Opinie

Onze cultuur ontbeert traag hedonisme

In een geestig stuk vroeg Tom Lanoye, onze man in Antwerpen, zich deze week in NRC af waarom de Nederlanders zo afwijken van de rest van Europa door geen mondkapjes te dragen. Ten onrechte, stelt hij, beroept de Nederlander, inclusief de premier, zich op het „gezonde boerenverstand” van een „nuchter volkje”. Dat noemt Lanoye „zelf-verheerlijkende bullshit”.

Lanoye heeft helemaal gelijk, nuchter is de Nederlander allerminst! Nu ik Nederland tijdelijk heb ingeruild voor het hoge Noorden durf ook ik een volksdiagnose aan over de worsteling van de Nederlander met de coronaregels. Ik bespeur te weinig aansporing in de Nederlandse cultuur om niet binnen 24 uur alles te pakken wat je kan. Het mondkapje staat daar haaks op.

Ik bevind mij thans in de intelligentste lockdown van Europa, Denemarken, en hier draagt men géén mondkapje – Lanoyes bewering dat „de rest van het Europa” dat doet klopt dus niet. Alleen als het hier druk wordt in het openbaar vervoer word je aangeraden er een op te zetten. Dankzij de éénmetersamenleving zijn faillissementen van theaters, cafés en bioscopen afgewend. Een fikse financiële ondersteuning heeft er verder voor gezorgd dat de culturele sector overeind blijft. Dit Europese paradijs bungelt in Europa onderaan als het gaat om besmettingen en aantal doden.

Zeker, ook hier zijn coronaproblemen, in slachthuizen, door feestende voetbalfans en vooral omdat Somaliërs te dicht op elkaar leven. (Etnisch profileren inzake corona wordt hier niet geschuwd, 63 procent van de besmettingen zijn van mensen met een niet-westerse achtergrond.) Hier zet men in op de grenzen sluiten en veelvuldig handen desinfecteren – maar niet op mondkapjes.

Over de vraag waarom Nederlanders het zo moeilijk vinden om zich aan coronaregels houden, is al veel gespeculeerd. Op 10 mei stelde oud-bondscoach Louis van Gaal bij Op1 dat Nederland een gebrek aan discipline heeft en dat het land een stevige coach nodig heeft (hijzelf bijvoorbeeld). Viroloog Anne Wensing zei dat het kwam omdat mensen niet op de IC zijn geweest en niet snappen hoe erg de ziekte is. Je zou kunnen tegenwerpen dat we wel allemaal op de IC zijn geweest dankzij een tv-programma als Frontberichten. Maar dat programma is gestopt, net als de oorlogsretoriek. Sterker nog, nu worden vakantie en virus zo vaak in een adem genoemd, dat je gaat denken dat het virus met vakantie is. Klaas Dijkhoff (VVD) opperde bij Op1 dat het volk liever beloningen wil, in plaats van alleen maar boetes.

Ik denk dat Dijkhoff in de goede richting denkt. Het volk snakt naar brood, spelen en toekomstperspectief. De culturele verbeelding wakkert dat verlangen voortdurend aan.

Anders dan in de negentiende eeuw, waar binnenzitten en huiselijkheid in de dicht- en liedkunst gecultiveerd werden als idealen, hoef je maar één dag naar de radiozender 100% NL te luisteren om te kunnen concluderen dat de eigentijdse liedkunst op het wanhopige af een walhalla bezingt van een 24-uurs hedonisme. „Leef, alsof je het je laatste dag is” (André Hazes jr.), „We dansen de zon op, ’t is te laat om nog stil te staan” (Diggy Dex) of „Wie is hier de focking baas? Wij zijn hier de focking baas!” en „Stapels worden groter/ chickies smelten als boter” (Ali B).

Wat we nodig hebben, is niet een intelligentere lockdown maar een intelligente cultuur die ons op de gedachte brengt dat beloningen soms langer op zich laten wachten – noem het traag hedonisme –, dat geduld zoet kan smaken en het geluk in gisteren kan liggen. En daar is geld voor nodig! Als de overheid de cultuurkraan nog verder dichtdraait, dan kijken we het komend jaar alleen nog maar naar nieuwe films uit Denemarken, bijvoorbeeld naar Undtagelsen (De uitzondering), Vores Mand in Amerika (Onze man in Amerika) of Druk (Dronken). Deze films gaan allemaal over grote filosofische vragen, zoals hoe je moet omgaan met het kwaad dat in ons allen huist, of eigenbelang en wereldbelang kunnen samenvallen, over de relatie tussen zelfbehoud en zelfverlies, lange termijn en korte termijn.

Zo, lieve Nederlanders, tot zover onze vrouw in Kopenhagen. Volgende week in deze krant hopelijk iemand uit Duitsland, die zeker weet dat mondkapjes wél werken; want daar ligt het aantal doden per 100.000 tenslotte flink lager dan in Nederland.

Stine Jensen is filosoof en schrijver. Zij vervangt deze week Rosanne Hertzberger.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.