'Verharding in criminele milieu verplaatst zich naar rechtszaal'

Banden criminelen en advocaten Het OM brengt advocaten in verband met het lekken van gevoelige informatie naar de groep rond Ridouan Taghi. „Daarmee wordt effectief karaktermoord gepleegd.”

Het Marengo-proces vindt deels plaats in de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp.
Het Marengo-proces vindt deels plaats in de extra beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Ik heb last van „stress”, zegt Ridouan Taghi op maandag 24 augustus 2015 tegen zijn vrouw via een PGP-telefoon. Hij is vijf dagen daarvoor halsoverkop met een snelle rubberboot vanuit Marokko de zee overgestoken naar Spanje. Taghi vreest dat de Marokkaanse politie hem wil arresteren in verband met een grote wapenvondst een maand daarvoor in Nieuwegein. „Ze hebben my op haar na gemist”, zegt Taghi tegen een handlanger. „Orders van koning om die kutwapens, sir. Die kk tatas [Hollanders, red.] hebben mij geneukt.”

Taghi refereert hier aan de vondst van een grote partij wapens en de arrestatie van een groep handlangers op 15 juli 2015 in Amsterdam. Dit onderzoek, dat van het Openbaar Ministerie de naam 26Koper heeft meegekregen, heeft Taghi in het nauw gebracht. Hij is niet alleen wapens, geld en drugs kwijt. Omdat er ook huiszoeking is gedaan bij een aantal familieleden, vreest hij ook de gevolgen voor zichzelf. „Liefie, ik heb levenslang boven mijn hoofd hangen”, zegt hij die maandag tegen zijn vrouw.

Vanwege de grote belangen voor Taghi probeert hij vanaf het moment van de arrestatie van zijn handlangers – met een paar is hij als klein kind bevriend geraakt in Nieuwegein – informatie te achterhalen over dit onderzoek. Daarbij wordt geen middel geschuwd en krijgen advocaten bezoek van Taghi’s medestanders met vragen over dossierstukken, medeverdachten en andere informatie. Over advocaten die de deur dichthouden, wordt geïrriteerd gesproken.

In een bijna zeventig pagina’s tellend proces-verbaal heeft de recherche in beeld gebracht wat over deze zoektocht allemaal tussen Taghi en zijn handlangers is gecommuniceerd via cryptofoons. Het verslag is gemaakt ter controle van de verklaringen van kroongetuige Nabil B. over het onderzoek 26Koper. Hij zegt daarin onder andere dat advocaten niet te vertrouwen zijn en dossiers lekken.

Lees meer: ‘Advocaten deelden gevoelige informatie met Taghi en zijn handlangers’

Vooruitlopend op een tussentijdse zitting deze week in de strafzaak tegen Taghi en zijn medeverdachten is dat proces-verbaal eind vorige week onverwacht aan het dossier toegevoegd. De inhoud lekte dit weekend uit via het AD, Het Parool en De Telegraaf. Het stuk, inmiddels ook in handen van NRC, levert een bijzonder beeld op van de manier waarop de georganiseerde misdaad informatie vergaart na een politie-actie en hoe advocaten daarbij soms worden gebruikt of onder druk gezet. In dit verband zijn de advocaten Khalid Kasem, Christian Flokstra, Leon van Kleef en Yassine Bouchikhi genoemd.

Op hun beurt reageren advocaten geschokt op de manier waarop gevoelige informatie over collega-raadslieden zonder context, nader onderzoek of de mogelijkheid tot uitleg door het OM in een dossier is gestopt. „Dit is gewoon een overval”, stelt strafrechtadvocaat Louis de Leon, die geen verdachten bijstaat in de zaak rond Taghi.

‘Yzers en vrouwen’

De arrestatie van handlangers op 15 juli 2015 lijkt hard aan te komen bij Ridouan Taghi. De politie is ook bij zijn familie geweest en heeft telefoons en sieraden in beslag genomen. Taghi lijkt zich verder vooral zorgen te maken over „de yzers” en „de vrouwen” – volgens de politie straattaal voor wapens en cocaïne. Taghi wil dat iemand zo snel mogelijk met de sleutels naar de opslag gaat om die waardevolle voorraad veilig te stellen, laat hij die dag weten via PGP-berichten. Vooral de wapens, zegt Taghi „ is een heel arsenaal”.

