Wat staat musea in 2021 te wachten?

Kunst en corona Musea beraden zich op de maatregelen die ze voor 2021 kunnen nemen, aangezien de meeste vanwege de coronacrisis met negatieve cijfers het nieuwe jaar ingaan. Een optie is even geen dure blockbusters meer programmeren.

Het Natuurmuseum Brabant met coronamaatregelen.
Het Natuurmuseum Brabant met coronamaatregelen. Foto Merlin Daleman

Wie naar Friesland gaat om het Beerenburger Museum te bezoeken, komt voor een dichte deur te staan. Het museum is voor onbepaalde tijd gesloten – het lot dat veel kleine musea treft. Al twee keer luidde de Museumvereniging de noodklok: musea die vooral op vrijwilligers draaien, geen rijkssubsidie hebben, jaarlijks minder dan 40.000 bezoekers hebben of die te klein zijn voor de anderhalvemetermaatregelen, hebben het extra zwaar. Een op de vier wordt met sluiting bedreigd, aldus de vereniging. En het blijft niet bij die dreiging: in Amsterdam sluit het Klederdrachtmuseum deze week definitief de deuren. Het pand aan de Herengracht is te krap voor de anderhalvemetermaatregel en heeft geen inkomsten meer.

„Het is ingewikkeld, maar iets minder beroerd dan toen het museum nog tien vierkante meter per bezoeker moest aanhouden. Nu is het één persoon óf één huishouden per 10 vierkante meter”, vertelt Ivo van Beekhuizen. Hij is bedrijfsleider van het Polderhuis Museum in Westkapelle. „Maar we lopen nog steeds bijna 40 procent omzet mis.” Dat zit niet alleen in het aantal bezoekers – dat zijn er nu zo’n vijftig tot tachtig per dag – maar ook in de horeca en de museumwinkel. Doordat er minder vrijwilligers zijn – een groot deel blijft thuis omdat ze wat ouder zijn en het virus vrezen – is een van de twee vuurtorens niet meer opengegaan. Ondertussen moet er ondanks de teruggelopen inkomsten wel iemand extra ingehuurd worden om het museum schoon te maken.

En dan zijn er nog de kosten om je museum ‘coronaproof’ te maken. Het Natuurmuseum Brabant was daaraan 30.000 euro kwijt, vertelt directeur Fiona Zachariasse. Ze liet wanden plaatsen om ruimtes van elkaar te scheiden en schafte extra objecten aan, zodat er elke keer genoeg spullen zijn om te gebruiken wanneer objecten worden schoongemaakt: „We hebben bijvoorbeeld een dinostaart waar kinderen graag mee rondlopen, daar hebben we enkele sets extra van aangeschaft. Materialen die gebruikt zijn, gaan elke keer direct achter slot en grendel tot ze weer zijn schoongemaakt.” Rondleidingen worden niet meer gegeven, en ook hier is het gebrek aan vrijwilligers een probleem.

Het Natuurmuseum Brabant heeft extra dinostaarten aangeschaft Foto Merlin Daleman

Gevolg: ook het Natuurmuseum Brabant heeft een inkomstendaling van rond de 40 procent. Niemand in loondienst wordt ontslagen, maar van de tijdelijke contracten verdwijnt de helft. „We hebben uitstel van betaling gekregen wat de huur aangaat, maar die schuld stapelt zich dus op. We gaan het nieuwe jaar waarschijnlijk in met drie ton aan schulden, onze reserves zijn dan helemaal op.”

Blockbusters

„We hebben het financieel zwaarder dan ik me kan herinneren, maar we gaan het wel redden. Vooral 2021 wordt een jaar van forse aanpassingen”, vertelt Hans Buurman, zakelijk directeur van het Kunstmuseum Den Haag. Het Kunstmuseum is voor 50 procent afhankelijk van eigen inkomsten. „In 2021 missen we 2,5 tot 3 miljoen euro aan inkomsten, dat weten we nu al, dus we moeten daar nu op anticiperen.” Normaal kwamen er zo’n 1.400 bezoekers per dag, door de coronamaatregelen zijn er nu zo’n 800 tickets per dag beschikbaar. Bezoekers komen vaker uit de regio en zijn gemiddeld jonger dan voor de coronatijd. Voor de komende tijd heeft het museum aanpassingen en bezuinigingen voor de boeg: van geen nieuw meubilair voor de kantoren tot sterke terughoudendheid bij het inhuren van extern personeel, het verlengen van tijdelijke contracten en het vervullen van vacatures.

