Profiel

Harris: scherp debater, planmatige carrière

Kamala Harris Met de Californische senator Kamala Harris (55) wil Joe Biden het Witte Huis heroveren. Waar staat de jurist en eerste zwarte kandidaat voor het vicepresidentschap voor?

Senator Kamala Harris, vorig jaar op een verkiezingsbijeenkomst in haar thuisstaat Californië.
Senator Kamala Harris, vorig jaar op een verkiezingsbijeenkomst in haar thuisstaat Californië. Foto Tom Williams/AP

Het is januari 2019 en Kamala Harris heeft nog steeds niet gezegd of ze zal meedingen naar het presidentschap – misschien dat daarom de rijen voor de universiteitsaula in Washington zo lang zijn. Elk moment, is de verwachting, kan haar aankondiging komen. Het wordt een lang interview, waarin Harris voorzegt hoe je haar naam uitspreekt („komma-la”), vertelt over haar grootste held (haar moeder), over haar verkiezingszeges („niemand die eruit ziet als ik, had hier ooit gewonnen”). Helemaal op het laatst houdt ze vakkundig de vraag naar haar besluit af. „Het is een grote verantwoordelijkheid.”

Vrijwel elk antwoord dat ze geeft, elke anekdote die ze vertelt, gaat vergezeld van haar bulderende, aanstekelijke lach. Na afloop loopt het publiek de aula uit, het verplicht samen bij het toegangskaartje gekochte boek van Harris in de hand. „Leuke vrouw, hoor”, zeggen twee vrouwen tegen elkaar. „Maar geen president.”

Het ziet er aanvankelijk nog heel even veelbelovend uit voor Harris, zeker na het eerste tv-debat, juni 2019, waarin ze Biden snoeihard aanvalt. Op zijn vroegere vriendschappen met ouderwetse segregatie-voorstanders en op zijn stem tegen busvervoer om zwarte schoolkinderen naar witte scholen te brengen. Haar uithaal bezorgt Harris een kortstondige opleving in de peilingen. Maar het debatsuccesje blijkt niet bestendig en ze zakt net zo hard weg als die andere relatief jonge, ogenschijnlijk opwindende maar in feite tamelijk gematigde Democratische gegadigden, Beto O’Rourke en Cory Booker. Ze leggen het een voor een af tegen de oude witte garde: de aan de linkerflank van het Amerikaanse politieke spectrum opererende Bernie Sanders en Elizabeth Warren, en Joe Biden in het behoudende centrum – allemaal zeventig-plussers.

Nu brengt de beslissing van de Democratische presidentskandidaat Joe Biden om met Harris als vicepresident het Witte Huis te willen heroveren, de Democratische senator dichter bij het hoogste ambt dan haar eigen campagne. Die begon ze twee weken na het interview; om hem nog geen jaar later te beëindigen wegens gebrek aan geld, oftewel succes.

Officier van Justitie

Harris wordt 55 jaar geleden geboren uit een Indiase moeder en een Jamaicaanse vader die elkaar in Californië bij een demonstratie op de universiteit van Berkeley ontmoetten. Ze scheiden als zij en haar zus nog jong zijn en de meisjes trekken met hun moeder naar Montreal, in het Franstalige deel van Canada, waar Kamala zichzelf op een eend vindt lijken, omdat ze steeds „quoi? quoi? quoi?” roept als ze haar klasgenootjes niet begrijpt.

Lees ook: Trump noemt Kamala Harris de ‘gemeenste en meest respectloze’ senator

Tijdens haar rechtenstudie aan de ‘zwarte’ Howard University in Washington besluit ze dat ze officier van justitie wil worden. Ze onderstreept altijd dat die keuze omstreden was onder haar Afrikaans-Amerikaanse vrienden. Justitie werkt immers ‘tegen’ zwarte Amerikanen, zo vertellen zij haar. Harris wil het systeem van binnenuit veranderen, schrijft ze in haar autobiografie The Truths We Hold.

