De Power Plant (boven) van Marjan van Aubel, een kas die het mogelijk maakt op ongebruikelijke plekken voedsel te kweken. Rechts van boven naar beneden: haar tafel met een blad van zonnepanelen, het dak van het Nederlandse paviljoen in Dubai en een draagbaar ‘kristal’ voor Swarovski met een zonnecel erin.

Foto Mark Cocksedge

Interview

Solar designer: ‘Ik maak de energie van de zon voelbaar’

Marjan van Aubel Ze is gefascineerd door de zon – als inspiratie voor de vormgeving van objecten, maar vooral als energiebron. „Wij moeten de zon leren aanwenden”, zegt Marjan van Aubel.

Een kathedraal van stalen damwanden, met een dak van hedendaags glas-in-lood. In het midden een enorme ronde kegel, een ‘plantenberg’ als showcase voor de high-techvoedselteelt.

Typisch Nederlands, deze combinatie van het utilitaire en het esthetische. Het is een ontwerp van V8 Architecten voor het Nederlandse paviljoen – thema: voedsel, energie en water – van de Wereldtentoonstelling in Dubai, die dit jaar zou plaatsvinden.

Het plan is klaar, maar corona gooide roet in het eten: de Wereldtentoonstelling is naar volgend jaar oktober verplaatst. Jammer, maar voor Marjan van Aubel, de ontwerper van dat dak in glas-en-lood geen drama. Deze opdracht bood haar de kans om nieuw onderzoek te doen en een nieuw product te ontwikkelen. De gekleurde lichtstroken in het dak zijn namelijk een nieuw soort zonnepanelen, gemaakt van flinterdun kunststof én met kleur, in een sterk grafisch patroon van blauw, oranje en rood.

Marjan van Aubel noemt zich ‘solar designer’. Al tijdens haar opleiding, eerst aan de Rietveld Academie en daarna aan het Londense Royal College of Art, raakte ze gefascineerd door de kracht van de zon – niet alleen als bron van energie, maar ook als inspiratie voor de vormgeving van objecten. Ze werkt, zegt ze zelf, in de driehoek van duurzaamheid, design en technologie.

„Het gesprek over energie is óf heel abstract, omdat het ongrijpbaar is, óf heel praktisch, waarbij het vooral gaat over zaken als efficiëntie en rendement en terugverdientijd”, zegt ze in haar studio in een oud schoolgebouw in Amsterdam. „Als ontwerper wil ik daar een gevoel aan toevoegen. Ik maak de energie van de zon voelbaar en tastbaar.”

Lees ook Wereldtentoonstelling: het goudscheppen is voorbij in Dubai

Oprolbare zonnepanelen

Wat is er nieuw aan de gekleurde stroken in het dak tussen de stalen damwanden zoals die straks in Dubai te zien zijn? „Een belangrijke ontwikkeling is de mogelijkheid om deze panelen, die normaal gesproken zwart of blauw zijn, kleuren te geven. Daarmee worden ze veel aantrekkelijker en zullen ze dus meer worden toegepast.”

Het dak van het Nederlandse paviljoen voor de Wereldtentoonstelling in Dubai.

Het transport is simpel: je kunt ze oprollen en in een koker naar Dubai sturen. „Daar worden ze ter plekke tussen twee glaspanelen gelegd; die worden daar lokaal geproduceerd en kunnen ook weer worden hergebruikt. Ook het materiaal van deze panelen, het zogenaamde OPV, organic photo voltaic, kan worden hergebruikt.” De energie uit deze panelen zal in het paviljoen worden gebruikt voor klimaatbeheersing.

Aanleiding voor de opdracht in Dubai was Van Aubels ontwerp voor de Power Plant, een kas die het mogelijk maakt om op ongebruikelijke plekken – op het dak van je huis of kantoor, maar ook in de woestijn, of andere plekken waar geen stroom is – voedsel te kweken. ‘Botanische tech’, heet dat. „De kas is gemaakt van solar glass dat zonlicht in energie omzet. Daarmee wordt water vol nutriënten rondgepompt en kan het led-licht branden in de verschillende kleuren die planten nodig hebben in hun groeifases. De kas verbruikt bijna 90 procent minder water dan de reguliere landbouw, heeft een oogst die vier maal zo groot is, en maakt het mogelijk voedsel te verbouwen daar waar het nodig is, zonder vervuilend vervoer.” Het grootste compliment dat ze over dit ontwerp kreeg, vertelt ze, was de vraag: ‘Maar waar zijn de zonnepanelen?’

Lees ook Het zonnepaneel is volwassen. Leve de zonnefolie

Usb in de tafelpoot

Van Aubel ontwierp ook producten die letterlijk dicht bij ons staan: in huis. De Current Table bijvoorbeeld, een tafel met een blad van licht oranjekleurige zonnepanelen van DSSC, dye sensitized solar cells. Via een usb-poort in de poot van de tafel kun je je telefoon opladen. Ze ontwierp ook licht gekleurde panelen op de ramen van een galerie in Londen, daar zaten de usb-poorten in de vensterbanken. En voor Swarovski ontwierp ze de ‘Cyanometer’, een draagbaar ‘kristal’ met een zonnecel erin. De lamp is genoemd naar een uitvinding uit 1789 die gebruikt werd om het blauw van de lucht te meten. Het kristal laadt zich overdag in de zon op en levert stroom aan een lamp die bestaat uit drie grote cirkels.

Een draagbaar ‘kristal’ voor Swarovski met een zonnecel erin. Foto Mark Cocksedge

Momenteel werkt ze aan een groot project voor het Haagse ministerie van Financiën. In 2040 moeten alle overheidsgebouwen energieneutraal zijn. De Rijksbouwmeester, Floris Alkemade, werkt daarvoor samen met het programma Young Innovators, waarbij jonge ontwerpers worden gekoppeld aan grote opgaven op het gebied van water, herbestemming en energietransitie.

Van Aubel kwam met het voorstel om dit prominente gebouw, met veel glas, onder handen te nemen. Haar ontwerp is gebaseerd op het principe van het heliotropisme: onderdelen die de beweging van de zon volgen. Aan de gevels hangen bewegende lamellen met zonnecelstroken gemaakt van petflessen, in het atrium hangen lichtpanelen die met de zon meedraaien, en in de toren van het gebouw plakt ze pvc-folie zo dun als een sticker op het glas. Alles bij elkaar hebben deze toevoegingen de potentie om het gebouw energieneutraal te maken.

Van Aubel heeft het maatschappelijke debat over energie verrijkt met het begrip solar democracy. „De zon is een bron van hernieuwbare energie die op een heel andere, meer lokale manier kan worden afgetapt en gedistribueerd dan het gecentraliseerde systeem van olie en gas.” Met andere woorden: ons hele energiesysteem kan echt anders, duurzamer, schoner, oneindig.

Sinds zij met solar bezig is, ziet Van Aubel in elke oppervlakte een kans, zegt ze. „De zon levert in één uur genoeg energie om de hele aarde voor een jaar van energie te voorzien. Wij moeten dat alleen leren aanwenden. Dan is er voor iedereen genoeg.”