‘Het beste fotomoment is helemaal aan het begin, of aan het eind’

Prinsjesfotoprijs Wie maakte afgelopen jaar de beste politieke foto? En: wordt het een ‘coronafoto’? Vrijdag 11 september wordt de winnaar bekendgemaakt. Dit zijn de vijf genomineerden.

Premier Rutte, Jaap van Dissel van het RIVM en tolk Irma vlak voor de persconferentie van 21 april.
Premier Rutte, Jaap van Dissel van het RIVM en tolk Irma vlak voor de persconferentie van 21 april. Foto Phil Nijhuis

Hoe het is om in coronatijd Binnenhof-fotograaf te zijn? David van Dam, die vaak fotografeert voor NRC, hoeft er niet lang over na te denken: „Verschrikkelijk.”

Het coronavirus betekent een flinke beperking, zegt hij. Al was het maar omdat de fotografen nu niet meer in de plenaire zaal van de Tweede Kamer mogen rondlopen, maar hun foto’s vanaf de publieke tribune moeten schieten. „Normaal heb je van achteruit de zaal fijne kijklijnen, vanuit de coalitie of de oppositie naar vak K. Nu zit je er een aantal meter boven. Dan krijg je dus automatisch meer beschouwende fotografie dan dat je er echt middenin zit.”

Eén voordeel heeft de coronatijd wel, zegt Van Dam: de beperkingen prikkelen de creativiteit. Fotograaf Dirk Hol ziet ook wel één klein lichtpuntje. Normaal moeten de fotografen aan de linkerzijde van de publieke tribune blijven, nu mogen ze de hele tribune benutten. Hol betrapte zichzelf er laatst op dat hij nu veel vaker vanaf de rechterzijde, waar de linkse oppositiepartijen SP, PvdA en GroenLinks zitten, fotografeert.

Voor de Prinsjesfotoprijs, de foto voor de beste politieke foto van het jaar, stuurden tien fotografen dit jaar 85 inzendingen in. Deze vijf foto’s zijn genomineerd, op vrijdag 11 september wordt de winnaar bekendgemaakt.

Minister Ank Bijlveld (Defensie, CDA) verlaat de Tweede Kamer na het debat over Hawija.

Foto David van Dam

Fotograaf David van Dam bleef na het vierde debat, waar minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) zich moest verantwoorden voor de burgerdoden bij een Nederlandse luchtaanval op de Iraakse stad Hawija, wat langer hangen dan zijn collega’s. De foto is gemaakt om twintig seconden voor zeven uur ’s avonds. „Het debat was afgelopen en de vraag was: blijf ik nog even of niet? Meestal maak je de leukste foto’s óf helemaal aan het begin óf helemaal aan het eind.” Toen zag Van Dam Bijleveld in haar eentje, met haar ministerstas, de trap oplopen. „Precies voor die deur blies ze haar adem uit. Van opluchting misschien. Alhoewel… Ze leek ook wel wat geprikkeld, net daarvoor hoorde ik hoe ze vrij stekelig reageerde op een vraag van een journalist over de motie van wantrouwen die ze aan haar broek had.” De jury vindt het moment dat Van Dam wist vast te leggen „prachtig”. Qua beeld of compositie is de foto niet eens zo sterk, zegt Verhoeff, „maar die ‘pffffff’, die moet je als fotograaf precies zien te pakken”.

Premier Rutte, Jaap van Dissel van het RIVM en tolk Irma vlak voor de persconferentie van 21 april.

Foto Phil Nijhuis

„Tolk Irma kijkt zo mooi om, een beetje afwachtend”, zegt fotograaf Phil Nijhuis. Hij fotografeerde premier Rutte en Jaap van Dissel van het RIVM, vlak voor hun persconferentie. „Rutte leest zijn speech door. En Van Dissel is de relaxtheid zelve, met zijn hand in zijn zak.” In de spiegeling van de ruit is overigens nóg een persoon te zien, een woordvoerder van het ministerie. Het was stom toeval dat Nijhuis op de gang stond, zegt hij. Bij de persconferenties werden steeds maar drie fotografen toegelaten. En op een kluitje staan kon natuurlijk niet. „Je hebt in zulke zaaltjes een paar plekken waar je iets goeds kunt schieten. Dus wisselden we elke paar minuten.” De beste plek, zegt hij, is in het midden van de zaal, waar je de katheders en de tolk goed in beeld hebt. Dit keer zat zijn ANP-collega daar al. „Toen ging ik maar op de gang staan. De persconferentie hiervoor had ik daar ook gestaan, voor het wegloopmoment, maar die foto’s waren niet goed gelukt. Dit keer pakte het goed uit.” Dat vond de jury ook. Die spreekt van een „sterk beeld” van de spanning voor de persconferentie.