Lees ook: De cultuur heeft onze betrokkenheid nodig, juist nu

Buurman: „We stellen ons ook de vraag of we in 2021 wel blockbusters moeten organiseren. Die zijn erg kostbaar, die investering haal je eruit met veel bezoek. Maar als je die grote aantallen nu sowieso niet kan toelaten, is het de vraag of zo’n blockbuster dan nog financieel haalbaar is. Misschien gaan we in 2021 meer programmeren vanuit de eigen collectie.”

Het vaker gehoorde idee dat blockbusters sowieso veel nadelen hebben omdat zo de aandacht komt te liggen op de grote namen, ligt volgens Buurman genuanceerder. „Mensen die nu bij ons voor de tentoonstelling over Breitner en Israels komen, pakken meteen Lucassen mee.”

Helft van de bezoekers

Bij het Bonnefanten in Maastricht zitten ze op de helft van het aantal bezoekers. Inhoudelijke aanpassingen komen er vooralsnog niet – „we hebben sowieso zelden blockbusters, maar hebben de tentoonstellingsprogrammering wel onder de loep genomen”, vertelt Esther Wagemans, hoofd communicatie & marketing. Door de tijdelijke sluiting tot en met juni liep het museum 255.000 euro achter op begroting. Het museum is voor minder dan de helft afhankelijk van eigen inkomsten. Wagemans: „Ervan uitgaande dat juni representatief is voor de rest van het jaar, hebben we aan het einde van het jaar ruim 550.000 euro aan gemiste inkomsten uit publiek. Mocht er onverhoopt een tweede lockdown komen, dan neemt dit vanzelfsprekend toe.”

Het Natuurmuseum Brabant maakt objecten schoon na ieder gebruik Foto Merlin Daleman

Het Groninger Museum zit wat het bezoekersaantal betreft redelijk op het oude niveau, vertelt Karina Smrkovsky, hoofd publiciteit. Het museum kan nu zo’n 75 mensen per half uur toelaten. Het grootste probleem zit in de misgelopen inkomsten toen het museum dicht was. Bij het Groninger Museum verwachten ze voor 2020 bijna een miljoen aan inkomsten mis te lopen. „Ook denken we bijna een ton aan omzetverlies te hebben van horeca en winkel. En we kunnen geen evenementen hosten, wat ook meer dan 80.000 euro gemiste inkomsten betekent”, somt Smrkovsky op. En er zijn grote kosten gemaakt om het museum coronaproof te krijgen „met looproutes, ICT, personeel, hygiëne en thuiswerkmogelijkheden”.

Het Fries Museum heeft een tentoonstelling over ‘Borduren, haute couture’ verschoven. Hoewel ze ook hier deze zomer bijna op het niveau van vorig jaar zitten, vermoeden ze dat wanneer het om grotere tentoonstellingen gaat, er problemen zullen komen. „Hoezo krijg je veel mensen met borduren, vraag je je vast af”, lacht Kris Callens, directeur van het Fries Museum: „Nou, onze tentoonstelling over breien trok in negen maanden 90.000 bezoekers.”

Net als het Bonnefanten en Kunstmuseum Den Haag is het Fries Museum een van de 28 regionale musea die in aanmerking komen voor de ‘Compensatieregeling Coronacrisis Musea’. En ook de provincie garandeerde al 3 miljoen aan subsidie voor de volgende ronde. Toch vreest Callens dat het museum door de crisis „permanent zal moeten terugvallen op kleinschaligheid”. 2021 brengt naar verwachting dus niet alleen minder musea, maar ook kleinere tentoonstellingen.