‘Laat u zich testen?’

Pandemiepost Om de impact van de coronacrisis te laten zien, volgen onze correspondenten iemand in hun regio. Deze keer vroeg NRC: ‘Laat u zich testen?’ En durven ze ervoor uit te komen, of zouden ze zich schamen voor een positieve uitslag?

De Palestijns-Israëlische internist Arsalan Abu Much tijdens een hartoperatie in het Sheba Medisch Centrum.
De Palestijns-Israëlische internist Arsalan Abu Much tijdens een hartoperatie in het Sheba Medisch Centrum. Foto Tali Mayer

Het coronavirus raakt alle wereldburgers, maar niet iedereen wordt even hard door de crisis getroffen. Om de impact van de pandemie te laten zien, volgen correspondenten en verslaggevers van NRC iemand in hun regio. Hun bijzondere verhalen leest u in de serie Pandemiepost. Iedere aflevering staat een ander thema centraal.

De serie werd afgetrapt met de vraag: hoe lang kun jij het in deze crisis nog uitzingen? Die kunt u hier lezen. De tweede aflevering had de vraag: wie geloof jij nog in deze crisis? Deel drie ging over hoe dichtbij de dood kwam tijdens de pandemie. Deze keer vroeg NRC: ‘Laat u zich testen?’.


Arsalan Abu Much - Palestijns internist in Ramat Gan, Israël

‘Soms laten mensen zich liever helemaal niet testen’

Bliep, zegt het apparaatje bij de hoofdingang van het Sheba Medisch Centrum bij elke bezoeker. Van iedereen die binnenkomt wordt de temperatuur gemeten, op tafeltjes staan flessen alcoholgel. Ondanks alle maatregelen loopt in het grootste ziekenhuis van Israël de Covid-19-afdeling opnieuw vol. „Gelukkig met minder ernstige gevallen dan in de eerste golf”, zegt internist Arsalan Abu Much.

Toen aan het begin van de pandemie nog weinig bekend was over het coronavirus, heerste rond Covid-19 een sterk stigma in de Palestijnse gemeenschap. „Als één gezinslid corona had, werd het hele gezin gemeden”, vertelt Abu Much. Dat klinkt logisch, maar had tot gevolg dat mensen zich niet meer lieten testen. Hij ziet die terughoudendheid als reactie op iets waar mensen weinig van weten.

Bij borstkankeronderzoek speelt een vergelijkbaar probleem: het percentage Palestijnse vrouwen dat zich laat onderzoeken, is laag. „Mensen hebben het idee dat iedereen doodgaat aan kanker en willen het niet weten.” Palestijnen refereren aan kanker als ‘die ziekte’.

Dankzij uitgebreide voorlichting is testen bij coronaklachten inmiddels standaard. „Mensen snappen dat niemand er iets aan kan doen dat hij corona krijgt”, zegt Abu Much. Zelf liet de jonge arts zich wel vijf keer testen nadat hij in het ziekenhuis in contact was geweest met coronapatiënten en één keer omdat hij zich ziek voelde. Steeds was het testresultaat negatief. „Ik zou eigenlijk willen dat ik het een keer had gehad, dan ben ik er voorlopig vanaf”, zegt hij.

In het medisch centrum waar Abu Much werkt liggen steeds meer coronapatiënten op de ic.
Foto Tali Mayer
Arts Abu Much na een hartoperatie.
Foto Tali Mayer
Foto’s Tali Mayer

Een paar weken geleden werd Abu Much door een vriend gebeld met een dilemma. Hij en zijn vrouw verwachten hun eerste kind. De zwangerschap verliep voorspoedig, maar nu was de vriend ziek geworden. Hij had een droge hoest en koorts, hij rook niets meer. Kortom, alle symptomen wezen op een coronabesmetting. Hij was alleen thuis, uit voorzorg had hij zijn zwangere vrouw naar elders gestuurd. Moest hij zich laten testen, met het risico de bevalling niet mee te kunnen maken?

Ze besloten even af te wachten; zijn symptomen namen af en verdwenen na een paar dagen helemaal. Uiteindelijk loste zijn dochtertje het probleem voor hem op: zij „wachtte” precies de veertien dagen quarantaine af voordat ze de buik van haar moeder verliet.

