Leidt ventilatie tot de verspreiding van het coronavirus?

Ventilatie In een verpleeghuis vond men virusdeeltjes op het ventilatiesysteem. Toch is over het rondpompen van lucht en het effect op het coronavirus weinig bekend.

Niet alle scholen hebben (goede) ventilatie en kinderen en leerkrachten zitten er lang bij elkaar.
Niet alle scholen hebben (goede) ventilatie en kinderen en leerkrachten zitten er lang bij elkaar. Foto iStock

Vijf procent van de personen met Covid-19 stoot zo veel virusdeeltjes uit dat mensen die lang bij elkaar zitten in kleine, slecht geventileerde ruimten via aerosolen aan het virus blootgesteld worden. Dat werd begin juli duidelijk uit onderzoek van het RIVM. Met goede ventilatie wordt de kans dat je via die weg wordt blootgesteld aan het virus gauw tien tot honderd keer kleiner, bleek ook. Maar wat als je niet goed kunt ventileren? En wat als je een ventilatiesysteem hebt dat lucht hergebruikt?

Donderdag kwam de VO-raad die de belangen van middelbare scholen behartigt met een oproep aan het Outbreak Management Team: kom met een advies over ventilatie aan scholen. Die gaan over een paar weken weer open en er leven zorgen: niet alle scholen hebben (goede) ventilatie en kinderen en leerkrachten zitten er lang bij elkaar.

Lees ook: Hoesten, niezen, zingen… niemand kent het gevaar van kleine druppels

Ook in een verpleeghuis in Maassluis ontstonden ventilatiezorgen. De Volkskrant meldde deze week dat daar 17 van de 21 bewoners besmet zijn geraakt met het virus, net als 18 personeelsleden die mondkapjes droegen tijdens het werk. De airconditioners en het ventilatiesysteem zijn onderzocht en daarin werden kleine hoeveelheden virusdeeltjes aangetroffen. Omdat de lucht in de ruimte hergebruikt werd, rees de vraag of hercirculatie van lucht geleid heeft tot verspreiding van het virus. Een definitief antwoord is er nog niet, de GGD Rotterdam-Rijnmond doet onderzoek.

Aerosolen-onderzoek

„Er is nog steeds heel veel dat we niet weten over dit virus”, zegt Erwin Duizer, viroloog van het RIVM die betrokken was bij het aerosolen-onderzoek. In hoeverre blootstelling aan het virus via aerosolen ook daadwerkelijk tot infecties leidt, is nog onduidelijk. Ook internationaal wordt hier veel onderzoek naar gedaan. „Maar het blijft lastig om andere besmettingsroutes uit te sluiten”, zegt Duizer.

Lees ook: RIVM: tóch kans op zwevend virus in bedompte ruimte

Er verschijnen regelmatig studies waarin genetisch materiaal van het virus (RNA) wordt aangetroffen in of op ventilatiesystemen, zoals gebeurde in Maassluis. „Altijd is weer de vraag: is het virus nog in staat mensen te besmetten of niet?”, zegt Duizer. „Technisch is dat moeilijk aan te tonen. Dat geldt voor veel virussen. Als wij het in het lab opkweken, hebben we veel virus nodig voor het infectueus is, maar dat kan ook een beperking zijn van labprocedures. Misschien gedraagt het virus zich in het lichaam wel anders dan in het lab. Misschien gaat infectie via de aerosolroute bij kwetsbare mensen in verpleeghuizen wel makkelijker. Dat weten we niet.”

Rondpompen van lucht

De kans op blootstelling aan het virus via de aerosolroute is niet groot maar ook niet verwaarloosbaar. „Goede handhygiëne en afstand houden zijn van groter belang, dat blijven de belangrijkste infectieroutes. Maar als je minder ventileert maak je het de aerosolroute wel makkelijker. Dat is ook voor scholen zo”, zegt Duizer.

Tijdens het sporten adem je harder uit. Dan moet je meer ventileren

Over het rondpompen van lucht via ventilatiesystemen en het effect op blootstelling en besmetting kan Duizer niet veel zeggen. „Maar wij zijn eigenlijk nooit voor ventilatiesystemen die lucht rondpompen”, zegt Duizer. „Tenzij het in bijvoorbeeld een vliegtuig is, daar gaat het langs filters die virussen tegenhouden.”

Zou zo’n ventilatiesysteem als in een vliegtuig ook voor nachtclubs, andere horeca en theaters die heel graag open willen een goed idee zijn? „Als je gelijkwaardig ventileert, dan heb je een gelijkwaardig effect. Maar een beslissing over of horeca en theaters weer open kunnen is niet aan mij. In ons onderzoek zagen wij wel dat bij sporten meer en harder wordt uitgeademd. Dan moet je ook meer afstand houden of meer ventileren. Dat zal ook het geval zijn als er gedanst wordt.”