Veranderingen in de wielersport kosten tijd. Een snelle oplossing is streng zijn

Wielrennen Een week na de zware valpartij van Fabio Jakobsen is de wielerwereld bekomen van de schrik. Maar veiliger is de sport nog niet.

Het slagveld na de finish van de eerste etappe van de Ronde van Polen, vorige week woensdag in Katowice.
Het slagveld na de finish van de eerste etappe van de Ronde van Polen, vorige week woensdag in Katowice. Foto Andrzej Grygiel/EPA

Toen Fabio Jakobsen vorige week woensdag in de straten van de Poolse stad Katowice met tachtig kilometer per uur in de hekken werd geduwd door collegasprinter Dylan Groenewegen en de schokkende beelden daarvan de wereld over gingen, laaide er een debat op over wie hier wat viel aan te rekenen. Evident was dat Groenewegen in het heetst van de strijd een fout beging, door met de finishlijn in zicht van zijn gekozen lijn af te wijken waardoor hij Jakobsen ten val bracht.

Patrick Lefevere, ploegbaas van Jakobsen, diende een klacht in bij de wielerfederatie UCI, die de zaak neerlegde bij een disciplinaire commissie. De Poolse justitie begon een onderzoek, waarvan de uitkomst ongewis is.

De schade voor Jakobsen zal afhankelijk van zijn herstel in de papieren gaan lopen – gaat hij op zijn niveau terugkomen, is er sprake van inkomstenderving? Groenewegen kan aansprakelijk worden gesteld, maar ook de Poolse wedstrijdorganisatie. De UCI, die parcoursen goed- of afkeurt, gaat ook niet vrijuit. Het lijkt erop dat de dranghekken die aan de finishstraat waren neergezet, niet goed vaststonden. Ze spatten uiteen toen Jakobsen er tegenaan viel.

Niet eerder liepen de gemoederen na een verkeerde beslissing tijdens een wielerwedstrijd zo op. Geen wonder: volgens artsen ter plaatse werd Jakobsen met levensbedreigende verwondingen aan luchtpijp en aangezicht naar het dichtstbijzijnde medisch centrum overgebracht, waar hij aan de beademing moest, en twee dagen in kunstmatige coma werd gehouden. Lefevere sprak van een moordaanslag. Op de sociale media verschenen kwaadaardige reacties.

In eerdere gevallen ging het er een stuk rustiger aan toe. Toen Peter Sagan in de Tour van 2017 met zijn elleboog ervoor zorgde dat Mark Cavendish in volle vaart tegen de boarding smakte, was men nog het meest verbolgen over de uitsluiting van de Slowaakse wereldkampioen.

Zware straf is gepast

Tot vorige week woensdag volstond vaak een diskwalificatie. ‘Het is renners ten strengste verboden om tijdens hun sprint van hun gekozen lijn af te wijken, en anderen in gevaar te brengen’, staat in UCI-artikel 2.3.036. Gebeurt dat toch, dan kijkt een jury naar de beelden en gaat dan over tot een sanctie, of niet. Bij de klap die Jakobsen maakte, was meteen duidelijk dat een zware straf gepast is. Groenewegen is door zijn ploeg op non-actief gesteld tot de UCI met een verdict komt.

In een interview met de NOS was vrijdagmiddag een gebroken jongeman te zien, die alleen maar kan hopen dat het goed gaat komen met zijn collega. Ook Groenewegen is slachtoffer van zijn eigen daad. Zal hij zich nog in een massasprint durven mengen? En gaat het peloton hem die ruimte geven?

Naarmate de week vorderde, volgden de gunstige berichten elkaar op. Vrijdag ontwaakte Jakobsen uit zijn coma, zijn toestand verbeterde met de dag. Woensdag is hij naar Nederland gevlogen om in een ziekenhuis in Leiden verder te herstellen. Hij heeft zijn duim en zijn kaken gebroken, is zijn gebit kwijt. Maar eerdere berichten over een verbrijzelde luchtpijp worden door ploegarts Yvan Vanmol als onzin afgedaan. Hij denkt dat Jakobsen weer renner zal worden.

Door het ongeluk staat de veiligheid van de wielersport opnieuw ter discussie. Iedereen heeft kunnen zien dat het een van de gevaarlijkste sporten ter wereld is. Maar gaat dat dingen veranderen?

Oud-wielrenner Leon van Bon kan het alleen maar wensen. Hij vindt dat er te vaak onnodige ongelukken gebeuren in een massasprint. „Als er een renner valt door toedoen van een ander, wordt hij soms gediskwalificeerd. Maar daarmee pak je de bron niet aan”, zegt hij. „Als je dit de kop wil indrukken, moet de UCI consequent zeggen: en nu is het klaar. Als je van je lijn wijkt, is het afgelopen, ook als dat niet tot een valpartij leidt. Als alle sprinters weten dat de regels zonder uitzondering streng gehandhaafd worden, zorg je misschien voor een verandering in de mindset.” Om daaraan toe te voegen: „Het wrange is dat het lijkt alsof er een dode moet vallen om de sport veiliger te maken.”

Drie dagen na de crash schreef rennersvakbond CPA een brief waarin het de UCI oproept een onderzoek te starten naar degene die in Polen faalde de veiligheid van de renners te waarborgen. „We kunnen niet langer hopen dat het goed zal gaan. De hele sport draagt verantwoordelijkheid, en we moeten gaan samenwerken in plaats van elkaar de maat te nemen.” De vakbond oppert dat de teams zich zouden moeten verenigen om verandering te eisen. De UCI heeft nog niet op de brief gereageerd. Ook op vragen van NRC volgde geen reactie.

Strenger handhaven

Bestaande regels strenger handhaven is op het oog het snelst te realiseren. Thorwald Veneberg, directeur van de Nederlandse wielerbond KNWU, is voor. „Denk aan een uitsluiting van meerdere wedstrijden, zoals in het voetbal. Dan gaat het de teams geld kosten.” Maar zoiets doorvoeren kost tijd in de wielrennerij, zegt Veneberg. „Wielrennen heeft een verenigingsstructuur, met bonden die lid zijn van de UCI. Dat is democratisch, maar daardoor duren veranderingen soms langer dan we zouden willen. Ieder verschrikkelijk ongeval levert wat op; ideeën, suggesties voor een betere veiligheid. Die moeten alleen wel uitvoerbaar zijn.”

De voorbije week werd in de media vaak een lijnenspel geopperd, geschilderd op het wegdek in de finishstraat. Een renner zou hierbinnen moeten blijven, zoals in het baanwielrennen. En toen de Belgische renner Bjorg Lambrecht een jaar geleden ook in de Ronde van Polen viel en overleed, werd in Vlaamse media veel gesproken over wielerkleding met airbags, zoals in de ski- en paardensport. Maar naarmate de dood van Lambrecht uit de krantenkolommen verdween, verdampte ook de urgentie om de wielersport structureel veiliger te maken.

Voor Richard Plugge, baas van Jumbo-Visma en Dylan Groenewegen, is „de maat vol”. Hij wil dit keer niet zomaar overgaan tot de orde van de dag, en is gesprekken begonnen om „op een andere manier naar de veiligheid in wedstrijden aan te kijken”, zegt hij in De Telegraaf. „Dit moet een keerpunt zijn.”