In de loop van de dag blijkt dat de recherche goed voorbereid te werk is gegaan en bijvoorbeeld alle wapens heeft gevonden. „In de loop van de avond wil Taghi weten wat er nou precies aan de hand is. „Sir, advos [advocaten] moeten nu toch weten wat aanklacht is.”

De aangehouden verdachten zitten op dat moment allemaal in beperkingen, zoals dat juridisch heet. Dat wil zeggen dat ze geen contact mogen hebben met de buitenwereld en dat er geen informatie over het onderzoek mag worden gedeeld met buitenstaanders. Advocaten krijgen ter voorbereiding van de eerste zitting bij de onderzoeksrechter wel een dossier zodat ze hun cliënt goed kunnen bijstaan, maar mogen daaruit in principe geen informatie delen met buitenstaanders.

Verharding in criminele milieu verplaatst zich naar rechtszaal.

Louis de Leon strafrechtadvocaat

Toch lijkt dat te gebeuren. Twee dagen na de aanhouding van de verdachten krijgt Taghi een bericht van een handlanger waarin precies wordt beschreven hoe het onderzoek is begonnen naar de groep mannen die nu vastzit. Een detail betreft gestolen auto’s die zijn gekocht, maar die door de politie in de gaten werden gehouden via speciale bakens die erop waren aangebracht.

Lees ook: Hoe een telefoon-hack narcostaat Nederland feilloos blootlegt

Uit de berichten van Taghi en de zijnen blijkt het een belangrijk detail. De groep liet de auto’s namelijk altijd controleren, ‘sweepen’ heet dat in jargon. Dat sweepen werd uitgevoerd door een Spyshop, een speciale winkel waar bijvoorbeeld bakens en afluisterapparatuur worden verkocht. Taghi concludeert dat het sweepen niet goed is gebeurd. Hij neemt dat de Spyshop-medewerkers kwalijk en zint op maatregelen. Enkele weken later komt er een plan op tafel om de betreffende Spyshop te beschieten met een raketwerper, zo leidt de recherche af uit PGP-berichten. „Hun hebben ons dit geflikt”, zegt Taghi in een PGP-bericht. „Myn keuze is sir: doen terwyl die werkers binnen zyn, kk tatas! Nooit meer verraders of dubbelspel.” Dit plan wordt niet doorgezet, maar op 9 september 2015 wordt een van de medewerkers van de Spyschop vermoord. Hij heet Ronald Bakker, vader van vier kinderen. Taghi zegt er dit over in een PGP-bericht vlak na de moord: „Sir, kyk nieuws straks! Kanker spyshop honden!! Hebben dubbel spel gespeelt. De boodschap is aangekomen.”

Voor de recherche en het OM komt de moord op Bakker als een schok. Ze zijn voor zijn moord bij Bakker langsgeweest om bewijsmateriaal te verzamelen over de spullen die door de groep van Taghi zijn aangekocht. Het vermoeden ontstaat dat hij vanwege die medewerking is vermoord. Er bestaat op dat moment ook al een vermoeden dat informatie uit het dossier is gelekt. Enkele dagen voor de dood van Bakker is een van de aangehouden handlangers van Taghi, blijkt uit het dossier, om die reden overgeplaatst naar een andere gevangenis. Een toelichting daarover ontbreekt echter in de stukken.

PGP-vondst

Nadat de recherche in 2017 de beschikking krijgt over onderwereldcommunicatie die via PGP-telefoons is verstuurd, worden alle vermoedens hieromtrent bevestigd. De recherche krijgt te zien hoe Taghi veel mensen naar zijn hand zet om te proberen de schade van de politie-onderzoeken te beperken. Ook zien de rechercheurs hoe criminelen druk uitoefenen, informatie proberen te vergaren en dossiers in handen proberen te krijgen. Zo willen Taghi en zijn handlangers in ieder geval zeker weten dat verdachten niet uit de school klappen over de gezamenlijke criminele activiteiten. Om die reden spreken ze over onder meer het onderhouden van gezinnen van verdachten die zijn aangehouden. En over het deels betalen van de advocatenrekening.

