Ineens waren de Kamerleden van de coalitie verdwenen

Geblokkeerde stemming De coalitie blokkeerde woensdag een hoofdelijke stemming over zorgsalarissen. Sabotage, zegt de oppositie. Lelijke politiek, erkent ook de coalitie.

PVV-leider Geert Wilders (vooraan) woensdag in debat met minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA).
PVV-leider Geert Wilders (vooraan) woensdag in debat met minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Foto Remko de Waal/ANP

Als woensdag rond elf uur ’s ochtends de vergadering van de Tweede Kamer wordt geopend, zijn er 96 Kamerleden aangemeld, van wie veertig van de coalitie. Als om tien uur ’s avonds het aantal Kamerleden nóg eens geteld wordt, zijn er 62 over, van wie slechts negen van de coalitie. De telling is nodig omdat PVV-leider Geert Wilders kort daarvoor een hoofdelijke stemming heeft aangevraagd over een motie. Met die motie wil hij de salarissen van het personeel in de zorg verhogen. Voor het reces heeft de Kamer al drie keer over dat plan gestemd, en drie keer werd het verworpen.

Nu gaat de stemming niet eens door. 62 Kamerleden, dat is te weinig om het quorum van 76 te halen. „Ondemocratisch”, noemt PvdA-leider Lodewijk Asscher de abrupte afwezigheid van Kamerleden van de coalitiepartijen. „Parlementaire sabotage”, twittert Wilders direct.

Koppen tellen

Al aan het begin van de week worden in Kamerfracties de koppen geteld. Wie is beschikbaar om woensdag, tijdens het ingelaste coronadebat, in de Tweede Kamer te zijn? Wie is in Nederland en kan eventueel halsoverkop naar Den Haag komen voor een stemming? En wie is te ver weg om woensdag te worden teruggeroepen? Met andere woorden: áls er woensdagavond gestemd wordt over moties, wat zijn dan de te verwachten stemverhoudingen?

Lees ook over het coronadebat in de Tweede Kamer: ‘Chaotisch’ beleid De Jonge onder vuur

Die stemverhoudingen zijn van groot belang sinds de coalitie in oktober haar meerderheid in de Tweede Kamer kwijtraakte toen Wybren van Haga uit de VVD-fractie werd gezet. Als de stemmen staken – en er dus geen meerderheid of minderheid voor een voorstel is – blijft een besluit uit. Zo ging het voor het reces al met het voorstel de zorgsalarissen te verhogen. Maar er hoeft maar dít te gebeuren en ineens heeft de oppositie een meerderheid. Zoals woensdagavond.

Woensdag zingt het gerucht vanaf het begin van de middag al rond in de Kamer dat het weleens op een hoofdelijke stemming kan uitlopen. In de oppositie wordt gezegd dat de coalitie in dat geval een probleem zou kunnen hebben: ’s ochtends hebben zich van de oppositie 16 Kamerleden méér aangemeld dan van de coalitie.

Kamerleden op stand-by

Binnen de coalitie – VVD, CDA, D66 en ChristenUnie – worden afwezige Kamerleden ’s middags dan ook geappt en gebeld: hou je stand-by om later vandaag naar Den Haag te komen. Ze houden rekening met „collegiale afspraken” tussen de fracties: dat er pas gestemd wordt als iedereen die erbij kán zijn, er is. Dat staat niet in het reglement van orde, maar werd tijdens de lockdown informeel afgesproken.

Vanaf het begin van de avond wordt het koppentellen serieuzer, als de geruchten over een hoofdelijke stemming toenemen. Wilders laat de linkse oppositie weten zo’n stemming te overwegen. GroenLinks, SP en PvdA houden alle aanwezige Kamerleden in Den Haag.

In de coalitie heerst dan de gedachte dat hoofdelijke stemmingen alleen zullen gaan over spoedeisende moties. Maandag gaan in het noorden van Nederland de scholen weer open: wat als een fractie een hoofdelijke stemming wil om dat te blokkeren?

In de loop van de avond vertrekken steeds meer Kamerleden uit de coalitie naar huis. De stemmingen, die om 21.50 uur aanvangen, worden door een beperkt aantal Kamerleden bijgewoond, zoals de gewoonte is sinds het uitbreken van de coronacrisis. Een deel van de nog aanwezige Kamerleden van coalitiefracties gaat rond die tijd naar huis. Kamerleden die thuis zijn, krijgen te horen dat ze niet langer stand-by hoeven staan. Er zijn immers geen spoedeisende moties, dus er zal geen hoofdelijke stemming komen.

Informele afspraak

Wilders ziet dat het aantal Kamerleden van de coalitie beperkt is. En dat zijn fractie samen met de linkse oppositie dan weleens een meerderheid kan halen. Voor het eerst zou een motie over hogere zorgsalarissen het weleens kunnen halen. Hij staat op, loopt naar de microfoon en verzoekt om de hoofdelijke stemming waarvan de coalitie dacht dat die niet zou komen.

Om 21.58 uur schorst Kamervoorzitter Khadija Arib de vergadering voor een kwartier, zodat het quorum onderzocht kan worden. Meteen lopen vicefractievoorzitters Madeleine van Toorenburg (CDA) en Sophie Hermans (VVD) naar Arib toe voor overleg. Ze wijzen haar op de afspraak die eerder dit jaar wegens de coronacrisis in het presidium van de Tweede Kamer is gemaakt: een hoofdelijke stemming moet van tevoren worden aangevraagd, zodat fracties de tijd krijgen om al hun leden te verzamelen.

Wilders, die vlak bij de stoel van de voorzitter zit, hoort dat gesprek en zegt dat hij niets met informele afspraken met het presidium te maken heeft. Hij heeft als Kamerlid het recht om op elk moment een hoofdelijke stemming aan te vragen. Dat beaamt Arib. Er is een debat, dus kun je stemmingen verwachten.

Omdat al veel fractieleden van VVD en CDA eerder die dag naar huis zijn gegaan, melden Van Toorenburg en Hermans hierop hun fracties formeel af bij de bode, die achter Arib de aanwezigheidslijsten bijhoudt. Maar onder degenen die worden afgemeld zitten ook Kamerleden die wel degelijk nog in het gebouw zijn.

Als om kwart over tien de vergadering wordt heropend, is het aantal formeel aanwezige Kamerleden gedaald tot 62 – onder het quorum. Een opzettelijke maar „lelijke” stap, gaf D66-voorman Rob Jetten donderdag toe.

Deze reconstructie is gebaseerd op achtergrondgesprekken met negen betrokkenen, onder wie Kamerleden uit coalitie en oppositie.