Opinie

Machtsstrijd om TikTok toont Koude Oorlog rond tech

Sociale media

Commentaar

Het kan verleidelijk zijn om een blik te werpen op TikTok en vervolgens de schouders op te halen. Veel onschuldiger worden apps niet, op het eerste gezicht. Maar achter de grappige dansjes, dierenfilmpjes en andere lolligheid gaat inmiddels een geopolitieke, technologische en economische machtsstrijd schuil die het schouderophalen snel zal doen vergaan.

De Amerikaanse president Donald Trump tekende vrijdagnacht een decreet om het van oorsprong Chinese TikTok te verbieden in de VS, iets dat India in juni al deed. Zijn zorg is dat de Chinese overheid via TikTok een te groot inkijkje krijgt in de privélevens van de vele miljoenen gebruikers. Dat is op zich niet geheel onbegrijpelijk gezien de grote staatsinvloed op de Chinese techindustrie, en de enorme populariteit van TikTok. De app is in totaal ruim 2 miljard keer gedownload en heeft wereldwijd ongeveer 800 miljoen regelmatige terugkerend gebruikers.

Er is een uitweg voor TikTok: het Amerikaanse techconcern Microsoft is in vergevorderde onderhandelingen is voor de gedeeltelijke overname van TikTok. Dat zou de populaire app voor Trump juist een mooi voorbeeld van America First kunnen maken.

Maar de Chinese reactie op het verbod van Trump en de mogelijke overname door Microsoft toont aan dat de al ijzige sfeer tussen de twee machtsblokken alleen maar verder onder druk komt. Chinese staatsmedia meldden dat China de ‘diefstal’ van TikTok door een Amerikaans bedrijf niet zal accepteren.

Al langer broeit er een technologische wedloop tussen China en de VS, die zich enigszins laat vergelijken met de Koude Oorlog. De beide landen ondermijnen elkaars technologiedominantie door het verbieden van bedrijfsactiviteiten en -overnames, door spionage en sabotage, en in toenemende mate ook door andere landen te dwingen tot een keuze tussen Amerikaanse en Chinese technologie.

Dat is de laatste tijd bijvoorbeeld bijzonder zichtbaar in de discussie rondom het aanleggen van het 5G-netwerk door het Chinese Huawei, waarbij zowel Amerikanen als Chinezen politieke druk uitoefenen op Europese landen. Technologie is een machtsmiddel, en dat zorgt voor een steeds verdere ontkoppeling van de Chinese en de Amerikaanse economieën.

Daarnaast klinken ook terecht zorgen over het ontstaan van het zogeheten ‘splinternet’: het uit elkaar groeien van het westerse en het Chinese internet. Een ‘clean network’ zonder Chinese apps is een expliciet beleidsdoel in Washington, China weert al jaren Amerikaanse diensten. Die tweedeling in de digitale infrastructuur voorspelt weinig goeds voor de wil om internationale afspraken te maken over zaken zoals open handel, onlineburgerrechten en cyberveiligheid.

De strijd tussen de Chinezen en Amerikanen over TikTok legt bovenal wederom de vrijwel totale technologie-afhankelijkheid van Europa bloot. Europa staat erbij en kijkt ernaar op technologiegebied.

Wellicht kan Europa profiteren van de neutrale houding door het lokken van datacenters van TikTok, zoals nu lijkt te gebeuren in Ierland. Maar uiteindelijk zal de afwezigheid van Europa in de technologiewedloop ertoe leiden dat de Europese Unie nog sterker dan nu gedwongen zal zijn tot een keuze tussen Amerika en China, waarmee het de sleutels voor de toekomst dus ten minste deels uit handen geeft aan een ander machtsblok.

Wat begint met grappige dansjes, leidt dus uiteindelijk tot pijnlijke vragen over digitale soevereiniteit. Vragen waarop Europa geen goed antwoord heeft.