Een ramp die was voorspeld

Beiroet In Beiroet explodeerde een opslag met ammoniumnitraat. De autoriteiten waarschuwden herhaaldelijk dat de 2.750 ton chemicaliën „heel Beiroet kon opblazen”.

De verwoeste haven van Beiroet woensdag, een dag na de reusachtige explosie van 2.750 ton ammoniumnitraat.
De verwoeste haven van Beiroet woensdag, een dag na de reusachtige explosie van 2.750 ton ammoniumnitraat. Foto Maxar/ Technoglogies AFP

Een van de grote vragen na de gigantische explosie van dinsdag in Beiroet is waarom de Libanese autoriteiten niet eerder een grote hoeveelheid licht ontvlambaar ammoniumnitraat, die al ruim zes jaar bij de haven lag opgeslagen, naar een veiliger plaats hebben overgebracht. De fatale explosie kostte zeker 135 mensen het leven, vijfduizend raakten gewond en zeker 200.000 mensen werden dakloos.

Zowel het persbureau Reuters als The New York Times toonde in een reconstructie van de voorgeschiedenis van de ramp aan dat de autoriteiten al vele malen waren geattendeerd op de grote risico’s van de in een pakhuis opgeslagen 2.750 ton chemicaliën.

Het ammoniumnitraat lag daar al ruim zes jaar, nadat de autoriteiten in het najaar van 2013 het schip Rhosus, varend onder Moldavische vlag, hadden aangehouden met aan boord het ammoniumnitraat. Het was afkomstig uit de Russische plaats Sotsji. De bestemming was Mozambique, maar toen de eigenaar de tol voor het Suez-kanaal niet kon of wilde betalen, koerste het schip naar Beiroet.

Volgens de Libanese autoriteiten was het decennia oude en enigszins lekkende schip niet zeewaardig en ze stonden het niet toe weer uit te varen. De eigenaar, de op Cyprus gevestigde Russische zakenman Igor Gretsjoeskin, trok zijn handen daarna van de zaak af en liet schip en bemanning aan hun lot over. De bemanning, die al kort na vertrek was gaan muiten, werd volgens The New York Times nog tot augustus 2014 door de Libanezen vastgehouden. Een Libanese rechter beval toen op humanitaire gronden hun vrijlating.

Een anonieme bron vertelde Reuters in Beiroet dat de kwestie van het opgeslagen nitraat ettelijke malen bij verschillende commissies en rechtszaken was besproken, zonder dat er ooit handelend werd opgetreden. „Het is nalatigheid”, constateerde deze bron verontwaardigd. Hij wist ook te vertellen dat het vuur dinsdag in pakhuis 9 was begonnen voor het oversloeg naar pakhuis 12, waar het ammoniumnitraat werd bewaard.

Een andere bron die Reuters raadpleegde zei dat een team zes maanden geleden een inspectie had verricht bij het pakhuis. Als er niets werd gedaan om het spul weg te halen, waarschuwde het team, kon het „heel Beiroet opblazen”.

Opslag op last van rechtbank

Het hoofd van de haven van Beiroet en het hoofd van de Libanese douane verklaarden beiden dat er verscheidene brieven waren gestuurd naar het Libanese justitiële apparaat met verzoeken om het ammoniumnitraat, dat als kunstmest maar ook voor explosieve doeleinden kan worden gebruikt, te verwijderen.

Het hoofd van de haven, Hassan Koraytem, voegde er tegen een Libanese tv-zender aan toe dat het nitraat enige tijd na de aanhouding van 2013 in een pakhuis was opgeslagen op last van een rechtbank. We wisten dat het materiaal gevaarlijk was, zei hij, „maar niet in deze mate”.

Uit documenten van de douane blijkt dat die er in 2016 en 2017 bij justitie op heeft aangedrongen het nitraat te verplaatsen of te verkopen. Ook eerder waren al zeker twee soortgelijke verzoeken gedaan.

President Michel Aoun zei in een toespraak dat zijn regering vastbesloten is de zaak grondig uit te zoeken en verantwoordelijke functionarissen te straffen. Om haar daadkracht te onderstrepen, gaf de regering direct opdracht enkele havenfunctionarissen onder huisarrest te plaatsen. Ook is voor twee weken een noodtoestand afgekondigd, waardoor het leger min of meer vrij spel heeft.

Lees ook: Het was al erg in Libanon maar het kon nog erger

Reportage Beiroet pagina 4-5Ammoniumnitraat pagina 6