie.”

Alles tegen elkaar afgewogen bleek er onder de streep voldoende over te blijven. Voordewind stemde als allerlaatste in. „Een heel principiële afweging”, zegt hij nu.

Niet dat hij zijn zetel anders zou hebben behouden. „Dan hadden ze het zonder mij moeten doen.” Wel werd Voordewind door die openlijke twijfel in één klap het mogelijke ‘76ste Kamerlid’ – de coalitie leunde op de minimale meerderheid van één zetel. Dat werd uiteindelijk VVD’er Wybren van Haga die in oktober 2019 uit zijn partij werd gezet. „Ik heb me altijd netjes aan het regeerakkoord gehouden”, zegt Voordewind. „Kritiek uitte ik vooral binnenskamers.”

Al eerder, tijdens de eerste regeringsdeelname ooit door de ChristenUnie, samen met CDA en PvdA in het kabinet Balkenende-IV, leerde Voordewind dat openlijke confrontaties zelden opleveren wat je wilt. „Politiek is een strijd om idealen, maar je hebt creativiteit nodig om ondanks die verschillen tot een oplossing te komen. Het heeft geen zin om te zeggen dat je gelijk hebt. Je verplaatsen in wat de ander wil, en waarom, werkt beter.”

Het hielp hem om succes te boeken op terreinen die hij belangrijk vindt: het is mede zijn verdienste dat suïcidepreventie is opgenomen in het regeerakkoord. „Een dag na mijn verkiezing tot Kamerlid in 2006 stond ik aan het graf van een zwangere kennis die zichzelf om het leven had gebracht. Er was wel een nationaal plan om het aantal verkeersslachtoffers terug te dringen, maar niet voor het voorkomen van zelfdodingsslachtoffers, terwijl dit aantal driemaal zo hoog is. Er rustte zelfs een taboe op het onderwerp”, zegt Voordewind. „Toen ik het agendeerde, wijdde NRC er een bijtend commentaar aan. Ik zou worden gedreven door mijn christelijke agenda op dit punt.”

Datzelfde gold voor de verhoging van de leeftijd waarop alcohol mag worden genuttigd, van zestien naar achttien jaar. „Eerst werd dat plan weggezet als christelijke betutteling”, zegt Voordewind. Nu vindt iedereen achttien jaar doodnormaal en is 113 als hulplijn een geaccepteerde vorm van preventie voor mensen met zelfdodingsgedachten. „Maar dat heeft járen geduurd. Het kost tijd om in Den Haag moeizame onderwerpen in beweging te krijgen.”

Als hij afzwaait, heeft Joël Voordewind 5.222 dagen in de Kamer gezeten.

Foto Bart Maat/ANP

Voordewind zwemt graag tegen de stroom in, maar nu klinkt hij als een verrassend fervente verdediger van deelname aan de coalitie. Hij verwijst naar het lijstje ‘zegeningen’ dat de partij bijhoudt op de website. „Dit kabinet investeert in milieu en klimaatbeleid, komt op voor kwetsbaren aan het begin en einde van het leven, trekt extra geld uit voor ontwikkelingssamenwerking.” Ook noemt hij het aanstellen van een speciaal gezant voor vrijheid van godsdienst. En het asielbeleid.

Het asielbeleid? Waarover het kabinet het langst onderhandelde en Voordewind op het nippertje mee instemde? „Daarmee komen we minder ver dan we zelf willen. Zo had ik liever gezien dat we wel vluchtelingenkinderen uit Griekenland zouden opnemen”, zegt hij. „We hebben wel een plan B bedacht, voor opvang op het Griekse vasteland.” Ook kwam het kinderpardon er begin 2019 alsnog, toen het CDA van standpunt veranderde. „Daar ben ik zeer blij mee.”

Lees ook het interview met vertrekkend Kamerlid Frank Futselaar (SP)

Je kunt met vier partijen die zo uiteenlopen niet alles krijgen, wil Voordewind maar zeggen. „Als ik linkse partijen ga steunen op het gebied van asielzaken, kan de VVD dat ook doen over rechts – uiteindelijk is er een rechtse meerderheid in de Kamer. Dat is de motivatie om elkaar als coalitie vast te houden. En me te houden aan het regeerakkoord.”

Daarvoor moet je bereid zijn compromissen te sluiten, aldus het Kamerlid. „Dat moet wel altijd een stapje in de goede richting zijn. Maar we zijn ook realistisch: we hebben uiteindelijk maar vijf zetels.”

Wat er na bijna vijftien jaar Kamerlidmaatschap komt, weet Voordewind nog niet. Zijn zoon Manuel solliciteerde voor een plekje op de kieslijst – die in september bekend wordt gemaakt. Misschien dat de naam Voordewind dan toch niet helemaal verdwijnt.

Ineens kijkt Voordewind op de klok en schrikt hij. Over een minuut moet hij op de radio, ook voor een terugblik op zijn politieke loopbaan. Hij grabbelt zijn pasjes bij elkaar en snelt weg.