Jannie Schipper


Prakamya Singal - psychiater-in-opleiding in New Dehli, India

‘Stigma op ziekte zit diep in onze cultuur’

Vooral in het begin van de uitbraak in India verschenen regelmatig verhalen over coronapatiënten die door hun buren publiekelijk verketterd werden en zelfs opgesloten in hun huis. Zo werden hun deuren van buitenaf met tape - en in een enkel geval sloten - bezegeld.

De angst voor het virus en daarmee het stigma is voor veel mensen enorm, , zegt psychiater-in-opleiding Prakamya Singal. „Dit zit diep in onze cultuur. Kijk naar ons kastesysteem en hoe wordt omgegaan met degenen aan de bodem van die hiërarchie. Niemand wil de Dalits aanraken omdat ze vies zouden zijn. Die reflex zie je nu ook, alleen snijdt het nu door alle lagen van de samenleving.”

Zelf zou ze geen moeite hebben het anderen te vertellen als ze besmet zou raken, zegt Singal. „Maar het scheelt dat ik in een redelijk goede buurt in Delhi woon.” Veel van haar jonge collega’s uit het ziekenhuis wonen verderop in een armere wijk. Een tijdje terug bleek een van hen met het coronavirus besmet. „Toen de buren dat hoorden, hingen er de volgende dag ineens overal posters met haar naam en haar foto”, zegt Singal. „‘Ze heeft Covid, praat niet met haar’, stond erop.”

Artsen vrezen dat veel mensen hierdoor bang zijn om zich te laten testen. Laatst nog was het nota bene een collega van haar die dat weigerde, vertelt Singal. „Hij woont in dezelfde buurt als dat andere meisje en was bang dat ze ook zijn hoofd op een poster zouden zetten als hij positief bleek.”

Toen India’s grootste Bollywoodster Amitabh Bachchan vorige maand via Twitter mededeelde dat hij het virus had opgelopen – net als zijn zoon, schoondochter en kleindochter – klonk in media dan ook de hoop dat dit zou helpen het stigma te verminderen. Maar Singal ziet dat anders: „Het laat hoogstens zien dat zelfs iemand als Bachchan, die alle middelen heeft om zich te beschermen, het kan krijgen. En dus dat iedereen het kan krijgen. Het stigma is er nog.” De 77-jarige Bachchan is inmiddels uit het ziekenhuis ontslagen. Op zijn Instagram-account, waar hij 21,1 miljoen volgers heeft, plaatste hij een foto waarop hij het coronavirus een schop geeft. En erbij een gedicht: „Wees alert als een hert en brul als een leeuw […] Buig niet.”

Eva Oude Elferink


Cindy Guo - dataspecialist in Hangzhou, China

‘Ik wil geen anderen besmetten’

Verzwijgen dat je corona hebt is onmogelijk in China: de overheid weet dat je positief bent getest en dwingt tot quarantaine. Ook doet de overheid het contactonderzoek en contacten van besmette personen moeten zich verplicht laten testen. Cindy Guo zou het trouwens ook niet wíllen verzwijgen. „Ik zou het zeker zeggen. Corona is ontzettend besmettelijk, en ik wil geen andere mensen besmetten”, zegt de data-analist beslist.

Schamen zou ze zich er ook niet: „Iedereen kan de ziekte krijgen, jonge en oude mensen. Het kan je zomaar overkomen.” Toch heeft ze zich nog niet laten testen, terwijl er in China wel veel testcapaciteit is. „Ik voel me gezond, die tests zijn bedoeld voor mensen die zich niet goed voelen”, zegt ze in eerste instantie. Ze kent ook niemand in haar omgeving die besmet is, dus ze ziet er nu de noodzaak niet van in.

Haar jongste dochter van elf is wel getest. „Op een ochtend in mei moest ze in de klas plotseling overgeven. Ze had een temperatuur van boven de 38 graden”, vertelt Guo. Ze werd meteen van school naar het ziekenhuis gebracht. Haar klasgenoten en de lerares mochten het klaslokaal niet uit. „Pas toen ’s middags het bericht kwam dat ze geen corona had, mochten ze naar huis. Dat was een heel gespannen toestand.” Als haar dochter wél besmet was geweest, dan had de school de plicht gehad dat te melden.

