Gerechtshof wil onderzoek naar misbruik vertrouwelijke data door justitie

Verschoningsrecht Maakt het Openbaar Ministerie misbruik van in beslag genomen vertrouwelijke digitale gegevens? Het Bossche hof gelast onderzoek daarnaar.

Advocatenkantoor Stibbe vermoedt dat het OM structureel vertrouwelijke digitale gegevens misbruikt die justitie tijdens opsporingsonderzoek in beslag neemt.
Advocatenkantoor Stibbe vermoedt dat het OM structureel vertrouwelijke digitale gegevens misbruikt die justitie tijdens opsporingsonderzoek in beslag neemt. Foto Lex van Lieshout/ANP

Er komt onafhankelijk onderzoek naar het computersysteem waarmee het Openbaar Ministerie in beslag genomen data verwerkt. Dat heeft het gerechtshof in Den Bosch bevolen in een tussenuitspraak in een langslepende zaak tussen de Nederlandse staat en advocatenkantoor Stibbe.

Het OM en Stibbe liggen overhoop over de wijze waarop justitie is omgesprongen met vertrouwelijke gegevens die in beslag zijn genomen bij strafrechtelijk onderzoek naar vermogensbeheerder Box Consultants. Het OM verdenkt het exclusieve Box Consultants, dat onder anderen leden van de koninklijke familie tot zijn klantenkring rekende, van fraude. Daarom deed het in 2016 een inval bij het kantoor in Waalre. Ook werd beslag gelegd bij de serviceprovider van Box, waardoor het OM de beschikking kreeg over alle e-mails van de vermogensbeheerder. Bij die communicatie zaten vertrouwelijke mails tussen Box en zijn advocaten.

Lees ook het achtergrondverhaal over hoe het Box-onderzoek startte na een nepbrief van de Amerikaanse fiscus

Op communicatie tussen cliënt en advocaat is het verschoningsrecht van toepassing. Wat iemand zijn advocaat toevertrouwt moet, net als wat iemand met zijn arts bespreekt, geheim blijven. Justitie mag dergelijke mails niet inzien of gebruiken bij strafonderzoek. Omdat het bij de inbeslagname van computergegevens onmogelijk is op voorhand deze stukken te filteren, hanteert het OM een systeem waarbij die selectie later met behulp van interne ‘geheimhouder-functionarissen’ gebeurt.

Putten uit vertrouwelijke mails

Bij de zaak rondom Box, cliënt van Stibbe, bleek justitie toch uit vertrouwelijke mails te hebben geput. Terwijl het strafrechtelijk onderzoek nog liep, daagde justitie de accountant van Box voor de tuchtrechter. In die procedure werden e-mails en bijlages gebruikt waarop verschoningsrecht rust.

Advocaten van Stibbe spanden daarop een civiele zaak aan tegen de staat om de omvang van de schending van het verschoningsrecht boven tafel te krijgen. De staat verzet zich fel tegen verdere openbaarheid. Hij voert daarbij onder meer aan dat de advocaten via de civiele zaak informatie boven tafel proberen te krijgen om te gebruiken in de strafzaak tegen hun cliënt Box.

Lees ook het opiniestuk: ‘OM en FIOD, stop met schenden van het verschoningsrecht’

Stibbe vermoedt dat het OM structureel vertrouwelijke digitale gegevens misbruikt die justitie tijdens opsporingsonderzoek in beslag neemt. Advocaat Tim de Greve hield het gerechtshof tijdens de zitting voor dat nu slechts „het topje van de ijsberg bekend is” en verzocht het hof „de hele ijsberg boven te halen”. Volgens de landsadvocaat houdt het OM „niets onder de pet” en heeft het erkend inzake Box per abuis fouten te hebben gemaakt.

In de tussenuitspraak gelast het gerechtshof Den Bosch nu onafhankelijk vooronderzoek naar de werking van de computersystemen van het OM. Daartoe zal het hof één of drie onafhankelijke deskundigen aanwijzen. Zij moeten toegang krijgen tot de systemen van het OM en nagaan of het mogelijk is te achterhalen in welke mate de vertrouwelijke gegevens binnen het OM en eventueel daarbuiten zijn verspreid. Na dit vooronderzoek beslist het hof of er vervolgonderzoek komt.