Lees ook: Taghi raakte in paniek door politie-onderzoek

Die PGP-berichten bevestigen twijfels binnen het OM over de manier waarop sommige advocaten omgaan met hun clientèle. Die twijfels kwamen ook al naar boven in het begin van deze eeuw in een serie onderzoeken naar een groep verdachten rond Willem Holleeder. Ook toen is er een getuige vermoord en werden advocaten onder druk gezet. Het verschil is nu dat door de ontsleutelde PGP-berichten als het ware het gordijn van een onzichtbaar toneel is opengedaan.

Advocaten stellen echter dat het hier om een klein, selectief deel van het toneel gaat dat bovendien beschreven wordt door criminelen die via PGP-telefoons informatie uitwisselen over hun advocaten die niet per se klopt. Het is heel goed mogelijk dat criminelen zich onderling belangrijk proberen te maken door op te scheppen of dingen uit hun verband trekken. Of ze zeggen soms aantoonbaar onjuiste dingen.

Bijzondere positie

Binnen het OM is lang en veel discussie geweest over deze berichten, die ten minste al een jaar bekend zijn. Advocaten hebben een bijzondere positie binnen het strafrecht. Ze hebben geheimhoudingsplicht en om die reden het recht zich te verschonen als het gaat om informatie over hun cliënten. Zo mogen telefoongesprekken tussen advocaat en verdachte niet worden afgeluisterd, net zomin als PGP-berichten tussen advocaat en verdachte.

Omdat het in dit geval gaat om berichten tussen verdachten onderling, is er geen sprake van geheimhouderscommunicatie. Binnen het OM komt de vraag op hoe deze berichten moeten worden gezien. Hebben advocaten regels geschonden? En zo ja, moet het OM daar dan iets mee? Voor zover bekend is geen enkele advocaat door het OM benaderd om een toelichting te geven. Of er inmiddels klachten zijn ingediend wil een woordvoerder van het OM niet zeggen. „Het OM geeft dinsdag een toelichting”, stelt een woordvoerder.

Door deze gevoelige berichten zonder overleg vooraf in een strafdossier te stoppen, kan van een zorgvuldige beoordeling van het gedrag van advocaten haast geen sprake meer zijn, stelt strafrechtadvocaat Louis de Leon. „Justitie en politie weten dat dit soort informatie in een strafdossier naar buiten komt. En dat is nu ook binnen enkele dagen gebeurd. Daarmee wordt effectief karaktermoord gepleegd. De betrokken advocaten kunnen zich tegen dit soort aantijgingen in het openbaar nauwelijks verdedigen omdat ze dan al snel hun geheimhoudingsplicht schenden.”

Lees ook: In gevangenis van Taghi’s rechterhand heerst corona

De Leon, die zelf onder anderen No Surrender-oprichter Klaas Otto verdedigde, schetst een beeld dat veel advocaten wel herkennen uit grote strafzaken. Ze stellen anoniem dat ze zich verbazen over het feit dat de deken niet is ingeschakeld. Ook is er twijfel over het moment waarop deze informatie naar buiten wordt gebracht. Uit een brief aan de advocaten in de Marengozaak blijkt dat het OM medio juli de laatste stukken voor de tussentijdse zitting van deze week zou toesturen. Het proces-verbaal waar het nu allemaal over gaat, was op dat moment nog niet klaar. Het is ondertekend op 4 augustus 2020. Waarom dat te elfder ure is toegevoegd, is niet duidelijk. Maar volgens De Leon is het tekenend voor de manier waarop het OM de boel stuurt. „De verharding die binnen het criminele milieu zichtbaar is, verplaatst zich op deze manier naar de rechtszaal.”