Reportage

Met hulp uit ‘El Norte’ komt Puebla de coronatijd door

Reportage Mexico Mexicanen in de VS sturen elke maand miljarden dollars op naar familie in hun land van herkomst. Nu de corona-pandemie beide landen treft, stroomt meer geld zuidwaarts dan ooit. ‘Jesús betaalt alles voor ons.’

Remigrant Josephat Flores met vrouw Clementina.
Remigrant Josephat Flores met vrouw Clementina. Foto Feike de Jong

In Clavijero, een volkswijk aan de rand van de Mexicaanse stad Puebla, zijn de straten ’s nachts verlatener dan normaal. Huizen worden half verlicht door een paar schaarse straatlampen en werpen hoekige schaduwen over verbrokkeld wegdek. Een oranje gloed komt van de ramen. Blaffende honden beslechten nachtelijke schermutselingen. Nu de Covid-pandemie in de Verenigde Staten blijft voortrazen, is de klap daarvan ook voelbaar in El Clavijero, waar zeker de helft van de bewoners familie in het noordelijke buurland heeft.

In de jaren tachtig was de wijk nog een groepje hutjes zonder water of elektriciteit aan de voet van een heuvel. De jeugdbende Los Tatuados (de getatoeëerden) zwierf door de ravijntjes die als open riolen dienden, of in de velden tussen de geïmproviseerde huisjes. Van de vijfentwintig leden van deze bende vertrokken er achttien naar de VS, vertelt oud-lid Delfino Hernández (51). Acht wonen nog steeds in ‘El Norte’.

„Begin juli stuurde een van mijn jeugdvrienden een video met een fles Torres Magnum brandy en het bericht dat hij mij iets moest vertellen”, vertelt Hernández, zittend op de bank in zijn betonnen huisje met werkplaats, waar hij met zijn twaalfjarige zoontje woont. „Toen ik hem bereikte, vertelde hij mij dat zijn beste vriend uit de bende, Gabriel, was gestorven aan Covid-19 in de VS en dat zijn broer aan de beademing lag. De brandyfles was al leeg.”

Na de noordelijke grensstad Tijuana ontvangt Puebla, in het midden van het land en naar bevolking de vierde stad van het land, van alle plaatsen in Mexico het meeste geld van landgenoten in de VS. De gemeente Puebla (ongeveer 1,5 miljoen inwoners) ontving in de eerste maanden meer dan 100 miljoen dollar (ongeveer 85 miljoen euro) uit de VS, volgens de grote bank BBVA. Bijna 1 miljoen mensen uit de omliggende deelstaat Puebla wonen in en rondom New York. Met name in het zogenoemde Puebla York, in het stadsdeel Queens op Long Island. Van alle Mexicaanse gemeenschappen in de VS werd juist deze dit voorjaar het zwaarst getroffen aan het begin van de Amerikaanse corona-pandemie.

Besmet als taxichauffeur

De twee zussen, een neef, een nicht, moeder en stiefvader van Jesús Domínguez (37) wonen in een klein huisje van wit-geschilderde bakstenen. Het ligt aan een binnenplaatsje met nog een paar huizen van de uitgebreide familie. De woningen zijn deels gebouwd met geld dat is gestuurd door Jesús, die al vijftien jaar als illegale migrant in New York woont en werkt. Zijn moeder, Lorena Domínguez (55) heeft diabetes en is blind aan een oog. Haar nieuwe man Óscar (48) heeft een hernia na een mislukte blindedarmoperatie. Zonder Jesús’ dollars zouden ze het nog veel lastiger hebben.

„Hij betaalt alles, de school van zijn zussen, de rekeningen voor mijn medicijnen, hij heeft de materialen bekostigd voor een huisje met appartementen die wij verhuren”, zegt Lorena Domínguez over haar zoon. „Hij heeft destijds zelfs de quinceañera [de in Mexico uitbundig gevierde vijftiende verjaardag van meisjes, red.] van zijn zusje betaald.”

