Oppositiekandidate Svetlana Tichanovskaja tijdens een verkiezingsbijeenkomst in de Wit-Russische hoofdstad Minsk.

Foto Sergei Grits / AP

Interview

‘De gehoorzame arbeiders zijn nu burgers’

Svetlana Tichanovskaja | Presidentskandidaat Wit-Rusland Kort geleden was Svetlana Tichanovskaja huismoeder. Zondag daagt ze dictator Loekasjenko uit bij verkiezingen in Wit-Rusland.

Bij verkiezingen aanstaande zondag is ze de grote uitdager van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, zijn grootste bedreiging in 26 jaar alleenheerschappij.

Maar Svetlana Tichanovskaja (37) is géén politicus, benadrukt ze. Mocht ze zondag gekozen worden, dan zal ze zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen uitschrijven. „Dat kan binnen drie maanden”, zegt ze in een telefonisch interview.

Een half jaar geleden was Svetlana Tichanovskaja nog huismoeder. Het was haar man, Sergej Tichanovski die mee zou doen aan de presidentsverkiezingen. Maar Sergejs kandidatuur werd verworpen en eind mei verdween de populaire blogger naar de gevangenis. Zijn vrouw Svetlana werd wél geregistreerd. Vorige maand schaarden bovendien de campagneteams van twee andere afgewezen kandidaten zich achter haar. Sindsdien treedt Tichanovskaja op met Veronika Tsepkalo (de echtgenote van de gevluchte kandidaat Valeri Tsepkalo) en Maria Kolesnikova, stafchef van de opgepakte Viktor Babariko. Overal werden de drie vrouwen door duizenden enthousiaste kiezers onthaald. Volgens onafhankelijk onderzoek onder bijna 50.000 Wit-Russen zou Tichanovskaja zondag bij eerlijke verkiezingen tussen de 67 en 73 procent van de stemmen halen, tegen 16 à 21 procent voor Loekasjenko.

Ik vertel de mensen wat ik voel, ik treed op als een gewoon mens

U bent enorm gegroeid in uw rol. Schuilt er toch een politicus in u?

„Ik heb me ontwikkeld in die zin dat ik nu beter mijn mening kan formuleren op het podium. Een politicus is iemand die streeft naar macht. Dat is zeker niet op mij van toepassing. Ik ben toevallig in deze positie terechtgekomen, omdat de mensen die wél politieke ambities hadden niet werden toegelaten tot de race. Ik denk dat men er op rekende dat niemand op een huisvrouw zou stemmen.

„Maar de beslissing om onze drie campagneteams samen te voegen was waarschijnlijk een slimme politieke zet. We zijn nu met zijn drieën, dat is een stuk makkelijker campagne voeren. Ik vertel de mensen wat ik voel, ik treed op als een gewoon mens. En ik voel me absoluut geen politicus.”

Lees ook: Verslaan drie vrouwen Aleksandr Loekasjenko?

U heeft ook eigenijk geen programma, behalve dan dat Loekasjenko moet opstappen.

„Weet u, het gaat er niet om dat Loekasjenko weg moet. We zien aan de stemming onder de mensen dat de meerderheid voor hervormingen is. Maar als via eerlijke verkiezingen duidelijk zou worden dat de meerderheid voor de zittende president is, dan zou niemand dat durven aan te vechten.

„Maar nu worden waarnemers gehinderd bij hun werk, wordt er een opkomst van 10 kiezers opgepompt tot 200, en dat kun je moeilijk eerlijke verkiezingen noemen. Als de president niet bang zou zijn, dan zou hij de mogelijkheid bieden om te zien hoe er wordt gestemd en zou hij de echte cijfers presenteren.”

Zondag zal er waarschijnlijk opnieuw worden gefraudeerd.

„We hebben een groot aantal oplossingen bedacht. Een goed voorbeeld is de initiatiefgroep ‘Eerlijke mensen’. Kiezers maken een foto van hun stembiljet en sturen dat op naar de initiatiefgroep. Het gaat natuurlijk niet om het hele electoraat, maar aan de hand van een miljoen kiezers kunnen we zien hoeveel procent op wie heeft gestemd. Natuurlijk is er dan nog een foutmarge, maar die zal minimaal zijn. We gaan de overtredingen in de gaten houden: het wegjagen van de waarnemers als de stembussen moeten worden verzegeld, het verhinderen van het fotograferen van de tellingen, de dikke pakken stembiljetten in de stembussen. Over elke overtreding gaan we een klacht indienen. Via deze legale weg proberen we onze stem te beschermen.”

Naast de officiële verkiezingsuitslag komt er dus een uitslag die is gebaseerd op onafhankelijke waarnemers. Die zal niet hetzelfde zijn.

„Natuurlijk zal die verschillen. Het is duidelijk dat er overtredingen zullen zijn op de stembureau’s. Wij zullen klachten indienen over stembusfraude. Dat mag iedere burger doen. Het zal van de individuele kiezer afhangen of wij in staat zullen zijn om te bewijzen dat de verkiezingen zijn vervalst. Als er miljoenen klachten binnen komen dan zullen de autoriteiten moeten reageren.”

Misschien is het effectiever om massaal de straat op te gaan.

„Ik ben geen voorstander van demonstraties. Ik ken de prijs van een mensenleven en het doet mij pijn als mensen op straat worden opgepakt. Mijn man zit vast, en dat is heel zwaar. Ik wil niet oproepen tot radicale actie, maar ik kan niet het hele volk in de hand houden. Helaas is ons grondwettelijke recht om vreedzaam te demonstreren sterk ingeperkt. We zullen natuurlijk een aanvraag indienen voor een plek om legaal te demonstreren, maar die zal waarschijnlijk worden geweigerd.”

Zal de bevolking een nepuitslag accepteren of zal men de regering proberen omver te werpen?

„Een machtswisseling mag geen mensenlevens kosten. Ook als wij nu niets bereiken, komt er ooit een einde aan deze situatie. De meeste mensen waren vergeten wat zelfrespect was. Maar toen Sergej Tichanovski zonder vrees de waarheid begon te vertellen, heeft men het hoofd opgeheven. Het zelfbewustzijn is ontwaakt. En mensen die niet meer bang zijn, zijn niet te controleren. De gehoorzame arbeiders zijn burgers geworden die opkomen voor hun rechten.”

Bent u bang dat er geweld komt?

„Heel erg.”