Satire op anderhalve meter: op de set van Sam de Jongs ‘Met Mes’

Reportage Na zijn Amerikaanse avontuur ‘Goldie’ filmt regisseur Sam de Jong nu ‘Met Mes’. Coronaproof, dus voorzien van een ‘Health & Safety Officer’.

Hoofdrolspelers Hadewych Minis en Shahine El-Hamus op de set van ‘Met Mes’.
Hoofdrolspelers Hadewych Minis en Shahine El-Hamus op de set van ‘Met Mes’. Foto Andreas Terlaak

Met gierende banden parkeert een stuntman een zilveren Peugeot voor een advocatenkantoor in Amsterdam-Noord. De wereld is de speeltuin van hoofdpersonage Evelien, legt regisseur Sam de Jong (33) uit op de set van Met Mes. „Dus ze rijdt avontuurlijk.” Zijn nieuwe film wordt een satire over stigmatisering en beeldvorming in media en film. Het leven van Evelien, een hoogblonde tv-presentatrice, gespeeld door Hadewych Minis, raakt vervlochten met dat van de geblondeerde tiener Yousef (Shahine El-Hamus), nadat zij heeft gelogen tegen de politie. Yousef heeft haar camera gestolen, bij de aangifte dikt ze de overval aan, wat consequenties heeft voor de strafmaat.

De Jong brak in Nederland door met Prins (2015), een humoristisch in snoepkleuren badend coming-of-ageverhaal over de vijftienjarige Ayoub in Amsterdam-Noord, en de absurdistische videoclip van nummer-1-hit ‘Drank en Drugs’. Hij werd gespot door studio 20th Century Fox en filmde vervolgens Goldie in de New Yorkse Bronx over een kansarme, jonge Afro-Amerikaanse vrouw die wil ontsnappen aan haar hopeloze bestaan door te dansen in een videoclip. Nu filmt hij opnieuw in Nederland en lijkt ook een verhaal te vertellen over de wereld waar hij als filmregisseur zelf deel van uitmaakt.

Het scenario van Met Mes is meer „meta”, legt De Jong uit. „Evelien zit in een existentiële crisis, ze wil stoppen met haar commerciële carrière en iets toevoegen aan de samenleving. Van haar man (Gijs Naber) krijgt ze een camera waarmee ze een documentaire wil maken over de multiculturele samenleving. Juist op dat moment wordt ze overvallen en raakt haar leven vervlochten met dat van Shahines personage.” Minis noemt Evelien „iemand die het heel graag goed wil doen, maar bij wie dat niet altijd lukt”. Ook met goede intenties kan je veel kwaad aanrichten, toont de film.

Zelfkritisch

Dat Evelien een film wil maken, voegde De Jong toe aan het scenario. „Het maakt Met Mes ook een zelfkritisch verhaal, dat mij de kans geeft te reflecteren op integriteit binnen film. Ik heb twee films gemaakt over sociaal-economisch uitgedaagde groepen, dus vond het belangrijk om mezelf onder de loep te nemen. Het is best spannend om publiekelijk je eigen obstakels en mogelijke fouten te laten zien.”

De Jong vertelt dat hij achteraf gezien zichzelf bij zijn vorige film te veel heeft beknot. In de VS werd er continu op gewezen dat hij het hoofdpersonage van Goldie niet mocht neerzetten als een „verkeerd rolmodel”. Ook wilde hij de gevoelens van zijn actrice – die putte uit haar eigen leven voor haar rol – niet trivialiseren. Zo werd de magisch-realistische stijl die hij voor ogen had voor Goldie steeds naturalistischer. De Jong: „Als je, zoals de hoofdrolspeelster van Goldie, vindt dat je leven alleen kommer en kwel is, dan voelt het pijnlijk als een regisseur daar iets magisch van maakt.”

Regisseur Sam de Jong over zijn nieuwe film ‘Met Mes’: „Beide hoofdfiguren maken moreel discutabele keuzes.” Foto Andreas Terlaak

Zulke aanpassingen zou hij nu niet meer doen, vertelt hij: „Ik weet door mijn ervaringen in de VS beter hoe ik op een sensitieve manier moet omgaan met dit soort onderwerpen, terwijl ik wel compromisloos kan zijn in wat ik wil als filmmaker.” Wat ook helpt is dat hij opnieuw in het Nederlands kan werken, vertelt de regisseur. „Ik merk dat taal belangrijk is om je binnenwereld en keuzes duidelijk te maken.” Hij noemt het bevrijdend om nu een satire te maken met professionele, Nederlandssprekende acteurs: „Ik ben echt samen mét hen een fictiewereld aan het neerzetten.” Daardoor wordt de film minder voorzichtig in zijn uitspraken, stelt De Jong: „Beide hoofdfiguren maken moreel discutabele keuzes.”