Maar in april hield Jesús plots op te bellen. Drie weken hoorden ze niks van hem. Uiteindelijk kreeg zijn moeder bericht: hij had Covid-19 opgelopen, maar was al aan het herstellen.

„Ik had net besloten op te houden te werken als taxichauffeur opdat ik niet besmet zou raken, maar toen bleek dat ik al geïnfecteerd was. En ook mijn gezin Covid-19 had gegeven”, vertelt Jesús Domínguez over de telefoon vanuit New York. „Ik begon gelukkig na een paar weken op te knappen, maar heb maanden niet kunnen werken. Mijn vrouw heeft ook haar schoonheidssalon moeten sluiten. We hebben het alleen overleefd dankzij de financiële steun van de familie van mijn vrouw.”

Domínguez heeft in juni noodgedwongen zijn gezin moeten verhuizen van Long Island naar buurstaat New Jersey, om daar bij zijn schoonfamilie in te trekken. Zijn familieleden in Mexico kunnen van dag tot dag het hoofd boven water houden met klusjes in de buurt en de verhuur van de appartementjes. Maar de helft van de huurders heeft gedurende de quarantaine opgezegd. Medische ingrepen en studieplannen zijn op losse schroeven komen te staan.

Ook in Mexico is het virus nog alles behalve onder controle. Na enkele maanden van coronamaatregelen zijn de federale regering en deelstaten in juni begonnen het land via een stoplichtsysteem te heropenen. Maar het aantal besmettingen en sterfgevallen blijft al weken sluimeren rond hetzelfde niveau. Volgens de regering zijn er 50.000 doden gevallen, maar dat officiële dodental is waarschijnlijk nog veel hoger, aangezien niet alle Covid-doden als zodanig worden geregistreerd.

Na alle paniekberichten van New Yorkse familieleden begint de pandemie in El Clavijero nu ook dichter bij huis toe te slaan. Na drie maanden quarantaine teistert een misdaadgolf de buurt en berichten over eerste Covid-doden verspreiden zich sinds juli. Ook de economisch klap is, zeker op individueel niveau, voelbaar. „Mijn zuster werkt als babysitter in Santa Ana, California”, zegt naaister Susana Rodríguez (42). „Het bedrag dat zij opstuurt is van 5.000 peso (omgerekend 200 euro) per maand gedaald tot 2.000 (80 euro), omdat zij minder werk heeft.”

Ondanks dit soort anekdotes over de opdrogende geldstroom uit de VS, is het nationale beeld tegenovergesteld. Mexicanen in de VS sturen sinds de uitbraak juist meer dollars naar huis. Al jaren stijgt dit bedrag aan remesas (geldzendingen), tot 36 miljard dollar (30,5 miljard euro) in 2019. In de eerste zes maanden van dit jaar werd al 19,1 miljard dollar opgestuurd, ofwel een tiende meer dan vorig jaar, leren cijfers van de Mexicaanse centrale bank.

Grote bedreiging

Dit is des te opmerkelijker omdat de Latino-gemeenschap in de VS bijzonder hard is getroffen door de pandemie en coronarecessie. Volgens het Pew Research Center zag tweederde van de Latino’s in de VS in maart de coronacrisis als grote bedreiging voor het persoonlijke inkomen. Onder de blanke bevolking was dit 43 procent voor de blanke bevolking. Van alle bevolkingsgroepen waren Latino’s ook het meest bang om Covid-19 te krijgen of door te geven. Latino’s hebben drie keer zoveel kans om coronavirus op te lopen als witte Amerikanen en twee keer zoveel kans om eraan te sterven, becijferde The New York Times. En de werkloosheid onder hispanics is sinds de uitbraak verdubbeld, aldus cijfers van het Amerikaanse ministerie van Arbeid.

