Opinie

De chaosrellen van de ‘Zomer van 2020’ tonen een gespannen land

Handhaving

Commentaar

Het is nog niet voorbij, maar vooralsnog is de ‘Coronazomer van 2020’ rauw, oververhit, gespannen en licht ontvlambaar. Er waren rellen in de Haagse Schilderswijk, aan het strand van Scheveningen, in Kanaleneiland in Utrecht. Groepjes jongeren die de politie provoceren, brandjes stichten of brandkranen opendraaien – de daders komen er ook vaak voor over uit andere steden, stelt de politie vast. Reltoerisme dus, uitgelokt via socialemediakanalen, uit rivaliteit, sensatiezucht en negatief snobisme. De politie en de boa’s hadden er de handen vol aan: boetes, wielklemmen, charges, arrestaties. Het gezag kreeg vuurwerk over zich heen, rivaliserende groepen gingen met elkaar op de vuist, met in Den Haag één dode tot gevolg.

Burgemeesters keerden terug van vakantie, vooral om hun gezicht te laten zien. Ook om niet het verwijt te krijgen dat ‘de burgemeester er niet is’ – ramptoerisme is voor het lokale gezag politiek verplicht en overigens niet meer dan bestuurlijke marketing. De premier gaf het gepaste, doch evenzeer clichématige commentaar over relgedrag, dat „verschrikkelijk” is. Hij wenste er geen verklaring voor te zoeken, „ik ben geen socioloog”, maar legde de verantwoordelijkheid wel vierkant bij ‘de ouders’. Volgende probleem graag.

Aan verklaringen intussen geen gebrek. Verveling, frustratie, leegloop. Sinds maart zijn de scholen dicht, de bijbaantjes vervallen. De grote stadsjeugd is klein behuisd, mobiel, leeft dicht op elkaar, ook online, niet altijd in harmonie en zeker niet in luxe. Het is deze zomer in de stad drukker dan anders, ook bij het uitgaan. De zomerreizen naar het familieland zijn geschrapt – ook chillen moet nu om de hoek, waar niet iedereen altijd even gastvrij is.

Tel daar voor de jeugd een, volgens socioloog Gabriël van den Brink, assertieve leefstijl bij op, waarin men zich snel gekrenkt voelt, weinig zelfcontrole heeft. Maar wel hoge eisen stelt. Daarbij hoort instant genieten, met algemeen beschikbare en goedkope roesmiddelen als lachgas, alcohol en wiet. Dat leidt tot ontremming, lagere impulscontrole, zelfoverschatting of minder angst. Dan is het daarna met z’n allen ‘chaos zetten’. Op iedere spoedeisende hulp van ziekenhuizen weten ze al jaren precies wanneer de kroegen sluiten, ongeacht het seizoen.

Lees ook: Rond middernacht gaat het weer mis in de Schilderswijk

De etnisch geprofileerde jeugd loopt in zo’n ontevreden, overspannen zomer tegen extra beperkingen op. Discriminatie, weinig te besteden, snel negatief aangekeken, weinig collectieve voorzieningen. Dan kan een politiebusje als geroepen komen, als symbool. Tel daarbij het stigmatiserende en versterkende effect van de mediabelangstelling bij op, plus de onderlinge uitlokking via sociale media. Dan leiden rellen dus tot rellen.

Zulke ‘chaosrellen’ zijn ook een uiting van wat er in hedendaags, door en door gecontroleerd Nederland rond Oud en Nieuw pleegt te gebeuren, bij gespannen voetbalduels of rond politieke demonstraties. Een gelegenheid om te knokken, waar overigens vrijwel uitsluitend jonge mannen behoefte aan hebben.

Dat is dan ook al decennia wat er pleegt te gebeuren – alle publieke onrust erover is conjunctureel. Er is niet meer aan te doen dan tijdig signaleren, indammen of dempen. En natuurlijk de individuele relschopper snel oppakken en afstraffen. Aan pak- en strafkans valt nog wel wat te verbeteren. Daarnaast: meer sociale cohesie en gelijke kansen. Huisvesting, arbeid, onderwijs, inkomen. En voor volgend jaar: een vaccin en dus meer vrijheid. Wat iedereen graag wil.