Bellen, elektronische polsbandjes of verplicht hotelverblijf. Zo houden overheden toezicht op de quarantaine

Handhaving Nederland wil nu ook quarantaine verplichten. In veel landen is er al een veertiendaagse thuisblijfperiode voor inkomende reizigers. Maar hoe wordt dat binnenblijven gehandhaafd?

Op Pennsylvania Station in New York worden flyers uitgedeeld. Wie vanuit een Amerikaanse staat met veel besmettingen naar New York reist, moet in thuisquarantaine.
Op Pennsylvania Station in New York worden flyers uitgedeeld. Wie vanuit een Amerikaanse staat met veel besmettingen naar New York reist, moet in thuisquarantaine. Foto Spencer Platt/Getty

Binnen een uur waren vier van de vijf „ontsnapten” aangehouden. Met een vork hadden de 37-jarige vrouw en haar vier tieners het slot van hun hotelraam opengebroken en waren ze naar buiten geklommen. De politie had ze „achtervolgd” en in een park aangetroffen, zei officier Darryn Webb tijdens een persconferentie in Hamilton, Nieuw-Zeeland. De zeventienjarige zoon wist „te ontkomen”, waarop „een klopjacht” was ingezet met hulp van een helikopter. Na tien uur kon ook hij worden aangehouden.

Wat de familie had misdaan? Ze wilden afscheid nemen van de vader van de kinderen, die aan een beroerte was overleden. Door uit hun hotel weg te lopen, schonden ze de verplichte quarantaine die Nieuw-Zeeland oplegt aan inkomende reizigers. Ze kunnen een celstraf van zes maanden krijgen of een boete van 4.000 dollar (2.240 euro) per persoon.

„De Nieuw-Zeelanders zijn teleurgesteld in jullie gedrag. Jullie kennen de regels als je dit land binnenkomt. En het is belangrijk je aan die regels te houden”, zei de rechter volgens nieuwssite Stuff.nz tegen de familie, wiens identiteit niet bekend is gemaakt, toen ze eind juli werden voorgeleid.

Nieuw-Zeeland handhaaft de coronaquarantaine streng. Alle inkomende reizigers worden verplicht in een van de 31 door de overheid aangewezen hotels ondergebracht, waar – na een aantal „uitbraken” – bewakers zijn ingezet om hen binnen te houden. Pas na veertien dagen en twee negatieve tests mogen ze het land in.

Handhaven

Ook Nederland wil quarantaine verplichten voor mensen die uit bron- en contactonderzoek naar voren zijn gekomen als mogelijk besmet, en diegenen die uit ‘oranje gebied’ (terug)komen. Veel landen hebben al zo’n veertiendaagse thuisblijfperiode, vaak hoort bij het ontduiken ervan een boete. Maar het daadwerkelijk handhaven van de isolatieperiode blijkt lastig. Om te controleren of iemand daadwerkelijk thuiszit, wordt er gebeld, langs deuren gegaan, gedreigd met boetes en soms met uitzetting. Maar vaak gebeurt het toezicht houden steekproefsgewijs.

Zo heeft New York checkpoints opgesteld op alle bruggen en in alle tunnels de stad in. Bestuurders van auto’s met nummerborden uit Amerikaanse staten met veel coronabesmettingen worden daar gewezen op de quarantaineplicht. Het niet-naleven kan een boete betekenen, maar ambtenaren waarschuwden meteen dat het onmogelijk was al het verkeer te controleren én om vervolgens te checken of de bezoekers ook in quarantaine gaan.

In Jamaica controleert de politie sociale media. Premier Andrew Holness zei eind juli: „We zien de foto’s op Facebook en Instagram. Tenzij je kan aantonen dat die van twee, drie jaar geleden waren, zijn ze bewijs voor een aanklacht.” Zijn grote frustratie: het zijn niet de toeristen, maar terugkerende Jamaicanen die zich niet aan de quarantaine houden. Hij zei dat er vijftig zaken worden onderzocht.

Volgzaam

Veel overheden vertrouwen op zelfdiscipline – of volksaard. In sommige landen houden de inwoners zich vanzelfsprekender aan de regels dan in andere. „De meeste mensen zijn volgzaam”, zei de gezondheidsadviseur van de Canadese regering vorige maand tegen Canadese media. Daar worden de gequarantaineerden op dag vijf en elf gebeld, en tussendoor gemaild. „Ze accepteren dat we bellen. Ze beseffen dat we dit niet doen om hen te pesten of lastig te vallen, maar als een vriendelijke waarschuwing om te doen wat in hun belang is, en dat van anderen.”

