Opinie

De laatste dictator van Europa doet zijn naam eer aan

Wit-Rusland

Commentaar

De ‘laatste dictator van Europa’ doet zijn naam eer aan. Nog voor de verkiezingen plaatsvonden, liet Aleksandr Loekasjenko zijn opponenten opsluiten of zorgde hij ervoor dat zij Wit-Rusland ontvluchtten uit angst voor arrestatie. Nog voor de stembureaus openden, weerde hij internationale waarnemers en pers. Nog voor ze sloten, stuurde hij ordediensten de straat op om protesten tegen de uitslag met geweld in de kiem te smoren.

Zijn belangrijkste uitdager, Svetlana Tichanovskaja, bevindt zich sinds dinsdag in buurland Litouwen. Volgens een naaste medewerker is ze gedwongen het land te verlaten, en gedwongen tot een oproep aan haar achterban zich bij de uitslag neer te leggen.

Het voelt helaas als een déjà vu. Cynisch gedacht: niets nieuws, zo verliepen eerdere verkiezingen in Wit-Rusland ook. In 2010, na wat toen zijn vierde herverkiezing was, trad Loekasjenko ook al hard op tegen opponenten. Ook toen gingen tienduizenden de straat op, net als in 2006. De laatste keer dat de verkiezingen eerlijk verliepen, was in 1994, toen hij voor de eerste keer werd gekozen. Met een belofte van stabiliteit.

Met de jaren verveelvoudigde het geweld en het aantal arrestanten. De verdere escalatie van de afgelopen dagen laat zien dat Loekasjenko zich ditmaal echt in het nauw gedreven voelt.

Want de situatie in Wit-Rusland is niet gelijk aan eerdere jaren. De oppositie was voor het eerst verenigd. Een campagnebijeenkomst van Tichanovskaja, Veronika Tsepkalo en Maria Kolesnikova, door de autocraat minachtend weggezet als ‘drie arme meisjes’, trok een ongekende 65.000 mensen. En individuele stembureaus publiceerden de wél correcte uitslagen, waaruit het beeld oprijst dat Tichanovskaja een grote meerderheid heeft gehaald. Het laat zien dat ondanks alles mensen hun democratische plicht doen.

Lees ook een reportage uit Minsk: Wit-Russen geloven dat verandering aanstaande is

De Europese Unie hoeft met een stevige reactie niet te wachten op hoe de situatie afloopt. Van de Europese Commissie klonk vooralsnog een veroordeling van het „disproportionele en onacceptabele geweld”. De buurlanden van Wit-Rusland waren al wat stelliger; Polen riep op tot een spoedberaad over Wit-Rusland.

Daar zal zeker aan de orde moeten komen welke sancties tegen Loekasjenko moeten worden ingesteld. Opnieuw. Want na de onopgehelderde verdwijning van twee oppositieleden, een zakenman en een journalist werden in 2004 banktegoeden bevroren en werd er een inreisverbod naar de Europese Unie ingesteld tegen de Wit-Russische president en 169 van zijn medestanders. Een charmeoffensief van Loekasjenko leidde vier jaar geleden tot versoepeling van de sancties. Maar duidelijk niet tot minder autocratische neigingen.

De angst dat strafmaatregelen Loekasjenko in de armen van Moskou duwen, is terecht. Maar de EU hoeft zich geen illusies te maken: de president speelt al twee decennia Oost en West tegen elkaar uit. Wit-Rusland neemt zowel deel aan het ‘Oostelijk Partnerschap’ dat de EU sloot met zes voormalige Sovjetrepublieken om tegenwicht te bieden aan de bemoeienis uit Moskou, als dat het tot eind vorig jaar met Rusland sprak over de al langer bestaande plannen over een unie tussen de twee landen. Poetin dringt er bij Loekasjenko op aan voortvarendheid te tonen op dit vlak.

Een stevige Europese reactie vraagt daarom om behendigheid en eendracht. Die er vooral op moet zijn gericht het belang van de Wit-Russische kiezers te dienen. En zo te laten zien dat hun stem telt.