Lunch op anderhalve meter

Terwijl de stuntman – met blonde pruik en hetzelfde hemdje als Evelien – voor de derde maal het terrein op giert, wordt achter de camera de setdresser aangesproken door de ‘Health & Safety-officer’. Ze had haar mondkapje naar beneden getrokken terwijl ze het zand uit veegde waarop de stuntauto slipt. Nu ze opnieuw naast haar collega’s staat, moet dat omhoog. De opnames van Met Mes kunnen doorgaan omdat de producent, Lemming Film, aanspraak kan maken op het Covid-19 steunfonds van het Nederlands Filmfonds. Als een filmproductie kosten moet maken voor Covid-19-beschermingsmaatregelen of doordat essentiële cast- of crewleden uitvallen, kunnen ze een extra bijdrage aanvragen bij het fonds. Tenminste, als ze zich houden aan het protocol dat de audiovisuele sector heeft opgesteld. Zo meet een Health & Safety Officer nu van iedereen die de set op wandelt – inclusief een sporadische journalist – de temperatuur. Er wordt wat ongezellig geluncht op stoelen die anderhalve meter van elkaar staan. Geluid wordt zo veel mogelijk opgenomen met zendermicrofoontjes. En acteurs die geen afstand van elkaar kunnen houden, moeten een coronatest doen, net als hun partners.

„Dit is een kleine productie, met een kleine crew, dus het lukt gemakkelijk ons hieraan te houden”, legt De Jong uit. „En locatietechnisch profiteren we van corona”, grapt hij. Het kantoor waar Eveliens personage met gierende banden aankomt, staat door corona leeg, daardoor kunnen zij er filmen. „Het bedrijf dat hier oorspronkelijk zat, moest terugschalen.”

De opnamen van ‘Met Mes’ konden doorgaan met steun van het Covid-19 steunfonds van het Nederlands Filmfonds, mits het coronaprotocol werd gevolgd. Foto Andreas Terlaak

Spandex broekje

Nadat de actiescène is vastgelegd, volgt een opname waarin Evelien en haar echtgenoot het advocatenkantoor uit wandelen. Hierin praat Nabers personage op haar in, ze hoeft zich geen zorgen te maken over haar leugen: „Iedereen doet aan verzekeringsfraude.” Tijdens het repeteren van de scène blijkt een koekje dat de acteur eet terwijl hij zijn tekst uitspreekt opmerkelijk veel aandacht op te eisen. De Jong benadrukt enkele malen dat de acteur het „zeer gulzig” naar binnen moet werken. Bij de eerste opnames blijken Nabers overdreven eetgeluiden alsnog onvoldoende hoorbaar. „We hebben een meer crunchy koekje nodig!”, klinkt er luid. Terwijl de setdresser richting het cateringgedeelte snelt voor iets wat meer kraakt, legt Minis uit dat het uitvergroten van geluiden bij de filmstijl past. Met Mes wordt erg theatraal gespeeld en bevat bevreemdende momenten, vertelt de actrice. „Terwijl Evelien in het politiekantoor aangifte doet, duikt ze bijvoorbeeld onder een uitgestoken arm door van een agent. Ze doet vervolgens of dat perfect normaal is.”

„Het is een sprookjeswereld waar alles kan”, verduidelijkt El-Hamus later op een andere locatie in Amsterdam-Noord. Hij wijst naar zijn geblondeerde kapsel, dat recht uit de jaren negentig lijkt te komen, en het fluorgele jarentachtigspandex-broekje dat hij aanheeft. Zijn personage ziet er allerminst uit als een stereotiepe straatjongen die je verwacht bij een hedendaagse film over dit onderwerp.

De Jong vertelt dat de theatraliteit hun vrijheid biedt. „Je kan kijkers bewust maken dat ze naar een film kijken. Door dat te onderstrepen, geef je de mogelijkheid om te reflecteren op wat film doet en hoe het werkt.”