DDR-roman vol toevalligheden

Iedereen leest Op deze plek schrijft NRC over de populairste boeken van dit moment. Deze week: De Stormroos van Corina Bomann, een wat voorspelbare roman over het leven voor en na de Duitse eenwording.

Eerst de fictionele feiten, dan het verhaal van de snelstijgende ‘historische’ bestseller-roman De Stormroos van de Duitse Corina Bomann: op 17 september 1985 wordt in de DDR het zesjarige meisje Annabel geadopteerd omdat haar biologische moeder, zo vertelt een Stasi-medewerker haar, de oversteek naar het Westen had gemaakt. Annabels moeder is daarmee een landverrader en nu is het tijd dat Annabel wordt ondergebracht bij mensen „die een beter mens van haar kunnen maken”.

Het gegeven is de basis van een verhaal over twijfels van een meisje dat enerzijds het verhaal van de Stasi-man wantrouwt, zoals ze net iets te vaak herhaalt, en dus haar moeder zou moeten gaan zoeken. Anderzijds is er ook de angst om dat daadwerkelijk te gaan doen: stel je voor dat haar moeder inderdaad een ‘landverrader’ is, en waarom gaat de moeder eigenlijk niet op zoek naar haar?

Ruim twintig jaar na de val van de Muur komt aan alle twijfels een einde, wanneer de zoektocht naar de moeder ‘bij toeval’ op gang komt. De net gescheiden Annabel is met haar dochtertje verhuisd naar het eiland Rügen aan de Oostzee. Een langdurige wens gaat in vervulling: zij koopt, samen met de haar geheel onbekende Christian, een boot om er een drijvend café van te maken. Deze gentleman wilde de boot nu eenmaal ook graag hebben. Samen investeren ze in de boot maar vooral in elkaar.

De Stormroos, zoals de oude kotter heet, blijkt in de Koude Oorlog als vluchtschip mensen over de Oostzee naar het Westen te hebben gebracht. Wie nu denkt de crux te hebben gevonden, dat Annabels moeder met de Stormroos naar het Westen gevlucht is, vergist zich. Gelukkig maar, want dat zou té voorspelbaar zijn, ook al hangt deze roman van erg veel toevalligheden aan elkaar. Hoe het dan wel zit blijft, om niet alles weg te geven, hier even in het midden.

Samen investeren ze in de boot maar vooral in elkaar

Bomann (1974) beschrijft het leven in de DDR voor en na de eenwording. Christian en Annabel zijn nog te jong om zich echt veel te herinneren, maar de oudere personages vertellen over de bouw van de Muur, het vluchten over zee en de Stasi-straffen voor andersdenkenden. Het verklaart het idee dat dit een historische roman zou zijn. Passages over Stasi-praktijken doen denken aan de Duitse televisieserie Weissensee die speelt tussen 1980 en 1990 in Oost-Berlijn, van scenarist Annette Hess. Zij ontwikkelde in vier seizoenen, naar eigen zeggen, een soort „Dallas in de DDR”. Niet alleen de adoptie, ook een aanrijding waarbij de dader door de Stasi in bescherming wordt genomen, kent zijn gelijke in De Stormroos. Maar laat dit vooral toeval zijn.

Bomann overtuigt niet. Zonder Dallas en zonder al te veel toevalligheden is In tijden van afnemend licht van de Duitse schrijver Eugen Ruge nog steeds hét boek om over de ondergang van de DDR te lezen. Ruge beschrijft aan de hand van drie generaties zijn eigen familiegeschiedenis. Ook dat boek bestormde de Duitse hitlijsten en werd in 2011 bekroond met de Deutscher Buchpreis. Ruge heeft weliswaar geen boot, maar wel een huisje op Oostzee-eiland Rügen. Dat moet toeval zijn.

Reacties: boeken@nrc.nl