In China geloven ze dat Trump vooral jaloers is op hun apps

Chinese apps Trump is bang voor spionage door de Chinese apps TikTok en WeChat. Chinezen zien het als economische pesterij.

Als ook WeChat in de VS verboden zou worden, wordt het voor mensen en bedrijven in China en de VS veel moeilijker om contact te onderhouden.
Als ook WeChat in de VS verboden zou worden, wordt het voor mensen en bedrijven in China en de VS veel moeilijker om contact te onderhouden. Foto Richard A. Brooks/AFP

„Als er geen kooplui meer de grenzen over trekken, dan verschijnen er soldaten”, schrijft Hu Xijin dreigend op zijn twitteraccount. Hij is de hoofdredacteur van de populistische krant Global Times, die onder beheer staat van de Communistische Partij van China (CPC).

Hu reageert op het plan van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo om een ‘schoon netwerk’ in de VS te creëren, internet verlost van wat Pompeo woensdag omschreef als het „agressieve binnendringen van kwaadwillende actoren, waaronder de CPC”.

In dat kader kwam de Amerikaanse president Donald Trump donderdag met maatregelen die per presidentieel decreet ‘transacties’ verbieden met de Chinese bedrijven achter de video-app TikTok én de Chinese app WeChat. De maatregelen moeten op 20 september ingaan, al is nog veel onduidelijk over wat ze precies behelzen. Trump ziet beide apps als mogelijke werktuigen waarmee de Chinese overheid heimelijk Amerikaanse burgers bespioneert en probeert te beïnvloeden.

China ziet het natuurlijk anders. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het besluit van Trump een „naakte, hegemonische actie” en sprak zelfs van de „politieke onderdrukking” van TikTok. Het argument dat de maatregel nodig zou zijn om de nationale veiligheid te beschermen, noemt de woordvoerder een drogreden. Trump doet dit in Chinese ogen alleen om Chinese bedrijven op valse gronden klein te houden en uit te sluiten van eerlijke internationale concurrentie.

Lees ook: TikTok: een buitenkans voor Microsoft, met de nodige problemen

Tegenmaatregelen

Niet direct duidelijk is welke tegenmaatregelen China overweegt. Eén -op-één vergelding, zoals gebeurde met de sluiting van eerst een Chinees consulaat in de VS en toen een Amerikaans consulaat in China en met de wederzijdse uitzetting van journalisten, is in dit geval lastig. Vrijwel alle buitenlandse sociale media worden in China al jaren geblokkeerd. De zoekmachine Google is net als Whatsapp, Twitter, Facebook en Skype alleen maar te gebruiken als je eerst een VPN installeert. Maar ook dat is officieel niet toegestaan.

Het verbod op TikTok trekt tot nu toe de meeste aandacht, maar als Trumps besluit inhoudt dat gebruikers in de VS binnenkort ook geen gebruik meer kunnen maken van WeChat, dan zijn de gevolgen nog veel ingrijpender. TikTok staat nu al goeddeels los van het Chinese moederbedrijf. In China zelf gebruikt iedereen Douyin, de Chinese variant van TikTok. TikTok is relatief makkelijk los te koppelen van het moederbedrijf ByteDance. WeChat is één van de belangrijkste apps waarmee mensen de afstand tussen China en het buitenland goedkoop en effectief kunnen overbruggen. Vrijwel elke Chinees, ook in de VS of elders in de wereld, heeft de app op zijn telefoon.

Simpel gezegd is WeChat een Chinese versie van WhatsApp, maar met WeChat kun je meer: zonder tussenkomst van een bank betalingen doen aan je vrienden, maar ook eten, diensten en goederen bestellen. Ook de gezondheidscontroles in verband met corona gaan via een speciaal mini-programma binnen Wechat.

Ook Amerikaanse bedrijven in China gebruiken het om reclame te maken, en Chinese bedrijven gebruiken de app voor hun communicatie met buitenlandse bedrijven. WeChat vormt zo een belangrijke brug tussen China en het buitenland. Whatsapp is in China moeilijk toegankelijk, maar omdat WeChat tot nu toe in het buitenland voor gewone burgers niet verboden is, kun je via WeChat toch bellen met vrienden of familie in bijvoorbeeld de VS. Als de app in de VS verboden zou worden, wordt het voor mensen en bedrijven in beide landen veel moeilijker om contact te onderhouden.

WeChat is verdachter

WeChat is voor de VS tegelijkertijd een veel verdachter app dan TikTok, juist omdat de het direct verbonden is met China. Het werkt dan ook vooral volgens de Chinese regels. In 2017 kwam China met een nieuwe nationale wet op cyberveiligheid. Daarin staat dat data die buitenlandse of Chinese bedrijven in China verzamelen, voortaan bewaard moeten worden op Chinese servers binnen China. En als organisaties of netwerkbeheerders wordt gevraagd om in verband met de nationale veiligheid informatie te verstrekken aan de Chinese overheid, dan zijn ze daartoe sinds 2017 wettelijk verplicht.

Het is mede door die wet dat telecomfabrikant Huawei eerder in de VS in de problemen kwam. Er was niet langer het vertrouwen dat Chinese bedrijven zich zouden kunnen onttrekken aan verzoeken van de Chinese overheid om gevoelige informatie af te staan. Of dit Huawei of andere bedrijven ooit is gevraagd en wat hun reactie toen was, is nauwelijks te achterhalen. Maar dat Chinese bedrijven hiertoe verplicht zijn, staat simpelweg in de wet.

Dat Chinese overheden in de praktijk meekijken op WeChat en dat WeChat ook zelf actief censureert, staat vast. Zo komen foto’s en filmpjes van demonstraties vorig jaar in Hongkong er standaard niet door.

In China gelooft alleen niemand in de Amerikaanse angst voor spionage, infiltratie en beïnvloeding als motivatie voor de nieuwste maatregelen. Veel mensen geloven dat China’s technologie vernieuwender en aantrekkelijker is dan de Amerikaanse, en het is alleen uit jaloezie dat Trump de apps nu wil verbieden.