Toestroom bootjes tergt Brexiteers

Migratie Migranten steken in toenemende mate het Kanaal over. De Britse regering wil dat Frankrijk harder optreedt.

Engelse media plaatsten de afgelopen dagen veelvuldig foto’s van volle bootjes met voornamelijk jonge mannen uit landen als Irak en Syrië, met donderdag als piekdag.
Engelse media plaatsten de afgelopen dagen veelvuldig foto’s van volle bootjes met voornamelijk jonge mannen uit landen als Irak en Syrië, met donderdag als piekdag. Foto Gareth Fuller/AP

Ze vindt het „afschuwelijk”. Priti Patel, de Britse minister van Binnenlandse Zaken, ziet met lede ogen aan hoe steeds meer migranten in rubberbootjes via het Kanaal de oversteek wagen naar het Verenigd Koninkrijk. Tot deze week waren dat er volgens onderzoek van Britse media dit jaar al zo’n 4.100 – bijna twee keer zo veel als in heel 2019.

Engelse media plaatsten de afgelopen dagen veelvuldig foto’s van volle bootjes met voornamelijk jonge mannen uit landen als Irak en Syrië, met donderdag als piekdag. Toen werden er 235 mensen, onder wie veel (alleenstaande) kinderen en een zwangere vrouw, door de Britse autoriteiten onderschept. Het kalme zomerweer stimuleert het aantal overtochten.

Brexiteer Patel, een hardliner binnen de regering van premier Boris Johnson, heeft een verzoek ingediend bij de marine om te helpen bij het stoppen van de toestroom. Of er ook daadwerkelijk fregatten op de migranten worden afgestuurd, is in regeringskringen nog onderwerp van discussie.

Zondag stelde Patel een ‘Clandestine Channel Threat Commander’ aan, een soort ambtelijke marinier die de route van circa 35 kilometer over het Kanaal „niet levensvatbaar” moet maken. Deze Dan O’Mahoney, met een lange staat van dienst binnen de marine, moet aan beide kanten van het Kanaal mensen om de tafel krijgen en de Fransen bewegen tot „hardere actie”.

Deze dinsdag reist bovendien de Britse staatssecretaris voor Immigratie, Chris Philp, naar Frankrijk, om bij zijn ambtgenoot aan te dringen op steviger optreden van Franse zijde. De Fransen zouden daartoe best bereid zijn, maar willen dan volgens Britse media ook 30 miljoen pond (ruim 33 miljoen euro) extra, bovenop de bijdragen die ze al regelmatig uit het VK ontvangen voor gezamenlijke grensbewaking.

VK geen asielkoploper

Migratie is een belangrijke drijfveer geweest voor Britten om voor de Brexit te stemmen, al krijgt het VK in vergelijking met andere grote Europese landen veel minder asielaanvragen te verwerken. In 2019 waren dat er 5 per 10.000 Britten, terwijl het EU-gemiddelde op 14 asielverzoeken per 10.000 inwoners ligt.

Veel vaker, zo blijkt uit cijfers van de UNHCR, kiezen vluchtelingen ervoor om in landen als Duitsland, Frankrijk en Spanje te blijven. Bovendien is het, alleen al geografisch gezien, moeilijker om het VK te bereiken. Mensensmokkelaars spelen daar al decennialang op in, door bijvoorbeeld vluchtelingen te vervoeren in koelwagens, met soms dodelijke afloop tot gevolg. En door migranten in rubberbootjes vanuit de omgeving van Calais naar de overkant te varen. Als ze eenmaal Britse wateren bereiken, zijn de autoriteiten volgens het Zeerechtverdrag van de VN verplicht om iedereen in veiligheid te brengen en een veilige haven te bieden.

Patel ziet de toename van het aantal migranten op het Kanaal ook als een pr-ramp. Brexit is door politici als zij altijd verkocht als dé manier om „de controle terug te pakken over ons geld, onze grenzen en onze wetten”. Rubberbootjes vol jonge mannen die ogenschijnlijk zonder tegensputteren worden binnengelaten in afwachting van hun asielaanvraag, passen niet bij die belofte. Daarom doet de regering er alles aan om in ieder geval krachtdadig over te komen, met een ferme toon richting de Fransen, het dreigen met de marine en het aanstellen van een superambtenaar.

De migratiepraktijk zelf is weerbarstig. Want ondanks de vele honderden miljoenen die de afgelopen decennia zijn gestoken in het intensiveren van patrouilles, de fortificatie van de haven van Calais, het ontruimen van het vluchtelingenkamp daar en het op allerlei manieren ontmoedigen van de oversteek, vinden mensensmokkelaars nog altijd meer dan voldoende cliënten.

Bovendien, zeggen critici van de Brexit, zijn er tot het einde van dit jaar tenminste nog EU-afspraken van kracht, waardoor het VK soms asielzoekers kan terugsturen naar het Europese vasteland. Na 1 januari, als de Brexit-overgangsperiode afloopt, is nog onduidelijk wat er voor deze Dublin III-verordening in de plaats komt.

Als de Britten op eigen houtje een te stringent beleid gaan voeren, valt niet uit te sluiten dat EU-landen nog minder geneigd zullen zijn om migranten uit het VK terug te nemen of mee te werken aan maatregelen die vooral de Britse asiel-instroom moeten beperken.

Terugpakken van controle

Het ironische van de situatie, zei de voormalige Labour-politicus David Miliband tegen The Times, is dat het VK in hoge mate afhankelijk blijft van Frankrijk bij het terugdringen van de illegale overtochten. Wie het heeft over het „terugpakken van controle en in de volgende zin zegt: ‘we moeten zorgen dat de Fransen meer gaan doen’”, staat volgens Miliband direct weer met beide benen in de realiteit.

Er dreigen overigens stekelige gesprekken aan de andere kant van het Kanaal, aangezien de Fransen hun eigen inspanningen aanmerkelijk hoger waarderen dan de Britten dat doen. Volgens het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken zijn er de laatste weken aan hun kant veel meer bootjes tegengehouden dan voorheen. In Britse media wordt door een woordvoerder gesproken van zeker duizend migranten die door Franse patrouilles zijn verhinderd naar het VK te varen.

Er is – tegen betaling – aan Franse kant zeker bereidheid mee te werken. In het verleden zijn er vaker bilaterale akkoorden gesloten om gezamenlijk op te trekken, het laatste dateert uit de tijd van toenmalig premier Theresa May (2018).

Maar de Britten moeten wel reëel blijven, zei het parlementslid voor Calais, Pierre-Henri Dumont, maandag tegen de BBC: „De kust is 300 kilometer lang, we kunnen niet om de tien meter een camera en politie-agent neerzetten.” De gedachte van Priti Patel om de Britse marine in te schakelen, noemt Dumont vooral spierballenvertoon, dat uiteindelijk niets zal veranderen. „Ik vraag me echt af wat daar het doel van is. Gaan ze op een klein bootje schieten als het de Britse wateren binnenvaart?”