Dat de remesas raadselachtig genoeg toch toenemen, kan door economen en analisten vooralsnog alleen met vermoedens worden verklaard. Bijvoorbeeld dat migranten profiteren van de gunstige dollar-peso-wisselkoers. Ze benutten die om spaargeld naar Mexico te sturen en de familie in crisistijd te steunen.

Jesús Domínguez heeft nog een andere verklaring. „Het is überhaupt heel stressvol om een immigrant zonder juiste papieren te zijn. Als daar ook nog werkloosheid en mogelijke ziektekosten bij komen, kan ik me het goed voorstellen dat mensen naar Mexico willen terugkeren”, zegt hij. „Ik heb het er met een aantal vrienden die hier zonder papieren werken over gehad, en zij willen terug. Als ik geen familie hier had zou ik er ook aan denken.”

Toenemende remigratie door corona zou passen in een al langer lopende trend. Volgens een studie uit 2015 van het Pew Center keerden ruim een 1 miljoen Mexicanen tussen 2009 en 2014 terug naar Mexico, voornamelijk om zich met hun gezin de herenigen. Slechts 870.000 verruilden Mexico voor de VS. „Al een aantal jaar gaan meer mensen terug naar Mexico dan naar de VS komen”, bevestigt Jorge Tuddón, persattaché van het Mexicaanse consulaat in New York.

Ook in Clavijero was terugkeren uit de VS van begin af aan het plan voor velen. In de jaren zeventig woonde Josephat Flores (81) met zijn vrouw Clementina en jonge kinderen in een hutje met een kartonnen dak op de helling van een heuvel. Hij verving het kartonnen dak na een hagelbui met een golfplaten dak van asbest, dat bijna onmiddellijk door een wervelwind vernield werd. Kort daarna, in 1980, vertrok hij naar New York, waar hij 25 jaar in een Italiaanse restaurant heeft gewerkt. Hij was een van de eersten uit Clavijero die migreerde.

„De Verenigde Staten hebben mij dit huis gegeven”, zegt hij in de woonkamer van het uitgestrekte pand waar hij nu met zijn vrouw en de gezinnen van twee van zijn zoons woont. „Stel je voor hoe ik er nu aan toe was geweest, als ik niet was teruggegaan.”

Oud-bendelid Delfino Hernández, die na enkele Amerikaanse jaren ook terugkeerde naar Puebla, zou niettemin graag nog eens een tijdje in de VS wonen – als hij daar althans legaal de gelegenheid toe kreeg. Hernández vertelt enthousiast hoe hij, toen hij in New York aankwam, niet alleen voor het eerst sneeuw zag – tot aan zijn knieën – maar ook nog betaald werd om zout te strooien.

Amerikaanse droom ontrafelt

Maar bij anderen begint de Amerikaanse droom te ontrafelen. In de VS wonen, zet familiebanden onder grote druk en werken is heel stressvol. „Uiteindelijk verveelde ik mij”, zegt bouwvakker Francisco Miguel (48) gezeten in een tuinstoel onder twee hoge cipressen in een tuintje voor een mooi afgewerkt oranje-wit geschilderd huis. „In de Verenigde Staten moet je voortdurend rennen om geld te verdienen. Bovendien ben ik uiteindelijk mijn vrouw kwijtgeraakt door zoveel weg te zijn.”

Na veertig jaar van migratie richting de VS is Clavijero geen verzameling hutjes meer. Veel van de zelfgebouwde huizen vormen nu uitgebreide wooncomplexen. Overal staan Amerikaanse pick-ups voor de deur.

Overdag rijdt een wagen die cilinders lpg verkoopt door de wijk met het liedje van The Good, the Bad and the Ugly als herkenningsdeuntje. Verkopers slijten producten zoals tortilla’s en wasmiddel van deur tot deur. Volgens Estebán Ocotoxtle, marktmeester van de Mercado 10 de Mayo, is de verkoop van de levensmiddelen nagenoeg onveranderd gebleven. Met een beetje hulp uit het noorden lijkt het leven, al is het moeizaam, vooralsnog gewoon door te gaan.