Still uit de videoclip van Beyoncé’s nieuwe album ‘Black is King’.

Beeld Disney

Interview

Emmanuel Adjei (31) regisseerde Beyoncé: ‘Dan maakt het verhaal niet uit’

Emmanuel Adjei | Filmregisseur De Ghanees-Nederlandse Emmanuel Adjei (31) werkte als regisseur met superster Beyoncé aan een visueel album over zwarte cultuur, trots en identiteit . „Ik ben nooit bang geweest om groot te denken.”

Met de Nederlandse zangeres Sevdaliza maakte hij een visueel verpletterende video waarin vastgebonden, bezwete zwarte mannen een futuristisch bouwwerk door de woestijn trekken. Voor Madonna regisseerde hij vorig jaar zwarte trans-rapper en kunstenaar Mykki Blanco als een moderne Jeanne d’Arc – verstoten door maniakaal lachende religieuze leiders en creperend op een brandstapel.

En nu is er Black Is King, het megaproject over zwarte geschiedenis, identiteit, trots, cultuur en diaspora van en met superster Beyoncé, dat vorige week in première ging op streamingdienst Disney+. De 31-jarige Ghanees-Nederlandse filmmaker Emmanuel Adjei maakt werk over identiteit, macht, vrijheid en onderdrukking – en doet dat inmiddels voor het grootst mogelijke publiek.

„Ik ben nooit bang geweest om groot te denken,” zegt Adjei aan de telefoon vanuit Utrecht. „Zelfs toen ik de middelen niet had, was the sky the limit. Ik heb met Sevdaliza geoefend en met Madonna examen gedaan en mijn tentamen gehaald. Nu met Beyoncé bewijs ik voor mijn gevoel pas echt wat ik als maker op dit niveau in de praktijk kan.”

De co-regisseur van Black is King groeide op in Amsterdam-Zuidoost en werd in Utrecht en Gent opgeleid als filmmaker. Adjei was lid van Beyoncé’s creatieve team, hielp de narratieve structuur ontwikkelen, regisseerde scènes op de set en was hoofdverantwoordelijk voor de special effects. De afgelopen maanden werkte hij door de coronacrisis thuis in Nederland non-stop aan het afwerken van de nieuwe Disney-film.

„Steeds weer iets toevoegen en dan weer vervangen. Dat kostte ongelooflijk veel tijd, want ik maakte van elk shot meerdere versies – bijvoorbeeld met een andere lucht erin, ander licht, een andere maan,” zegt Adjei. „Beyoncé weet ontzettend goed wat ze wil. Soms moet je twintig opties hebben om te zien wat het beste werkt.”

Lees ook dit artikel over haar eerste visual album Beyoncé in 2013 Het geheim van de nieuwe Beyoncé

Black Is King is – na Beyoncé uit 2013 en Lemonade uit 2016 – het derde ‘visuele album’ van Beyoncé. Vorig jaar bracht ze bij de release van de fotorealistische remake van Disney’s The Lion King – waarin ze een rol had als stemacteur – haar album The Lion King: The Gift uit met populaire artiesten en sounds uit diverse Afrikaanse muziekscenes.

In Black Is King krijgt die muziek een visuele vertaling; in een uit videoclips bestaande raamvertelling, losjes gebaseerd op The Lion King, waarin een jonge zwarte prins zijn vader verliest, blootstaat aan gevaar en verleidingen – de hyena’s uit de eerdere films zijn hier een motorbende – voor zijn leven moet vrezen en steun vindt bij familie en voorouders. Maar het is vooral een humane, kleurrijke, overweldigend oogstrelende en fantasierijke ode aan de cultuur, geschiedenis, esthetiek, spiritualiteit en onderlinge verbondenheid van de Afrikaanse diaspora. Met een – in de context van de Black Lives Matter-beweging en de internationale demonstraties tegen institutioneel racisme en racistisch politiegeweld – voor Disney opvallend actueel en strijdbaar motto: ‘Laat zwart synoniem zijn met glorie.’

Sterren

Adjei maakte de afgelopen jaren een aantal schilderachtige korte films en videoclips die hij met innovatief gebruik van effecten en technologie, en zijn verbeelding als regisseur, een kwaliteit en universele zeggingskracht meegaf die de relatief geringe budgetten oversteeg.

Die projecten leverden hem recent meerdere aanvragen op van grote internationale namen, vertelt Adjei. Hij staat daar niet altijd om te springen, zegt hij. „Ik moet de urgentie voelen. Sterren van dit formaat zijn gewend dat je dag en nacht voor ze klaarstaat en ik ben zo weer een jaar verder waarin ik geen tijd heb gehad om aan mezelf te werken.”

Bij het idee van een hervertelling van een bestaand verhaal als The Lion King voelde Adjei niet direct die urgentie, geeft hij toe. „Maar ik dacht ook meteen: het maakt niet uit wat het wordt – het is met Beyoncé. Dat is al urgent genoeg.”

Met haar visuele album Lemonade – dat muziektijdschrift Rolling Stone uitriep tot Album van het Jaar 2016 – toonde Beyoncé eerder de emoties van zwarte dochters, moeders en vrouwen in een door wit en man gedomineerde samenleving, die de ruggengraat zijn van vernietigde gemeenschappen en daarom hun eigen pijn verbijten.

