Opinie

Beantwoord Trumps populisme niet met populisme

Verenigde Staten Om de politieke burgeroorlog in de VS te stoppen, moet Joe Biden in de leer bij Roosevelt, meent .
De Democratische presidentskandidaat Joe Biden in Wilmington, Delaware
De Democratische presidentskandidaat Joe Biden in Wilmington, Delaware Foto Andrew Caballero-Reynolds/AFP

Populisme is zo oud als de weg naar Rome. De volkstribuun kwam met opzwepende toespraken op voor de belangen van het machteloze plebs in de permanente strijd tegen het patriciërsestablishment. Met enige lenigheid van geest doemt Donald Trump op als gladiator in de politieke arena die het nieuwe Rome – Washington! – bestormt.

Het Romeinse Rijk ging ten onder aan chaos en interne verdeeldheid. Dat geldt natuurlijk niet voor de Verenigde Staten. Maar toch, onder president Trump is de situatie beslist zorgwekkend. Er is een heuse politieke ‘burgeroorlog’ gaande. Je ziet het al aan de veranderende politieke mores. Tegenstanders moeten niet overtuigd worden maar ‘vernietigd’. Compromissen tussen Republikeinen en Democraten worden nauwelijks nog gesloten. De president typeert de Democratische tegenpartij en ‘fake news media’ als ‘vijanden van de staat’.

Een recente peiling van NBC en The Wall Street Journal liet zien dat 80 procent van de bevolking vindt dat „belangrijke zaken niet meer in de hand te houden zijn”. Corona, economische ontreddering en onlusten domineren het nieuws. Democratisch presidentskandidaat Joe Biden, volgens de huidige peilingen mogelijk Trumps opvolger, is niet te benijden temidden van zo’n neergang. Hij doet er verstandig aan te leren van de politieke inzichten van de grote Franklin D. Roosevelt, president van 1933 tot 1945.

Linkse intellectuelen

Ook ‘FDR’ trad aan in crisisjaren die gekenmerkt werden door radicalisme en polarisatie. Vooral radicaal-links fulmineerde tegen het falende kapitalisme. Naast de opkomst van socialistische en andere progressieve organisaties, kreeg een populist als Huey Long uit Louisiana een massale aanhang met zijn ‘Share the Wealth’ plan waarmee hij in feite extreme rijkdom wilde afschaffen door die weg te belasten. De armen beloofde hij een vaste uitkering zodat ook zij een huis, radio en automobiel konden aanschaffen. 32 linkse intellectuelen schreven het manifest Culture and the Crisis waarin zij het kapitalisme voor eeuwig afzworen. Doodziek Amerika met uiteindelijk bijna 25 procent werkloosheid leek rijp voor een ideologische omwenteling.

Roosevelt werd, net als Biden nu, neergezet als een representant van het aloude establishment. Maar hij begreep dat de Amerikaanse burger niet van ideologische scherpslijperij kon leven. Wel van brood en dollars. Hij redde het kapitalisme door het als een technocraat te hervormen. Wetenschappers werden nauw betrokken bij zijn talloze New Deal-wetten en projecten. Alsof Amerika een maatschappelijk laboratorium werd, keken zij minutieus naar wat echt werkte. Het resultaat was een kundig in elkaar gezette overheidsinterventie die zijn weerga niet kende binnen het kapitalisme.

In The New York Times wees columnist David Brooks Biden onlangs ook op Roosevelt. „Zijn vijanden noemden Roosevelt een socialist of een populist, maar in werkelijkheid was het Roosevelt die het socialisme en populisme in Amerika versloeg”, oordeelde hij treffend.

De laatste jaren was op de linkerflank van de Democraten een herlevend populisme zichtbaar. Bernie Sanders predikt een politieke revolutie die wordt uitgerold door jongeren waarvan velen zich aangetrokken voelen tot het socialisme.

Lees ook: Nooit was Amerika zwakker dan deze vierde juli

Maar op de rechterflank is inmiddels een nog beter georganiseerd populisme opgekomen. Daar wordt geageerd tegen een corrupt establishment dat de gewone man vergeet maar wel opkomt voor Wall Street-miljonairs en andere vermogenden. Een rapport van denktank Brookings laat zien dat de hele huidige middenklasse minder bezit dan de 1 procent allerrijksten.

In wezen willen zowel rechtse als linkse populisten opkomen voor de belangen van de gewone man. Er zijn meningsverschillen over een uitdijende overheid maar niet over een goed werkende overheid.

Net als Roosevelt moet Biden zich niet laten verleiden tot een keuze voor extremen. Amerika’s meest succesvolle presidenten boekten resultaten vanuit het centrum. Lincoln behield de Unie maar schafte de slavernij af. Roosevelt redde het kapitalisme maar gaf het een menselijker gezicht. Kennedy koesterde de banden met blanke zuidelijke politici, maar bereidde wel de Burgerrechtenwet voor.

Gratis hoger onderwijs

Biden zal het dichtgeslibde politieke centrum van Amerika niet willen vernietigen, zoals Trump wil, maar moet het wel ingrijpend hervormen. De ‘Ivy League-top’ van zijn Democratische Partij heeft geen voeling meer met de gewone Amerikaan. Biden moet de weg naar de burger weer proberen te vinden. In de huidige crisistijd ligt daar zijn grootste uitdaging.

In campagnetijd zet Biden al hoog in. Hij wil regeren als een nieuwe Roosevelt en zal ook in zijn eerste honderd dagen met allerlei hervormingsprogramma’s komen, gebaseerd op wetenschappelijke inzichten.

Het is een voordeel dat Biden een ervaren centrumpoliticus is. Hij zal zich niet uitleveren aan radicaal-links maar kan hen wel flink tegemoetkomen. Hij heeft al plannen aangepast. Zo wil hij gratis hoger onderwijs en verhoging van het minimuminkomen. Mogelijke vicepresidentskandidaten, zoals de gematigde Kamala Harris en Karen Bass, steunen Biden ook al in deze richting.

Biden beweegt dus als een Roosevelt op de politieke trapeze. Hij moet wel. De jongste geschiedenis leert dat wie niet luisteren wil, moet voelen. Voor straf krijgen we dan weer een nieuwe Trump.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.