Nick (Kai Luke Brummer) is door zijn beschouwelijke natuur, zijn ontluikende homoseksualiteit en doordat hij de enige ‘rooinek’ is in de groep een buitenbeentje, in ‘Moffie’.

Interview

Een ‘mietje’ in een vergeten oorlog

Interview | Oliver Hermanus Apartheid, een verdrongen oorlog, toxische mannelijkheid en homofobie. In zijn nieuwe film ‘Moffie’ presenteert de Zuid-Afrikaanse filmmaker Oliver Hermanus een explosieve cocktail.

‘Moffie is een onvertaalbaar woord”, vertelt de Zuid-Afrikaanse filmmaker Oliver Hermanus aan de telefoon. „Het houdt het midden tussen het Engelse ‘sissy’ en ‘faggot’.” Mietje in het Nederlands?, vraag ik. Hij kent het woord niet, maar moet lachen als ik hem vertel dat ‘mof’ in het Nederlands in de Tweede Wereldoorlog een scheldwoord voor Duitse soldaten was. „En toen werd ‘moffie’ in het Afrikaans, in mijn film een scheldwoord voor jonge homoseksuelen die niet in de machostructuur van het leger passen.

„Maar het is ingewikkelder dan dat. Het woord zegt uiteindelijk dat iemand een mindere man is. Het behoort bovendien exclusief tot het lexicon van de Afrikaanssprekende gemeenschap. Maar het is niet zo gepolitiseerd als bijvoorbeeld het raciale k-woord (‘kaffir’), dat zal je nooit op Twitter zien. Moffie wel. Maar het was nogal wat toen vlak voor de lockdown bij het uitkomen van de film de posters werden opgehangen met daarop levensgroot ‘Moffie’.”

Moffie is een oorlogsfilm in de stijl van Stanley Kubricks Full Metal Jacket, Terrence Malicks The Thin Red Line of Beau travail van Claire Denis. Lichamelijk, abstract en impressionistisch. En daardoor indrukwekkend. Dit is geen film die je met woorden en daden overdondert, maar met de stilte van een blik en het geluid van het zwijgen. Het is ook de meest controversiële film van Hermanus (bekend van Skoonheid , dat het taboe-onderwerp homoseksualiteit al aankaartte) door de link die hij legt tussen homofobie en het apartheidsregime.

Alle aandacht gaat naar de 16-jarige Nick, die wordt opgeroepen om in Namibië het apartheidsregime te ‘beschermen’ tegen communistische dreiging uit buurland Angola, waar het Oostblok en het Westen een ‘proxy war’ uitvechten. Hermanus: „Dat was in 1981, een vergeten oorlog. Tien jaar later bestond zowel apartheid als die grens niet meer, want Namibië werd onafhankelijk.”

Nick is een uitzondering tussen de jonge rekruten. Niet alleen door zijn beschouwelijke natuur en zijn ontluikende homoseksualiteit, maar ook doordat hij tussen al die Afrikaners de enige ‘rooinek’ (van Britse afkomst) is. Hermanus: „Wat zich daar afspeelt is in het klein de animositeit tussen de twee oorspronkelijke kolonisatoren van Zuid-Afrika: de Engelsen en de Nederlanders.

Geïndoctrineerd

„Mijn primaire interesse in het verfilmen van het boek van Carl André van der Merwe was de manier waarop jonge witte mannen in de nadagen van de apartheid werden geïndoctrineerd. Hoe hebben we dat systeem zo lang in stand kunnen houden, hoe functioneert het na de afschaffing van de apartheid nog, en hoe kunnen we als land echt verder? En wat doen we met het trauma dat dat bij deze mannen heeft opgeleverd? „Ik moest er echt voor waken het leger niet als een hypermasculiene, over-geseksualiseerde arena af te schilderen omdat de hoofdpersoon toevallig homoseksueel is. Maar het feit dat Nick anders is dan de rest, hielp me wel om die blik van lichte vervreemding scherp te houden.”

Toen Moffie in Zuid-Afrika uitkwam kreeg de film goede recensies en hatelijke reacties. „Er is een generatie mannen die nog vol woede zit. Die een oorlog is ingelokt en niet kan accepteren dat ze feitelijk zijn gehersenspoeld. Als we één ding van de apartheidstijd moeten leren, is het dat angst een dodelijk wapen is. Mensen angst aanjagen is chaos zaaien. Witte Zuid-Afrikanen werden bang gemaakt voor hun zwarte en gekleurde landgenoten, voor ‘het zwart gevaar’ dat als het aan de macht zou komen iedereen zou vermoorden en in zee zou drijven. Dat manipuleren van de angst voor de ander polariseert nu ook de wereld. Als Moffie één ding laat zien, is het dat je mensen zo hun hele leven traumatiseert.”