Necrologie

Naima El Bezaz vertelde het verhaal van de tweede generatie Marokkaanse Nederlanders eerder dan het geaccepteerd werd

Naima El Bezaz (1974-2020) De kracht van El Bezaz, een van de eerste Nederlandse auteurs met een gastarbeidersachtergrond, lag in het slechten van maatschappelijke taboes.

Naima El Bezaz in 2008
Naima El Bezaz in 2008 Foto Allard de Witte/ANP

„Is ‘depsief’ iets Nederlands, iets Europees? Hoort dat bij integratie?” zei de moederfiguur in het korte verhaal ‘Taboe’ van Naima El Bezaz uit 2007. De hoofdpersoon – een alter ego van de auteur – kampt niet alleen met depressieve klachten, maar ook met het grote onbegrip voor geestesziekte in haar omgeving, de Marokkaanse gemeenschap. „Marokkanen zijn niet depsief”, zegt de moeder in het verhaal. „Het zit in je hoofd! Denk er niet meer over. Eet goed en kleed je vrouwelijker.”

Schrijfster Naima El Bezaz is op 46-jarige leeftijd overleden, zo bevestigde haar uitgeverij Lebowski, bij wie ze nieuw proza zou publiceren, zaterdag aan NRC. De Marokkaans-Nederlandse auteur, die leed aan depressies, heeft zelf een einde aan haar leven gemaakt.

El Bezaz werd het bekendst met het boek Vinexvrouwen (2010), waarvan ruim 60.000 exemplaren verkocht zijn. De roman werd een succes omdat El Bezaz er ongenadig en met humor de zeden schetste van de Hollandse vinexwijk: ordinaire gewoonten, overspel en schone schijn. Het boek riep ook weerstand op: buren van de schrijfster, die zelf in een vinexwijk in Zaandam woonde, herkenden zich persoonlijk in het proza en kwamen hun ongenoegen kenbaar maken. „Te autobiografisch, te herkenbaar.” Niet omdat ze de boel aandikte, maar omdat zij de waarheid opschreef, verklaarde de schrijfster zelf in een interview: „Omdat ik toevallig degene was die het lef had om dit op te schrijven, werd deze hetze tegen mij ontketend.”

Lees ook dit interview met Naima El Bezaz uit 2012: ‘Ik ben een vat vol vooroordelen’

Emigratie naar Nederland

El Bezaz werd geboren in 1974 in Meknès, Marokko, en migreerde als jong kind met haar familie naar Nederland, waar ze opgroeide in een gastarbeidersgezin in Alphen aan den Rijn. Haar literaire debuut De weg naar het noorden (1995) werd onmiddellijk een succes – vooral vanwege het onderwerp: de emigratie naar Nederland van een werkloze man uit Marokko. El Bezaz was binnen de Nederlandse literatuur een van de eerste auteurs met een gastarbeidersachtergrond, naast schrijvers als Abdelkader Benali en Hafid Bouazza, die in 1996 debuteerden.

El Bezaz werd van hen met de meeste kritiek ontvangen: haar kracht lag niet bepaald in een bijzondere stijl, oordeelden recensenten. „Ik schrijf rauw”, wist El Bezaz: „Je moet het gevoel hebben dat het direct uit mijn hoofd en hart komt.” Haar kracht lag wél bij het slechten van maatschappelijke taboes. Bij Vinexvrouwen ontstond dan ook niet voor het eerst ophef over haar proza. Een ‘nestbevuiler’ werd ze genoemd in anonieme scheldpartijen op internet, vanwege expliciete sekspassages in haar tweede roman Minnares van de duivel (2002). Naar aanleiding van haar roman De verstotene (2006), over een moslima die zich aan een conservatief milieu ontworstelt, werd El Bezaz met de dood bedreigd. Een 25-jarige man werd eind 2006 tot een taakstraf veroordeeld voor opruiing en bedreiging, toen hij op de website marokko.nl opriep El Bezaz te stenigen en te bespugen omdat ze „ons Marokkanen belachelijk maakt”. Over de depressie die dat bij El Bezaz triggerde – ze worstelde al langer met haar geestelijke gezondheid – schreef ze in Het gelukssyndroom (2008).

„Het zou heel erg zijn om iets niet te schrijven uit angst”, zei El Bezaz in 2006, en dat standpunt bleef ze ook na de storm van kritiek huldigen. „Ik ben voor openheid, en ik zie het als mijn recht om taboes in de Marokkaanse ‘schaamtecultuur’, waarvan ik ook deel uitmaak, bespreekbaar te maken”, zei ze in 2008. Zo zal Naima El Bezaz, die een man en twee dochters achterlaat, ook de geschiedenis ingaan: als auteur die het verhaal van de tweede generatie Marokkaanse Nederlanders eerder vertelde dan het geaccepteerd werd.

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem: chat via www.113.nl, bel 113 of bel gratis 0800-0113
Lees ook een van de opiniestukken die El Bezaz aan het begin van haar carrière voor NRC schreef: Laat moslimmánnen hoofddoek dragen