Opinie

Waar Duitsland een normaal land is geworden, erkent Japan slechts met moeite zijn agressie in de Tweede Wereldoorlog

Michel Krielaars

Op reis door mijn bibliotheek maak ik een tussenstop in Japan. Dat land intrigeert me al jaren, omdat het zo op Europa lijkt en er tegelijkertijd hemelsbreed van verschilt. Zonder er ooit geweest te zijn, besefte ik dat toen ik Ian Buruma’s Het loon van de schuld. Herinneringen aan de oorlog in Duitsland en Japan (1994) las. Hierin onderzoekt hij hoe beide landen, die in het verleden hun imperialisme, nationalisme, rassenleer en keizerverering met elkaar deelden, omgaan met hun oorlogsverleden. Waar Duitsland een normaal land is geworden, blijkt Japan slechts met moeite zijn agressie in de Tweede Wereldoorlog te erkennen. Groter dan in de verwerking van dat verleden kunnen de verschillen tussen Oost en West niet zijn.

Een paar weken geleden herlas ik de roman Stille sneeuwval. De geschiedenis van de gezusters Makioki van Junichiro Tanizaki. Het is een kroniek over een keurige familie in het Japan van eind jaren dertig. Op feestdagen zitten de hoofdpersonen in kimono onder de kersenbloesem als traditioneel eerbetoon aan hun voorouders. Maar op gewone werkdagen lopen ze in grijze pakken en mantelpakjes naar kantoor, in niets verschillend van de klerken van de Amsterdamse Zuidas.

Vergelijkbare overeenkomsten tussen Oost en West lees je in die mooie roman waar het over aardse verlangens gaat, die in weinig verschillen van die van westerlingen. En toch…

Het onlangs door Luk Van Haute vertaalde Lentetuin van Tomoka Shibasaki (1973) bevestigde mijn vermoeden dat de verschillen toch groter zijn dan ik dacht. Deze met de Akutagawa-prijs, de Japanse Librisprijs, bekroonde novelle uit 2014 is op het eerste gezicht een eenvoudig verhaal. Centraal staat niet zozeer de hoofdpersoon Taro, een gescheiden voormalige kapper, die in Tokio in een appartementencomplex woont dat afgebroken moet worden, maar een in westerse stijl gebouwde, hemelsblauwe villa met een mooie tuin, waar hij op uitkijkt.

Van zijn nieuwe buurvrouw Nishi hoort hij dat er twintig jaar geleden een bekende regisseur van reclamespotjes en een actrice hebben gewoond. Nishi weet dit omdat ze tijdens haar studie een door dat echtpaar gemaakt fotoboek van het blauwe huis met de titel Lentetuin heeft gevonden. Ze is erdoor geobsedeerd en wil niets liever dan door de kamers van dat blauwe huis lopen, ook al woont er inmiddels een jong Japans gezin, de Moria’s, dat de nieuwe tijd vertegenwoordigt, waarin het ene huis inwisselbaar is voor het andere.

Algauw raakt ook Taro in de ban van het huis. Als hij op een gegeven moment samen met Nishi bij de Moria’s op bezoek gaat, kunnen ze eindelijk de foto’s uit Lentetuin vergelijken met de huidige situatie. En wat blijkt er dan veel veranderd.

Om die obsessie met de teloorgang van het blauwe huis lijkt het Shibasaki te doen. Maar naarmate ze schijnbaar achteloos steeds meer over het leven van Taro loslaat, besef je wat ze eigenlijk wil zeggen. Want aan de hand van de geschiedenis van het blauwe huis en de naderende afbraak van het appartementencomplex legt ze in feite een vergrootglas op Taro’s eenzaamheid, die versterkt wordt door de afwezigheid van elke vorm van intimiteit. Nu die intimiteit door het coronavirus ook uit de westerse cultuur lijkt te worden verbannen, wordt Lentetuin ineens een nog mooier boek. Alsof er ineens kersenbloesems op mijn balkon zijn gaan bloeien.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.