Leger VS waarschuwt: militanten in Mozambique ‘steeds agressiever’, IS breidt mogelijk uit

Jihadisten Mozambique is het volgende land waar terreurorganisaties IS en Al-Qaida zich nadrukkelijk roeren in lokale conflicten, stelt de Amerikaanse legertak US Africa Command.

Straatbeeld in Maputo, de zuidelijk gelegen hoofdstad van Mozambique. De regering lijkt vooralsnog weinig te kunnen uitrichten tegen de militanten in het noorden.
Straatbeeld in Maputo, de zuidelijk gelegen hoofdstad van Mozambique. De regering lijkt vooralsnog weinig te kunnen uitrichten tegen de militanten in het noorden. Foto Ricardo Franco/EPA

Militanten in het noorden van Mozambique worden „steeds agressiever” en hebben mogelijk hulp van de terreurgroep Islamitische Staat. Daarvoor waarschuwen de Verenigde Staten, bij monde van een woordvoerder van het Amerikaanse ‘Special Operations Command’ in Afrika, dat de speciale eenheden van de krijgsmacht overziet. Generaal-majoor Dagvin Anderson sprak vanuit het hoofdkwartier in Stuttgart deze week met journalisten over de ‘strijd tegen terrorisme in Afrika’.

Zowel Al-Qaida als Islamitische Staat heeft, vooral in de Sahel, de afgelopen jaren de ‘samenwerking’ gezocht met lokale militante of extreme groeperingen, om de eigen agenda te verspreiden. „Aangezien de terreurorganisaties terrein hebben verloren in het Midden-Oosten, zijn zij op zoek naar nieuwe gebieden en gemeenschappen om zich te vestigen”, zo omschreef Anderson een mechanisme dat zich in meerdere landen, vooral in de Sahel, heeft voorgedaan.

Lees ook deze analyse van de methoden van de jihadisten van Al-Shabaab in Mozambique

Provincie Cabo Delgado

Mozambique is volgens de VS het laatste land dat daaraan ten prooi dreigt te vallen. In de afgelopen anderhalf jaar is in de noordelijke provincie Cabo Delgado een organisatie actief geworden die lokaal bekend staat als Al-Shabaab (zonder verband met de gelijknamige groepering in Somalië). IS zou lokale problematiek, onder meer onder de boerenbevolking, aanwenden om zelf voet aan de grond te krijgen in het land, dat vorig werd getroffen door een zware cycloon.

De militanten in het noorden verklaarden eerder al dat zij zich hebben gelieerd aan IS. Het is lastig om precies vast te stellen hoeveel invloed of steun IS uitoefent op de groepering. Maar volgens Anderson is wel duidelijk „een externe partij in het spel” die opkomst van deze Mozambikaanse organisatie bevordert: „De situatie in de regio is gevaarlijker geworden. We hebben gezien dat de groepering in de afgelopen 12-18 maanden de vaardigheden heeft ontwikkeld, agressiever werd en technieken en procedures gebruikt die lijken op die van IS.”

In maart wist Al-Shabaab de havenstad Mocimboa de Praia en de stad Quissanga kortstondig in te nemen. Volgens de lokale autoriteiten in de Mozambikaanse provincies zouden de militanten betrokken zijn bij de illegale handel is wapens, de drugshandel en illegale mijnbouw om zichzelf te financieren.

‘Houd rekening met de verschillende oorzaken’

Overheden en burgers op het Afrikaanse continent hebben te maken met een aantal „gedeelde bedreigingen”: de Covid-19-pandemie, droogte en een sprinkhanenplaag (voornamelijk in Oost-Afrika), die gezamenlijk een humanitaire crisis zouden kunnen veroorzaken. Daar komen in de verschillende landen, als Mali, Nigeria en Burkina Faso, lokale grieven tussen bevolkingsgroepen bij. In de wirwar zien extremistische organisaties hun kans schoon: zij rekruteren ontevreden burgers, of burgers die zich onveilig voelen en passen hun jihadistische agenda toe op de sociale en economische problemen.

Op de vraag of de Verenigde Staten met strijdkrachten de verdere opkomst van de extremistische groepering in Mozambique willen voorkomen, zei Anderson dat nog niet duidelijk is hoe de problematiek het beste kan worden aangepakt. Omdat lokale, vaak diepgewortelde conflicten aan de onveiligheid ten grondslag liggen, is het volgens hem ook belangrijk niet alleen met militaire middelen wordt ingegrepen: „Het verhaal van de terroristen kunnen we ondermijnden door ervoor te zorgen dat in deze Afrikaanse landen de overheid de juiste diensten aan burgers kan bieden.”

De VS en andere Westerse landen hebben militaire missies tegen terroristische groeperingen in de Sahel. Die inzet begon in 2013 in Mali, toen Franse troepen werden ingezet om een oprukkende coalitie tussen Touaregrebellen (met hun eigen politieke grieven) en Al-Qaida-jihadisten belangrijke steden als Timboektoe dreigde over te nemen. Die missie is nog aanwezig in Mali, net als een Europese trainingsmissie.

Al-Qaida in de Sahel werd kort geleden een flinke klap uitgedeeld, toen de Amerikanen en Fransen erin slaagden bij een missie kopstuk Abdelmalek Droukdel te doden. Daaraan refereerde de generaal-majoor ook in zijn presentatie.