Rusland keurt coronavaccin goed vóór afronden tests

Claim Poetin meldt in een persconferentie dat Rusland als eerste een Covid-19-vaccin op de markt brengt. Maar niet alle onderzoeksfasen zijn doorlopen, en dus is niet met zekerheid te zeggen of het veilig is en werkt.

Foto AP

Het Russische ministerie voor Volksgezondheid heeft een Covid-19-vaccin goedgekeurd. Daarmee is Rusland het eerste land dat zo’n vaccin op de markt brengt. Dat meldde de Russische president Vladimir Poetin vandaag in een persconferentie. Hij zei dat zijn eigen dochter ermee is gevaccineerd. „Ze voelt zich goed en heeft nu een hoog niveau aan antistoffen.” Volgens het Russische ministerie zou het vaccin voor twee jaar immuniteit bieden.

Vorige week kondigde de Russische industrieminister Dennis Mantoerov al aan dat de klinische tests van het vaccin waren afgerond en dat Rusland vanaf september honderdduizenden burgers wil gaan vaccineren. Massaproductie („miljoenen doses per maand”) zou vanaf begin 2021 op gang komen. De testresultaten zijn niet gepubliceerd in internationale wetenschappelijke tijdschriften.

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO reageerde vorige week meteen op de claim. „Er zijn bestaande praktijken en richtlijnen”, zei WHO-woordvoerder Christian Lindmeier. „Ieder vaccin of medicijn zou natuurlijk door alle testfases heen moeten gaan voordat het goedkeuring krijgt.” Er zijn verschillende partijen die daarin vooruitgang boeken, vervolgde hij. „Dat is op zichzelf geweldig nieuws. Maar er zit een groot verschil tussen het vinden van een vaccin dat misschien werkt, en het hebben doorlopen van alle onderzoeksfasen.”

Testen op mensen: drie stappen

De normale procedure voor een nieuw vaccin of medicijn is dat het eerst in het lab wordt getest bij dieren, bijvoorbeeld muizen of resusapen. Dit heet de preklinische fase. Komen daar veelbelovende resultaten uit, dan volgen tests bij mensen: de klinische fase. Die bestaat uit drie stappen. Fase 1 test bij enkele gezonde vrijwilligers of het vaccin of medicijn veilig is voor grootschaligere tests. Een fase-2-studie omvat een paar honderd mensen en kijkt naar veiligheid en werkzaamheid. Zijn alle tekenen positief, dan volgt een fase-3-studie. Die test de veiligheid en werkzaamheid bij duizenden mensen gedurende vele maanden.

Hoewel volgens de Russische autoriteiten alle klinische fasen zijn doorlopen, meldde het Russische persbureau Tass eerder dat fase 2 op 13 juli was gestart en op 3 augustus beëindigd. Een fase-2-studie duurt normaal gesproken ten minste enige maanden; een fase-3-studie nog langer.

139 kandidaatvaccins

De WHO houdt op haar site een lijst bij van kandidaatvaccins tegen Covid-19 die wereldwijd in ontwikkeling zijn. Op die lijst staan 139 kandidaatvaccins in de preklinische fase en 28 in de klinische fase. Voor slechts zes kandidaatvaccins, onder meer van farmabedrijven AstraZeneca en Pfizer, loopt op dit moment een fase 3-studie, soms terwijl de voorgaande fase ook nog loopt. Voor het vaccin van het Gamaleya-instituut, dat het Russische vaccin maakte, staan slechts twee fase-1-studies vermeld op die lijst, die is bijgewerkt tot 10 augustus.

Lees ook: Wereldwijde ‘ratrace’ om vaccin: zet Nederland eigenbelang of solidariteit voorop?

Het Moskouse instituut gebruikte een strategie die ook veel andere partijen volgen: het toedienen van een onschuldig adenovirus dat zodanig is aangepast dat het een klein stukje eiwit van het nieuwe coronavirus maakt. Daar word je niet ziek van, maar je lichaam reageert er wel op door antistoffen te maken. Die zorgen ervoor dat je niet – of minder – ziek wordt als je wordt besmet met het echte virus.

Naast de WHO hebben ook experts uit verschillende landen, onder wie de Amerikaanse viroloog Anthony Fauci, hun zorgen uitgesproken over de Russische aanpak. Het Europees medicijnagentschap EMA benadrukt dat de ontwikkeling en goedkeuring van een veilig, werkzaam vaccin ten minste een jaar duurt en dat zo’n Covid-19-vaccin dus niet voor begin 2021 beschikbaar zal zijn.

Rusland zelf meldt intussen dat twintig landen al hebben aangegeven het Russische vaccin te willen inkopen. Rusland zegt ook een fonds op te zetten om het vaccin betaalbaar aan ontwikkelingslanden te kunnen leveren.