Minister Bruins zakt in elkaar tijdens een debat over het coronavirus.

Foto Dirk Hol

Fotograaf Dirk Hol lag dus languit op de publieke tribune, om onder de rand van de balustrade door te zoeken naar een mooie foto, toen hij plotseling GroenLinks-leider Jesse Klaver hoorde roepen: „De minister!” In vak K zakte minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) in elkaar. Hol dacht: opschieten, scherpstellen. „De eerste foto was niet helemaal scherp, de rest wel.” Te zien is hoe minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) als een „padvinder” te hulp schiet, zegt Hol. „Hij kijkt heel bezorgd, net als Wopke Hoekstra.” De fotograaf zegt dat hij „een drempeltje” over moest om deze foto’s te maken. „Bruins is zo’n aardige man, ik vond het echt vervelend voor hem. Maar ja, het is nieuws, dus je doet het toch.” Alleen heeft hij er wel voor gekozen om foto’s waarop de minister er veel slechter uitzag, niet aan zijn opdrachtgevers aan te bieden voor publicatie. Juryvoorzitter Bert Verhoeff is blij dat Hol zijn schroom heeft overwonnen, zegt hij. „We zien een overwerkte minister die het niet meer aankan. Dat is zo’n dramatisch moment en ook symbolisch, omdat het de spanning weergeeft die op dat moment te voelen was. Zowel in de samenleving als in politiek Den Haag.”

Premier bezoekt begin maart boze Zeeuwen.

Foto Sem van der Wal

Premier Rutte (VVD) bezocht begin maart boze Zeeuwen, fotograaf Sem van der Wal maakte er deze foto. De Zeeuwen waren boos dat het kabinet had besloten de marinierskazerne tóch niet naar Zeeland te verhuizen. Rutte heeft de laatste tijd veel boze mensen gesproken, zegt Van der Wal. Boeren, gele hesjes, klimaatjongeren, tegenstanders van racisme. Meestal vinden die gesprekken plaats in het Catshuis of op het Torentje, maar nu ging Rutte zelf naar Zeeland toe. Hij stond midden tussen de Zeeuwen, Van der Wal stond pal naast hem. „Toen zag ik die man die zó boos was, met die prachtige gezichtsuitdrukking.” Wat Rutte op zo’n avond doet is heel knap, zegt Van der Wal, want zelfs mensen die boos zijn vertrekken uiteindelijk met een goed gevoel. „Mensen lijken te vergeten waarom ze zijn gekomen. Na afloop gaat Rutte nog wat drinken en kunnen mensen selfies met hem maken.” Volgens de jury staat deze foto symbool voor „de algehele boosheid in de maatschappij”. Verhoeff: „Er hoeft maar íéts te gebeuren of er is weer een actiegroep boze mensen.”

Minister Ferd Grapperhaus (Justitie & Veiligheid, CDA) arriveert in de Tweede Kamer, de dag van de liquidatie van advocaat Derk Wiersum.

Foto Bart Maat

Bart Maat fotografeerde minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) die na de moord op advocaat Derk Wiersum in de Tweede Kamer arriveerde. De foto is overduidelijk vóór het coronatijdperk gemaakt, het is ondenkbaar dat de parlementaire pers nu nog zo dicht op elkaar zou staan. Maat was bewust achter Grapperhaus de roltrap op gegaan, vertelt hij. „Op die manier zie je hoeveel pers hem op staat te wachten. En het was gewoon te druk om tussen alle journalisten te staan.” De minister, zelf advocaat geweest, was echt aangeslagen, zegt Maat. „Bij de interviews die hij later gaf, reageerde hij geëmotioneerd. Je zag dat al aan hoe hij op die roltrap stond. Met zijn gebogen houding.” Ook juryvoorzitter Verhoeff ziet „triestigheid” in de foto, zegt hij. „Grapperhaus staat daar zo mooi gebogen met die kale kop van hem.”