Reportage

Eindelijk weer samen in een orkest: de opluchting komt uit de tenen

EU Youth Orchestra Nu door corona de traditionele zomertournee niet door kan gaan, planden de jonge musici van het EU Youth Orchestra zelf een festival, met concerten in negentien landen. Dit weekend: Amsterdam.

Strijkersrepetitie van het EU Youth Orchestra in de Uilenburger Synagoge.
Strijkersrepetitie van het EU Youth Orchestra in de Uilenburger Synagoge. Foto Andreas Terlaak

Ondanks de airco is het snikheet in de Uilenburgersjoel in Amsterdam. De strijkers van het European Union Youth Orchestra (EUYO) repeteerden deze woensdag de bedwelmende Metamorphosen van Richard Strauss. Het is de eerste repetitie voor de twee concerten die het orkest zondag geeft in het Concertgebouw, in aanwezigheid van prinses Beatrix. Opvallend: ze spelen zonder dirigent. Maar veel opvallender is dat ze überhaupt spelen, want nog niet zo lang geleden werd de traditionele zomertournee van het EUYO vanwege de coronacrisis geannuleerd.

Lees ook: De hyperenergieke gretigheid van de jeugd met de rust van Bernard Haitink

„Zo fijn dat het na twee maanden eindelijk realiteit is!” Altviolist Michiel Wittink (1995) is na afloop van de repetitie zichtbaar blij, en dat is zacht uitgedrukt. De opluchting en vreugde komen vanuit zijn tenen. Wittink zit sinds 2017 bij het EUYO. Collega-altvioliste Emma van Schoonhoven is al sinds 2014 lid. Samen hebben ze zich afgelopen periode uit de naad gewerkt om de alternatieve concerten te realiseren.

Extreem veel tijd

Dat zit zo: in plaats van de zomertournee presenteert het EUYO deze zomer het European Music Gallery Festival, met ruim dertig evenementen in negentien verschillende landen, lokaal georganiseerd door de spelers zelf. Behalve de huidige EUYO-leden doen ook zo’n honderdvijftig alumni mee. Wittink en Van Schoonhoven kregen het verzoek de Nederlandse tak op te zetten: ze stelden het orkest samen, regelden de zaal en de logistiek én bedachten het fantasievolle programma, met naast Strauss ook werk van Vivaldi, Brahms, Debussy en de hedendaagse Amerikaan Andy Akiho.

Michiel Wittink, altviolist. Andreas Terlaak

Zo fijn dat het na twee maanden eindelijk realiteit is!

Michiel Wittink altviolist

„Het heeft extreem veel tijd en energie gekost”, geeft Van Schoonhoven (1993) toe. Ze hebben het gedaan uit liefde voor het EUYO, om iets terug te doen: „In dit orkest spelen is een van de meest vormende ervaringen van mijn leven geweest.”

Het European Union Youth Orchestra, in 1976 opgericht met de legendarische dirigent Claudio Abbado aan het roer, is veel meer dan een orkest. Het is ook een opleidingsinstituut en een zomerkamp, waar levenslange vriendschappen worden gesmeed en de getalenteerdste musici worden klaargestoomd voor hun loopbaan. Gemeenschapszin en samenwerking staan hoog in het vaandel. Deelnemers zijn conservatoriumstudenten uit alle EU-landen en het Verenigd Koninkrijk. Voormalig concertmeester Bas Treub (1987), orkestlid tussen 2009-2014, omschrijft het EUYO als „een outburst van energie”: „Dat komt nooit meer terug.”

Dreamteam

Het bijzondere van EUYO: hoe hoog het niveau is én hoe warm de mensen. De leden, geselecteerd uit duizenden audities, doen vrijwillig mee. Het sociale gedeelte is heel belangrijk, evenals EU-idealen van samenwerking en gemeenschappelijkheid. „Iedereen is hier omdat hij hier wíl zijn”, vat Wittink samen.

Nederland levert traditiegetrouw een grote bijdrage aan EUYO. Er wonen hier veel leden en alumni uit binnen- en buitenland, zodat Van Schoonhoven en Wittink een ruime keuze hadden. Het orkest is dan ook een soort dreamteam geworden, zegt Van Schoonhoven: van de zelfs voor EUYO-begrippen piepjonge contrabassiste Sasha Witteveen tot de ervaren Treub, die sinds zijn afscheid leider van de tweede violen is in het Nederlands Kamerorkest.

Het was hun eigen beslissing om zonder dirigent te spelen. Onnodig als je zulke goede mensen hebt, vindt Van Schoonhoven. Bovendien is het „veel leuker”, aldus Wittink: „Je maakt direct verbinding met elkaar. De kern van EUYO is dat iedereen gelijkwaardig is. Hier leidt iedereen.”

Emma van Schoonhoven, altviolist. Andreas Terlaak

In dit orkest spelen is een van de meest vormende ervaringen van mijn leven geweest

Emma van Schoonhoven altviolist

Impact

De impact van de coronacrisis op deze jonge musici is enorm. Stuk voor stuk hadden ze volle agenda’s die in een klap zijn leeg geveegd. „Het was mentaal heel heftig”, zegt Wittink. Ze hebben het gevoel dat de Nederlandse overheid de cultuursector in de kou laat staan. „Ik prijs me gelukkig met mijn halve orkestbaan”, zegt Treub: „Collega’s die honderd procent freelancer zijn, verdienen opeens helemaal niets meer.”

Witteveen (2003), die komend schooljaar naar 6-vwo gaat, was pas zestien toen ze tijdens de lentetournee haar EUYO-debuut maakte – via Zoom, dat wel. Ze geniet ervan om nu voor het eerst met haar collega’s in één ruimte te spelen: „Echt muziek maken, samen, dat is waar iedereen op hoopt.” Daarom vindt ze dat ook jongere generaties meer verantwoordelijkheid moeten nemen bij het indammen van het virus.

Altiste Van Schoonhoven trok een radicale conclusie: ze ging op zoek naar werk buiten de muziek. Een moeilijke en spannende stap voor iemand die hooggespecialiseerd is opgeleid op een instrument. Maar haar kwaliteiten bleken ook elders zeer gewild. Ze was al aangenomen als NS-conducteur („Stressvol? Moet je musicus eens proberen!”), maar mede door haar ervaring met de EUYO-concertorganisatie koos ze voor een baan als projectmanager bij onderwijsplatform De Lesfabriek: „Het was fijn te merken dat je als musicus heel veel in huis hebt.”

European Union Youth Orchestra speelt op 16/8 om 17.00 & 19.00 uur in het Concertgebouw in Amsterdam. Inl: concertgebouw.nl