Guo heeft nog een belangrijke reden om zich niet te laten testen: ze is bang om juist in het ziekenhuis besmet te raken. „Mijn moeder heeft een hoge bloeddruk, ze voelde zich kort geleden duizelig. Dus moesten we wel naar het ziekenhuis.” Huisartsen zijn er in China niet: iedereen gaat met klachten meteen naar een kliniek. Guo vond het best riskant en droeg twee mondkapjes over elkaar, net als haar moeder.

Ze vertelt over een student uit de West-Chinese regio Xinjiang die onlangs in een ziekenhuis in Hangzhou naar de oogarts ging. In Xinjiang is er sinds enkele weken een nieuwe uitbraak van corona. „Op 5 augustus bleek dat die student was besmet, maar hij had eerst nog geen symptomen. Toen ze zijn besmetting ontdekten, moesten er meteen ruim vierhonderd mensen getest worden, personeel en ziekenhuisbezoekers.” Omdat Guo dat risico wil niet wil lopen, laat ze ook de gratis tests voorlopig aan haar en haar familie voorbijgaan.

Garrie van Pinxteren


Eduardo Muñoz - bierverkoper in Madrid, Spanje

‘Het is toch schandalig om te doen alsof je geen corona hebt?’

Als Eduardo Muñoz zich niet zo lekker voelt, dan neemt hij direct zijn temperatuur op. „Voorheen deed ik dat nooit, maar het leven is door Covid-19 toch veranderd in Madrid”, zegt de online bierverkoper vanuit de Spaanse hoofdstad. „De dood is een realiteit die opeens dichterbij is gekomen. Dat heb ik zelf met mijn oma meegemaakt. Het is heel belangrijk dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt.”

Tot dusver heeft Muñoz geen reden gezien om zichzelf te laten testen. Mocht dat nodig zijn, dan zou hij daar zeker niet voor weglopen. Van angst voor het virus heeft de Madrileen geen last. „Als ik positief zou testen dan zou ik de autoriteiten en mijn naasten inlichten en in quarantaine gaan”, zegt hij stellig. „Je kunt toch niets anders doen? Het is toch schandalig om net te doen alsof je geen corona zou hebben?

Mijn ouders zijn begin zeventig. Ze behoren tot de risicogroep. Je moet je toch niet voorstellen dat je je eigen vader en moeder zou besmetten?”

De dertiger ziet een groot verschil tussen de generaties in Spanje. Ouderen verschuilen zich veelal in hun huizen, jongeren gaan massaal naar buiten om de ‘verloren tijd’ in te halen. „Bij de één is de angst voor de dood heel reëel, terwijl anderen zich onsterfelijk voelen”, legt Muñoz uit. „Daartussen moeten we een balans vinden zodat we de risico’s zoveel mogelijk beperken.”

Volgens Muñoz maakt de pandemie duidelijk hoe kwetsbaar het menselijk lichaam is. „In Spanje zien we de gezondheidszorg als een collectief iets. We strijden samen tegen Covid-19. Daarom is er van schaamte nauwelijks sprake. Dat zie je wel in landen die zorg als een individueel probleem beschouwen. Er worden zelfs Covid-19 feesten gehouden om te laten zien dat ze sterker dan het virus zijn. Totaal onverantwoordelijk.”

Koen Greven


Robert Ochola - sociaal werker in Nairobi, Kenia

‘Het is altijd jouw schuld als je corona krijgt’

Robert Ochala is in de war. Enkele dagen eerder heeft zijn vrouw positief getest voor corona. „Laat ik eerlijk zijn. Ik dacht altijd: als ik corona krijg, gaat mijn hele familie in lockdown en laat zich onmiddellijk testen. Maar in Kenia duurt dat dagen: Jackie kreeg pas vijf dagen na haar test de uitslag. Dan is het toch al te laat om je gedrag te veranderen?”

