China wil Taiwan terug, maar een oorlog zou te duur zijn

Taiwan China is woedend over het bezoek van een Amerikaanse minister aan Taiwan, dat wordt beschouwd als een afvallig eiland. Drie redenen waarom China het land wil innemen en drie redenen waarom het dat voorlopig niet zal doen.

De Amerikaanse minister van Gezondheid Alex Azar in gesprek met de Taiwanese president Tsai Ing-wen in Taipei.
De Amerikaanse minister van Gezondheid Alex Azar in gesprek met de Taiwanese president Tsai Ing-wen in Taipei. Foto Reuters

Wacht Taiwan hetzelfde lot als Hongkong? Wappert straks de vlag van de Volksrepubliek ook op het eiland, 130 kilometer voor de kust van China? Of zullen de Verenigde Staten dat nooit laten gebeuren?

De vraag wordt steeds urgenter nu de relatie tussen China en de VS in een noodvaart verslechtert. Joseph Wu, de Taiwanese minister van Buitenlandse Zaken, ziet bovendien een toenemende druk op Taiwan om China’s politieke voorwaarden voor hereniging te accepteren. „Voorwaarden die van Taiwan het volgende Hongkong zullen maken”, zo stelde Wu dinsdag op een persconferentie.

Eerder deze week, tijdens Amerikaans bezoek, vlogen er twee Chinese gevechtsvliegtuigen in Taiwanees luchtruim over de Straat van Taiwan, het water dat China en Taiwan van elkaar scheidt. De Taiwanese luchtmacht meldde dat het de vliegtuigen met succes terug over de grens in het midden van de waterweg had gedreven.

De vliegtuigen waren de Chinese reactie op het bezoek van de Amerikaanse minister van Gezondheid, Alex Azar, aan Taiwan. Azar is de hoogste Amerikaanse vertegenwoordiger die het eiland bezoekt sinds de VS in 1979 besloten tot erkenning van de Volksrepubliek China.

Lees ook dit verhaal over de rol van de VS in Taiwan

Zo’n bezoek is voor China per definitie onacceptabel. De VS erkennen immers Beijing, niet Taipei, als het enige officiële China. Dat de VS nu zelfs een minister sturen, ziet China als de zoveelste Amerikaanse provocatie.

Azar gebruikte het bezoek vooral om een steuntje in de rug te geven aan de Taiwanese democratie. „De Taiwanese aanpak van Covid-19 behoort tot de succesvolste ter wereld, en dat is een ode aan de open, transparante en democratische aard van de Taiwanese maatschappij en cultuur”, aldus Azar na aankomst in Taiwan.

Ook dat is China een doorn in het oog. Maar leiden de oplopende spanningen er nu ook toe dat China de macht in Taiwan binnen afzienbare tijd inderdaad gaat overnemen? Dit zijn drie redenen waarom dat waarschijnlijker is geworden:

1 Overname van Taiwan is een bekroning voor president Xi Jinping

Xi is veel meer dan zijn directe voorgangers een sterke leider, maar de overname van Hongkong is niet zijn prestatie. Die eer komt Deng Xiaoping toe, de leider die in 1984 met het Verenigd Koninkrijk tot een principe-afspraak kwam over teruggave van de toenmalige Britse kroonkolonie aan China.

De Volksrepubliek China heeft altijd op het standpunt gestaan dat Taiwan geen apart land is, maar een afvallige provincie die vroeg of laat weer onderdeel moet worden van China. Liefst zonder, maar desnoods met gebruik van geweld. Dat principe is voor China heilig. Het zou voor Xi een enorme overwinning zijn als hij de president was die deze lang gekoesterde hereniging ook echt zou kunnen bewerkstelligen.

2 Een logisch antwoord op Amerikaanse inmenging en op het Taiwanese onafhankelijkheidsstreven

China zal nooit toestaan dat Taiwan zich daadwerkelijk en formeel afscheidt. Het biedt Taiwan daarom aan om tot een vreedzame hereniging te komen op basis van ‘Een Land, Twee Systemen’. Onder zo’n systeem is China in principe alleen verantwoordelijk voor de buitenlandse defensie en het internationale beleid van Taiwan.

