Loekasjenko knakt de oppositie in Wit-Rusland

Chaos Wit-Rusland Met de uitzetting van oppositieleider Svetlana Tichanovskaja probeert de president de macht te houden. Protesten houden aan.

Het zijn beklemmende beelden: een terneergeslagen Svetlana Tichanovskaja, die een verklaring voorleest in de dorre ambtenarentaal van de Wit-Russische overheid.

„Geachte burgers van Wit-Rusland”, zegt de oppositieleider aarzelend. „Ik, Svetlana Tichanovskaja, dank u voor uw deelname aan de verkiezingen voor het staatshoofd.”

Tichanovskaja zit op een aftandse leren bank voor een raam met witte jaloezieën. Een decor, zo merkten oplettende bloggers op, dat opvallende overeenkomsten vertoont met het kantoor van Lidia Jermosjina, het hoofd van de Centrale Kiescommissie. Afgelopen maandag was Tichanovskaja naar de kiescommissie gekomen om een klacht in te dienen: volgens haar zijn de presidentsverkiezingen, waarbij zittend president Aleksandr Loekasjenko meer dan 80 procent van de stemmen won, vervalst.

Maar dat is niet wat Tichanovskaja zegt in de videoboodschap. „Het volk van Wit-Rusland heeft zijn keuze gemaakt”, zegt ze. „Met dankbaarheid en warmte richt ik me tot alle burgers die mij al die tijd hebben gesteund.”

Lees ook: Hoelang blijft Rusland afzijdig? En zes andere vragen over de crisis in Wit-Rusland

Daarna komt ze tot de kern: „Wit-Russen, ik doe een beroep op uw weldenkendheid en uw respect voor de wet. Ik wil geen bloed en geweld. Ik vraag u om u niet te verzetten tegen de politie. Ga niet de straat op om uw leven niet in gevaar te brengen.”

Intussen maakten waarnemers in binnen- en buitenland zich grote zorgen over de presidentskandidaat. „Probeerde Svetlana Tichanovskaja een aantal uur te bereiken”, schreef de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Linas Linkevicius. „Bezorgd over haar veiligheid.”

Waarschijnlijk werd Tichanovskaja op dat moment bedreigd – bijvoorbeeld met het lot van haar man Sergej Tichanovski, die in de gevangenis zit. „Svetlana had geen keus”, zo liet haar medewerkster Olga Kovalkova dinsdagochtend weten. Duidelijk is dat de Wit-Russische autoriteiten haar maandagavond het land hebben uitgezet. Minister Linkevicius liet dinsdagmorgen weten dat Tichanovskaja veilig was aangekomen in Litouwen.

Campagneteam ontmanteld

Met de uitzetting is vrijwel het hele campagneteam van de oppositie („de drie arme meisjes” volgens Loekasjenko) ontmanteld. Veronika Tsepkalo, de vrouw van de afgewezen presidentskandidaat Valeri Tsepkalo, is gevlucht naar Rusland. Alleen Maria Kolesnikova, de stafchef van de (eveneens opgesloten) kandidaat Viktor Babariko, is nog in Minsk.

Het regime reageert met grof geweld op de protesten die in het hele land zijn uitgebroken. In Minsk schoot de politie met rubberkogels op ongewapende demonstranten en vuurde ze flashbanggranaten af, die veel slachtoffers maakten. Zeker twee betogers zijn om het leven gekomen. Sinds zondag, zo maakten de autoriteiten bekend, zijn meer dan vijfduizend betogers aangehouden.

In een filmpje dat werd verspreid via chatdienst Telegram is te zien hoe tientallen arrestanten op hun buik liggen op een binnenplaats van een politiebureau. „Ze worden geslagen en vernederd”, zegt de vrouw die de video heeft opgenomen. De Wit-Russische staatstelevisie publiceerde beelden van jonge mannen die met hun armen geboeid op de rug op grond liggen. De jongens maken een angstige indruk, sommigen hebben blauwe plekken in hun gezicht. Volgens de staats-tv gaat het om Russische staatsburgers die naar Wit-Rusland zijn gekomen om de situatie in het land te destabiliseren. De organisatie van Michail Chodorkovski, de voormalige Russische oligarch die nu democratische hervormingen in Rusland wil bewerkstelligen, meldde dat twee van de arrestanten onafhankelijke verkiezingswaarnemers waren.

Lees ook: Wit-Russen geloven dat verandering aanstaande is

Tichanovskaja nam in Litouwen nog een videoboodschap op. Ze zag er slecht uit. „Kennelijk ben ik nog steeds de zwakke vrouw die ik was”, zei ze. Een paar uur later maakte Valeri Tsepkalo bekend dat de verenigde oppositie een ‘Comité van Nationale Redding’ had opgericht.

Duidelijk is dat de oppositie – al dan niet in ballingschap – nog niet is uitgespeeld. Dinsdag gingen arbeiders van verschillende staatsfabrieken in Wit-Rusland in staking. En dinsdagavond werd opnieuw betoogd in Minsk en andere steden.