Wie wil weten hoezeer Kamala Harris jurist is, moet de passage in dat boek lezen, waarin ze de beginnende liefde tussen haar echtgenoot Doug Emhoff en haarzelf beschrijft. Het begint al met de aanbeveling die ze van een vriendin krijgt: „Hij is leuk en partner bij zijn advocatenkantoor.” Bij hun derde afspraakje weten de twee dat ze elkaar echt leuk vinden. Dus, schrijft Harris, „besloten we overeen te komen onszelf voor zes maanden aan elkaar te verbinden en aan het eind daarvan onze verhouding te evalueren”.

Even planmatig verloopt haar carrière van openbaar aanklager, naar hoofdaanklager, naar senator voor Californië, in 2017. In de Senaat valt ze meteen op door haar scherpe wijze van ondervragen. Generaal John Kelly, die minister van Binnenlandse Veiligheid wil worden, en rechter Brett Kavanaugh, kandidaat voor het Hooggerechtshof, schuifelen ongemakkelijk op hun stoel onder het vragenvuur van Harris. Haar „reclamebordlach” (aldus een profiel in tijdschrift The New Yorker) is op zulke momenten nergens te bespeuren, alleen het koele oog van de aanklager die haar zaak wil winnen.

Zonder meer winnen doet ze echter niet. Zowel Kelly als Kavanaugh wordt benoemd, met dank aan de Republikeinse meerderheid in de Senaat. Harris moet zich tevreden stellen met een waterval aan steuntweets en een piek in haar campagnedonaties. Dit soort signalen zal haar het idee hebben gegeven dat ze een goede kans maakte in de presidentiële voorverkiezingen bij de Democraten.

De ziel van het land

Haar autobiografie en artikelen in de kranten laten zien waar het aan schortte bij Harris. Sla een willekeurige bladzijde van The Truths We Hold op en je leest altijd een ‘juist’ geformuleerde frase. De eerste toespraak in de Senaat is een „nederig stemmende ervaring”. Campagne voeren is „een ongelooflijke reis”. Na de overwinning van Donald Trump weet Harris wat haar te doen staat: „Een gevecht om de ziel van dit land” – een frase die Biden nu als presidentskandidaat hanteert. Het is alsof Harris bij het schrijven een formulier ‘Hoe word ik president’ voor zich had en daarop elk hokje afvinkte.

In de pers wordt ze aan het begin van de Democratische voorverkiezingen tamelijk omzichtig aangepakt. Ze lijkt een goeie kandidaat, is de teneur, maar waar staat Kamala Harris eigenlijk voor? In een overzicht dat The New York Times maakt als het veld bij de Democraten nog zo’n 25 kandidaten breed is, komt die vraag enkele malen impliciet terug. Wat is de opvatting van Harris over gezondheidszorg? „Dat zijn er verschillende geweest”, schrijft de krant. Aanvankelijk propageert ze het uiterst-linkse standpunt van Medicare-for-all, een verplichte staatszorgverzekering. Later schuift ze op naar de middenpositie, met nog altijd een rol voor commerciële zorgverzekeraars.

Lees ook Welke vrouw kiest Biden als zijn running mate?

De vicepresident is doorgaans de bijwagen van een charismatische presidentskandidaat. Slechts een enkele keer lijkt de keuze van invloed op de verkiezingen te zijn geweest, zoals de oer-rechtse Sarah Palin die in 2008 de campagne van de gematigde John McCain uit het lood trok. Dat de keuze van Biden bovengemiddelde aandacht krijgt, heeft alles te maken met de leeftijd van de Democraat. Als Biden de verkiezingen wint, is hij 78 jaar oud bij de inauguratie. De kans dat hij zich in 2024 opnieuw kandidaat stelt, wordt klein geacht, ook al omdat Biden zelf in de campagne iets te vaak heeft gezegd dat hij met een overwinning op Trump het pad wil effenen voor de nieuwe generatie.

Dat betekent dat Kamala Harris als vicepresident van president Biden vier jaar lang op een plaats in de schijnwerpers kan voorsorteren voor de campagne van 2024. Daar komt bij dat de kans dat zij tussentijds opklimt tot het presidentschap – waarvan de vicepresident immers altijd maar één hartslag verwijderd is – groter is dan gemiddeld, gezien de hoge leeftijd van Biden. Er stond de laatste maanden dus meer op het spel voor Harris dan het vicepresidentschap alleen.