De race om de snelste coronatest

Serie | De Vondst Ziekenhuizen willen het liefst direct weten wat ze aan moeten met een hoestende of snotterende patiënt. Aanbieders springen daarop in met coronasneltesten, en die blijken niet allemaal even betrouwbaar.

Illustratie Midas van Son

Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie bij het Universitair Medisch Centrum Groningen, zag ze binnenstromen. Aanbieding na aanbieding van commerciële bedrijven die testen voor het coronavirus ontwikkelen. Vanaf de tweede helft van maart waren het er drie per dag, zegt Niesters. „Daar deden we niks mee.”

Het aanbieden van coronatesten is commercieel hoogst interessant. En hoe sneller de test, hoe financieel aantrekkelijker. Ziekenhuizen willen weten waar ze aan toe zijn met een hoestende of snotterende patiënt.

Daarom zijn Nederlandse ziekenhuislaboratoria druk bezig met het kaf van het koren scheiden. Sommige aanbieders van testen willen te snel naar de markt en leveren geen degelijk product, zeggen microbiologen. En andere, wel goede aanbieders, zijn weer zo populair dat laboratoria schaarste vrezen.

Wij hebben geïnvesteerd in samenwerking, op de eerste rij zitten, om daadwerkelijk ook voldoende binnen te krijgen

Adri van der Zanden medisch moleculair microbioloog

In het LabMicTA, een laboratorium in Twente dat voor drie ziekenhuizen in de regio werkt, wordt op dit moment in een aparte kamer een extra snelle test van de Duitse fabrikant Bosch onderzocht. Het is het enige Nederlandse lab dat werkt aan de validatie van de nieuwe snellere test van Bosch. In 45 minuten rolt de uitslag (wel/geen corona) uit het apparaat, waar de huidige test van het lab er nu tweeëneenhalf uur over doet. „Tweeëneenhalf uur extra een bed op de spoedeisende hulp bezet houden, is lang”, zegt Dorine Hess, arts-microbioloog en werkzaam bij het laboratorium in Twente. „En als de patiënt wordt doorgestuurd naar een andere afdeling, moet iedereen almaar beschermende kleding aan tot duidelijk is: positief of negatief.”

Het LabMicTA had veel te kiezen. „Er zijn heel veel fabrikanten bezig met sneltesten”, zegt Adri van der Zanden, medisch moleculair microbioloog. Over de keuze is strategisch nagedacht. „We kozen Bosch omdat het een Duitse fabrikant is.” Dat Duitsland dichtbij is, is voordelig, denkt hij. Het lab ging tijdens de validatie van de nieuwe test een samenwerking aan met het bedrijf. „Wie kort bij het vuur zit, warmt zich het beste. Er is zo veel vraag in de wereld naar deze testen”, zegt Van der Zanden. „Wij hebben geïnvesteerd in samenwerking, op de eerste rij zitten, om daadwerkelijk ook voldoende binnen te krijgen.”

Ronkende advertentieteksten

Els Wessels, medisch moleculair microbioloog bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), kon ook kiezen uit een heleboel testen die volgens de ronkende advertentieteksten klaar zijn voor de praktijk, maar „in onze handen waren ze dat nog lang niet”. Zo keken de microbiologen naar de VitaPCR (van het Italiaanse Menarini en Aziatische Credo Diagnostics), die in twintig minuten een resultaat zou geven. Maar de laboranten braken het onderzoek af toen meerdere duidelijk positieve monsters niet als positief uit de test kwamen.

Het lab van het LUMC werkt nu met de GeneXpert-sneltesten van het Amerikaanse bedrijf Cepheid. Daarmee kunnen ze acht testen tegelijk doen en geeft het apparaat binnen 51 minuten resultaat. Er staat ook een ander apparaat dat binnen 70 minuten resultaat geeft van allerlei mogelijke verwekkers voor luchtwegziektes, inclusief Covid-19. Dat kan één test tegelijk doen.

Wessels is tevreden over GeneXpert, maar ziet ook een risico. „De test wordt nu wereldwijd heel veel gebruikt. Er moet wel voldoende testmateriaal beschikbaar blijven.”

Productiestroom vermindert

In Groningen werken ze ook met de GeneXpert-testen. Niesters van het UMC Groningen hoorde dat het Amerikaanse bedrijf de productiestroom naar Europa (tijdelijk) vermindert: in de Verenigde Staten is nu meer vraag. Hij maakt zich er nog geen zorgen over. „Er is altijd een achterdeur. En we hadden genoeg voorraad.” De snelle test kunnen ze bijvoorbeeld gebruiken bij patiënten die met spoed geopereerd moeten worden. „Om te voorkomen dat de hele operatieploeg onnodig in maximale beschermingskleding aan het werk moet”, zegt Niesters.

Ze gebruiken een andere test van de Amerikaanse firma BioFire om binnen zeventig minuten alle mogelijke respiratoire virussen, inclusief het Covid-19-virus, te testen. Niesters: „Patiënten komen binnen met de vraag: dokter, wat heb ik? Niet per se: is het wel of geen corona?”

Binnen tien minuten uitslag is ideaal

Bert Niesters hoogleraar

De snellere testen zijn niet ideaal, zegt Wessels van het LUMC. Zo zijn ze alleen officieel goedgekeurd om te testen of het virus in de bovenste luchtwegen zit. „Bij sommigen – al hele zieke patiënten – zit het virus in de onderste luchtwegen en is het in de bovenste luchtwegen minder goed aantoonbaar.” Testen die in het laboratorium zelf zijn ontwikkeld kunnen dat wel signaleren, maar die zijn weer langzamer.

Wessels weet dat de Zwitserse farmareus Roche werkt aan een moleculaire test die binnen twintig minuten een uitslag zal geven. Er zit wel al een nadeel aan: het apparaat kan maar één test tegelijk aan.

Het meest ideale zou zijn als testen op het virus in de toekomst zo gevoelig en snel worden als zwangerschapstesten. Zulke testen bestaan er al voor antistoffen in het bloed, die meten of iemand het virus gehad heeft. Maar volgens microbiologen zijn die nog niet erg betrouwbaar. Niesters: „Binnen tien minuten weten of iemand het virus nu heeft, dat zou ideaal zijn. Zover is het nog niet, maar de verwachting is wel dat het komt.”