Robert, Jackie en hun twee kinderen Trevor en Imaan hebben zich geïsoleerd in hun kleine woning in Zewani, een arme wijk naast de getto’s van Nairobi. „Hoewel geen enkel familielid symptomen heeft, laat ik niemand mijn huis meer binnen. Klopt er iemand, dan kan hij de boodschap voor de deur achterlaten. Het zal lang duren eer ik weer mensen toelaat”, zegt hij. Alleen mensen met symptomen moeten zich laten testen, adviseert de Keniaanse overheid. Een reden is dat er niet genoeg testkits zijn voor iedereen die mogelijk besmet is.

Afsluiting van de buitenwereld geldt voor de sociaal werker, gespecialiseerd in werk onder armen, als een zware straf. „Ik ben nauwelijks meer met iemand in fysiek contact geweest, behalve met jou voor de serie in je krant. Ik voel me als een haai in een visvijver, ik wil uitbreken.”

Ochala kreeg in zijn buurt een bijnaam: de sanitizer, de ontsmetter. „Zelfs als ik een kiosk binnenging, bespoot ik mezelf. De deurknop van mijn huis maak ik ook altijd schoon. Maar de chemicaliën verkleuren spullen en de huid van mijn zoon lijkt wel bedekt met schurft door de ontsmettingsmiddelen. Iedereen in mijn buurt zegt dat het een doodzonde zou zijn als ik het krijg.”

Hoewel het aantal besmettingen in Kenia gestaag oploopt, kent Robert niemand die zijn of haar status bekendmaakte. „Schande, schande, schande, het is altijd jouw schuld als je corona krijgt. Dan heb je niet geluisterd naar de adviezen van de regering en je handen niet gewassen. Maar ik heb niets fout gedaan. Begrijp je waarom ik verward ben?”

Als Ochala binnenkort hoort dat hij net als zijn vrouw positief is, gaat hij het van de daken schreeuwen. „Ik ben actief op sociale media, met veel volgers. Ik ga het op Facebook zetten. Die plicht heb ik.”

Koert Lindijer


William Edwards - afdelingshoofd bij autodealer in Warren, Michigan, VS

‘Ik testte de hele maand positief’

William Edwards had geen keuze: toen de autodealer in de Amerikaanse staat Michigan waar hij werkt dit voorjaar heropende na een wekenlange lockdown, moest hij zich laten testen voordat hij weer aan de slag kon. Tot zijn verrassing testte hij positief.

De 53-jarige Edwards verzorgde in april thuis zijn vrouw Stephanie, die twee weken ziek in bed lag met Covid-19. „Ze had moeite met ademhalen en hoestte veel en had koorts”, vertelt hij telefonisch vanuit zijn woonplaats Warren. „Ze was niet sterk genoeg om uit bed te komen, ik moest haar verzorgen. Maar ik heb nooit ergens last van gehad, dus ik had geen idee.”

Twee weken na de eerste test moest Edwards zich opnieuw laten testen. „Het is geen geweldig gevoel”, wijst hij op het wattenstaafje dat daarbij diep in de neus gaat. En opnieuw testte hij positief. „Ik bleef de hele maand mei positief, en testte pas begin juni negatief”, zegt hij. Een week later kon hij weer aan het werk.

Dagelijks worden honderden mensen in Michigan positief getest. Warren ligt net boven Michigans grootste stad Detroit, en telt relatief veel (ruim 11.000) besmettingen. Wel vindt Edwards dat de testcapaciteit van Michigan sinds het begin van de pandemie sterk is verbeterd.

Hij is er echter niet van overtuigd dat hij en zijn vrouw helemaal buiten gevaar zijn. Pas naderhand werden zij getest op antilichamen. „We zijn allebei positief getest op de antilichamen, maar negatief op het virus zelf. Mogelijk krijgen we het opnieuw.” Voorlopig zal hij zich in elk geval niet nog eens laten testen „Misschien als ik ziekteverschijnselen zou krijgen”, zegt hij. „Hopelijk hoeft het niet weer, want die testen zijn niet prettig.”

Frank Kuin

Correctie 31 augustus 2020: in een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat collega’s van Prakamya Singal in een sloppenwijk woonden. Dat is aangepast naar ‘een armere wijk’.