Het is het principe waaronder Hongkong en China zich herenigden. Maar omdat Hongkong nu in de praktijk vrijwel al zijn vrijheid kwijtraakt, is er steeds minder steun in Taiwan voor dit idee. Juist doordat de steun voor hereniging afkalft en ook de Taiwanese president Tsai Ing-wen aangeeft niet voor hereniging in wat voor vorm dan ook te voelen, kan China zich genoodzaakt voelen om in te grijpen voordat Taiwan volledig van China is weggedreven.

3Een logisch gevolg van toenemende Chinese militaire macht

Vroeger had China domweg de capaciteit niet om Taiwan met militair geweld in te nemen. Dat is inmiddels wel anders. Het Chinese leger is weliswaar nog steeds veel zwakker dan het Amerikaanse, maar het zou nu waarschijnlijk wel in staat zijn om Taiwan in te nemen en een aantal dagen bezet te houden. Die tijd kan genoeg zijn om de Taiwanese overheid naar de onderhandelingstafel te dwingen, en om compromissen af te dwingen voordat de VS daar veel tegen kunnen doen.

China voelt zich ook ongemakkelijk met een potentieel vijandig Taiwan zo dicht voor de Chinese kust. Het belemmert China bovendien in zijn expansie voorbij de Oost-Chinese Zee, iets waarop China zich steeds meer richt. Juist nu China zich ontwikkelt als een zeemacht, wordt het belangrijker voor dit land om geen vooruitgeschoven post van Amerika in zijn achtertuin te hebben.

Maar het kan ook heel anders lopen. Dit zijn drie redenen waarom een gewelddadige inname van Taiwan door China onwaarschijnlijk blijft:

1 In tegenstelling tot Hongkong, kan Taiwan kan zelfstandig voortbestaan

Groot-Brittannië stemde ermee in om Hongkong aan China over te dragen. Dat gebeurde ook omdat Hongkong voor onder meer de watervoorziening volledig afhankelijk is van China. Een deel van Hongkong zit aan de grote buur vast. Als China niet langer wilde meewerken aan het voortbestaan van Hongkong, dan was het gebied bijna niet levensvatbaar te houden.

Voor Taiwan ligt dat anders. Hoewel Taiwan sterke en belangrijke economische banden met China onderhoudt, kan het eiland wel zelfstandig overleven. Het richt zich ook steeds meer op diversificaties van handelspartners, al gaat dat in de praktijk nog moeilijk.

2 De VS geven Taiwan nooit op

Taiwan is strategisch te belangrijk voor de VS. Juist nu de spanningen met China oplopen, wordt Taiwan als vooruitgeschoven post van de VS weer belangrijker voor de Amerikaanse regering.

In 1984 bestond nog de hoop dat China een strategische partner van de VS zou worden, nu is die hoop vrijwel geheel vervlogen. Juist doordat de VS China steeds meer als een vijand zien, is de bereidheid om Taiwan op te geven sterk afgenomen.

3 Het gebruik van geweld zou een einde maken aan China’s nieuwe welvaart

Een echte oorlog met de VS is voor China bijzonder onaantrekkelijk. China wil veel liever gestaag doorgroeien, onder meer door toch zo veel mogelijk gebruik te blijven maken van de technologie van de VS én van die in Taiwan.

In Taiwan staan onder meer de fabrieken van TSMC. Dat bedrijf produceert ongeveer de helft van alle chips ter wereld, voor zover die worden geplaatst in de apparaten van andere merken. China heeft meer aan Taiwan als neutrale leverancier dan aan een door oorlog verwoest deel van China met een bevolking die zich tegen China keert.

Een oorlog zou China ook te veel geld kosten: dan stokt de verdere groei van China als nieuwe wereldmacht.