‘Ga weg’, joelen de arbeiders als Loekasjenko spreekt

Protesten Wit-Rusland staakt. Een bezoek van president Loekasjenko aan woedende arbeiders verloopt grimmig.

De lijst groeit met de dag. Bij BMZ (metaal) hebben de arbeiders het werk neergelegd, net als bij MTZ (tractoren), MAZ (vrachtwagens), Naftan (petrochemie) en GrodnoAzot (nitraten en kunstmest). Klinkende namen van de Wit-Russische industrie, bedrijven die de economische ruggegraat vormen van het Oost-Europese land.

Wit-Rusland staakt. Zelfs bij de staatsomroepen BT en ONT werd maandag niet gewerkt. De Wit-Russische onbijtshows werden maandagochtend niet uitgezonden. Ook de acteurs van het Nationale Theater gingen in staking nadat directeur Pavel Latoesjko was opgepakt vanwege zijn publieke steun voor de protesten.

‘Het zijn hun kinderen, die werden opgepakt’

Met de stakingen is het protest tegen president Aleksandr Loeksasjenko een nieuwe fase in gegaan. Hoeveel werknemers het werk hebben neergelegd is moeilijk te zeggen, zo vertelt Gennadi Fedynitsj, voorman van de onafhankelijke vakbond REP, aan de telefoon. „Het zijn wilde stakingen zonder coördinatie. We houden het nu op 20.000 à 30.000, maar het kan zich snel uitbreiden.”

Vorige week zondag gingen vooral jongeren de straat op uit protest toen de officiële exitpolls Loekasjenko 80 procent van de stemmen gaven, wat door bijna niemand werd geloofd. De politie zette flash-banggranaten en rubberen kogels in, duizenden betogers werden opgepakt. Vrijgelaten arrestanten verhalen van afranselingen en laten hun bont en blauwe lichamen zien.

Lees ook: De steun voor Loekasjenko brokkelt af, dus kijkt hij naar het Kremlin

Met het geweld heeft het regime een tweede golf van verzet ontketend, vertelt vakbondsman Fedynitsj. „De arbeiders protesteren tegen de mishandelingen. De politie die vrouwen slaat, vijftig mensen in een cel. Zoiets kunnen ze niet vergeven. Het gaat om hun kinderen.”

Rood-wit-rode vlaggen

Maandag toog Loekasjenko naar de productiehallen van MZKT in Minsk, dat zware opleggers fabriceert – onder andere voor mobiele installaties voor Russische kernraketten. Het werd een debacle. „Ga weg”, riepen woedende arbeiders.

„Ik antwoord op alle vragen”, zei Loekasjenko. Voor de poorten hadden zich intussen duizenden werknemers van andere bedrijven verzameld. Er werd gezwaaid met de wit-rood-witte vlag van het onafhankelijke Wit-Rusland, die Loekasjenko in 1995 heeft afgeschaft, maar die nu het symbool is van het verzet.

Nieuwssite Tut.by publiceerde maandag een transcript van het gesprek tussen de arbeiders van MZKT en de president.

„Niemand wilde een bloedige omwenteling”, zegt Viktor, een van de voormannen. „Het volk wilde slechts eerlijke verkiezingen. Waarom heeft u geen waarnemers toegelaten?”

Nee, even concreet: is de wet nou geschonden of niet?

Aleksander Loekasjenko in gesprek met een arbeider

„Vertel me dan: op welk punt is de grondwet of de wet geschonden?”, zegt Loekasjenko. Hij spreekt Viktor aan met het hoogst informele ‘jij’.

Viktor: „Nou, dat er geen ...”

Loekasjenko: „Nee, even concreet: is de wet nou geschonden of niet? Jongens, wie kan er nu 80 procent van de stemmen vervalsen?”

„Wie heeft er op Tichanovskaja [Loekasjenko’s belangrijkste rivaal bij de verkiezingen] gestemd?”, roept iemand uit de menigte. Overal gaan de handen omhoog.

Loekasjenko: „Dank jullie wel. Ik denk dat we op straat er zeker niet uit gaan komen met elkaar.”

‘We gaan keihard optreden’

Daarna vertelt de president dat er alleen een wisseling van de macht kan komen na een wijziging van de grondwet – een argument dat hij nog niet eerder gebruikte.

Loekasjenko: „Dan werken we een nieuwe grondwet uit. Die leggen we voor in een referendum, dan nemen we die aan, en dan draag ik mijn functie over. Maar niet onder druk, en niet via straatprotest.”Lees ook: Hoelang blijft Rusland afzijdig? En zes andere vragen over de crisis in Wit-Rusland

„Genoeg is genoeg”, roepen de arbeiders.

Loekasjenko: „Ooit vertrek ik. Misschien over een jaar, misschien over twee jaar.” Gejoel.

Als Loekasjenko wil vertrekken is er een incident. „Schiet uzelf toch door het hoofd, officier!”, roept een van de arbeiders, als naar een militair die de eer aan zichzelf houdt na een nederlaag. Woedend beent de president op hem af. „Als hier ook maar iemand wil provoceren, dan gaan we keihard optreden.”

Volgens de Wit-Russische mensenrechtenorganisatie Vjasna (Lente) is de werknemer, Andrej Soedas, na de bijeenkomst opgepakt en enige tijd ondervraagd.