Maar ook de Canadezen lukt het niet iedereen in de gaten te houden. Van de ruim 433.000 reizigers die sinds maart het land binnenkwamen, werd de helft gebeld. Er werden slechts 22 boetes uitgeschreven.

In andere landen zijn er helemaal geen consequenties voor het niet-naleven van de isolatieregels. In België komt er „eerdaags” een waarschuwing dat op het negeren strenge straffen staan. Die zijn, erkende Dirk De Wolf van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid vorige week in dagblad De Standaard, nu juridisch nog niet mogelijk. „We werken aan een juridisch sluitende oplossing voor harde handhaving.”

Ook Nederland denkt nog na over wat een passende strafeis is. In eerste instantie blijft de overheid uitgaan van vrijwilligheid. „Als blijkt dat iemand niet bereid is om vrijwillig thuis te blijven, kan de voorzitter van de veiligheidsregio op advies van de GGD een beschikking tot gedwongen quarantaine uitvaardigen”, schreef minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) dinsdag aan de Tweede Kamer.

Volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) kunnen burgemeesters al iemand verplicht quarantaine opleggen als zij een gevaar vormen voor de samenleving, een maatregel die moet worden getoetst door een rechter. Maar dat kon alleen als iemand al besmet was. Nu gaat het om mensen die contact hebben gehad met een potentieel besmet persoon, en reizigers die in een oranje of rood gebied zijn geweest.

Donderdag zei De Jonge nog dat het niet-naleven niet „met de lange arm der wet” opgelost kon worden. Hij vond dat „het een sociale norm” moest zijn om anderen aan te spreken. „Dus een werkgever die iemand ziet terugkomen. Die merkt aan de vakantiefoto’s, op de groepsapp ofzo, dat iemand vorige week nog in een oranje land zat. Wat kom je hier doen?”

Zeven weken in thuisquarantaine in Wuhan: ‘De eerste tijd was de situatie echt doodeng’

Sociale norm

In Ierland lijkt er zo’n sociale norm te ontstaan. Waar Amerikaanse toeristen dachten dat niemand zou merken dat ze niet van plan waren in quarantaine te gaan, bleken Ierse ondernemers minder toegeeflijk. „Moest een boeking afzeggen van gasten die net uit de VS komen en dachten dat de zelfquarantaine niet ‘verplicht was’. Ik weet dat we aan toerisme doen, maar ik ben niet van plan voor de werknemers en andere gasten een risico te nemen. Deze mensen zijn in het land en socializen”, tweette bijvoorbeeld Janet Cavanagh, die fietsen verhuurt in County Clare. Een pub in de stad Galway en een restaurant in County Clare zeggen ook Amerikanen te hebben geweigerd.

Maar in Ierland blijkt het handhaven eveneens lastig. De Irish Times meldde half juli dat van de 37.000 mensen die in twee weken op Dublin Airport waren geland, er 3.532 waren nagebeld of ze zich aan de quarantaineregels hielden. Vanaf vrijdag is er een inreisverbod voor Amerikanen.

Andere overheden vertrouwen liever op techniek. Wie Polen van buiten de EU binnenkomt, is verplicht een app te installeren. Een paar keer vraagt de app de inkomende reiziger – of iemand die wegens klachten thuis zit – een selfie te maken op het adres dat eerder is opgegeven. Aan de hand van locatiegegevens en gezichtsherkenning ziet de overheid zo of iemand in quarantaine zit. Zo niet, dan volgt een boete van maximaal 6.550 euro.

In Singapore krijgen – net als in onder meer Hongkong en Zuid-Korea - de gequarantaineerden een elektronisch polsbandje om, dat gebruikmaakt van gps en bluetooth. Iedere ‘ontsnappingspoging’ zet in Singapore een alarm in werking, waarop een boete van omgerekend ruim 6.000 euro volgt en een celstraf van maximaal zes maanden, of beide. Bij buitenlanders die de quarantaine niet naleven, kan het werkvisum worden ingetrokken.

Zelfs dat schrikt niet iedereen af. Eind juni waren er honderdveertig visa ingetrokken. De meerderheid van de overtreders was buiten de deur gaan eten en drinken.

In de Filippijnen gooit de overheid het over een andere boeg. De vijfhonderd mensen die daar sinds begin deze maand de quarantaineregels overtraden, kregen – een paar uur lang en op veilige afstand – les over de gevaren van Covid-19. Maar binnenkort worden er gewoon boetes uitgedeeld.