„Ze is niet alleen entertainer,” zegt Adjei. „Ze is een vernieuwer die maatschappelijke issues aankaart. Er zijn maar een paar grote platformen die onze beeldvorming bepalen. Dat iemand als Beyoncé met Disney in zee gaat, is een statement op zich en zorgt wellicht ook dat zij in de toekomst meer ruimte kunnen geven aan unapologetic makers zoals zij. Ik kon me als kind bij Disney alleen maar identificeren met witte prinsen.”

Lees ook dit artikel over het album en concert van Beyoncé en haar man Jay Z in 2018: Beyoncé en Jay Z zijn de nieuwe elite, het powerkoppel van de moderne pop

Emoties

Voor Black Is King regisseerde Adjei in Californië onder andere delen van de openingsscène en de clips bij Otherside en Don’t Jealous Me – waarvoor hij met scenariste Marleen Özgur uit Utrecht de concepten schreef. In Otherside steekt een dreigende zandstorm op en zet Beyoncé de prins als kleine baby à la Mozes in een mandje op een woest kolkende rivier in de hoop hem zo te redden. Ze zingt dat ze hem aan de andere kant weer zal zien, terwijl de tranen over haar wangen rollen. „Ik heb haar daar echt als actrice geregisseerd”, zegt Adjei. „Ik weet niet meer precies wat, maar ik zei van alles om haar te raken en haar emoties te triggeren. Je staat met een gigantische crew en met zoveel tijdsdruk en gelddruk op de set, maar op dat moment was het een spel tussen ons twee.”

Het verraste Adjei hoezeer Beyoncé, de meest genomineerde vrouwelijke popartiest in de geschiedenis van de Grammy Awards, „ook echt betrokken was bij het maakproces. We hebben uren met haar en haar team vergaderd over alle creatieve keuzes en ze kwam op haar productiemaatschappij Parkwood Entertainment bijna dagelijks langs om naast de editors te zitten.”

Het meeste echte een-op-een contact had hij met Beyoncé’s creative director Kwasi Fordjour. „Het was een ander soort samenwerking dan met Madonna,” zegt Adjei. „Madonna wilde echt 24/7 met me kunnen appen en bellen. Dat zijn dan vaak directe verzoeken per app of voicemail, heel snel en soms erg cryptisch – daar zit ook veel druk achter. Het is wel bijzonder – ik stuurde laatst nog een appje om haar met iets te feliciteren en dan krijg ik antwoord terug. Maar het is fijner werken wanneer een tussenpersoon de emoties eruit kan halen en vertelt wat ze nou precies wil.”

Still uit Madonna’s clip Batuka

Het team van Beyoncé benaderde Adjei via zijn Amerikaanse productiemaatschappij, Roman Coppola’s The Directors Bureau. Hij sprak haar creatieve rechterhand pas na het ondertekenen van wat geheimhoudingsovereenkomsten. „Hij vertelde dat Beyoncé fan was van mijn werk. Wat haar aansprak was dat ik mensen raak met emotionele scènes en refereer aan mythes en archetypes die je vindt in verschillende culturen. Ik put uit een soort collectief bewustzijn, het is een continu spel van symboliek, traditie en geschiedenis, van technologie en poëzie.”

Het verzoek van Madonna kwam ook binnen via zijn agent. Adjei zocht haar in Londen thuis op en kreeg na een luistersessie van haar album Madame X de vrije hand om de nummers uit te kiezen waar hij een clip bij wilde regisseren. Dat werden Dark Ballet enBatuka, een indringende videoclip over de koloniale onderdrukking en overlevering van muzikale traditie in Kaapverdië.

Ego

„Madonna werkt heel anders dan Beyoncé,” zegt Adjei. “Ze is op de set iets losser terwijl Beyoncé in alles naar excellentie streeft. Niemand kan mistakes maken – dat bestaat niet in haar wereld. Maar in beide gevallen moet je wel een beetje je ego aan de kant zetten. En dat is prima – ik sta in dienst van hun visie, want zij moeten het uitdragen. Ik heb een director’s cut van Dark Ballet die heel anders is dan de versie online. Dat deed wel pijn in het begin maar ondertussen ben ik er overheen. Ik werk intensief en stop mijn ziel erin, maar ik moet mijn ego voor mezelf houden.”

Het is het waard, zegt de regisseur. „Ik weet niet of het heel pretentieus klinkt, maar datgene wat ik wil maken, heeft ook gewoon een soort gewicht nodig, anders komt het niet over. Ik neig naar dit soort persoonlijkheden die grenzeloos zijn. In Nederland heb ik op dat gebied alleen Sevdaliza gevonden. Ik word niet per se warm van hoe groot een artiest is maar ik kan hard werken in dienst van zulke artiesten omdat ik geloof dat het voor mij ook een meerwaarde heeft als kunstenaar.”

De vraag dringt zich op: wat komt hier in hemelsnaam na? Adjei lacht. „Ik ga in elk geval naar de VS emigreren – dat is nu uitgesteld in verband met corona. Er lopen gesprekken en er staan uitdagende projecten op de planning. Ik stel mezelf die vraag soms ook: what’s next? Maar zo werkt het niet. De kans op werken met iemand als Beyoncé is zó klein – ik zie wel weer wat op mijn pad komt.”

Black Is King is nu te zien op Disney+