Vervoerder Keolis is concessie voor busvervoer in IJssel-Vecht definitief kwijt. Wie wordt het hardst geraakt?

Openbaar vervoer De continuïteit van het ov in Oost-Nederland leek gegarandeerd. Nu gooien aanbestedingsfraude én de coronacrisis roet in het eten.

De vervoersportefeuille voor Oost-Nederland vormt een kwart van de totale omzet van Keolis.
De vervoersportefeuille voor Oost-Nederland vormt een kwart van de totale omzet van Keolis. Foto OLAF KRAAK/ANP

Het was loepzuivere aanbestedingsfraude en een blunder van jewelste. De consequenties voor busvervoerder Keolis waren dan ook verstrekkend. Dinsdag besloten de drie provincies Gelderland, Flevoland en Overijssel om de recent verleende concessie - marktwaarde zo’n 900 miljoen euro - definitief in te trekken.

In september 2019 won Keolis de aanbesteding van de concessie IJssel-Vecht. Daarmee mocht het in de regio het busvervoer verzorgen. De vergunning zou dit jaar ingaan en tot eind 2030 duren. Bij de aanbesteding werd echter gefraudeerd, zo kwam afgelopen mei aan het licht. Het bedrijf maakte in het geheim afspraken met de Chinese busbouwer BYD, wat niet eerlijk was tegenover concurrenten die ook in de regio hadden willen gaan rijden.

In de openbaarvervoersbranche wordt met argusogen naar deze finale in dat aanbestedingsproces gekeken. Op de eerste plaats vanwege de consequenties voor Keolis zelf. De vervoersportefeuille voor Oost-Nederland vormt een kwart van de totale omzet van het bedrijf. Keolis heeft voor ruim 100 miljoen euro geïnvesteerd in onder meer nieuw materieel en extra personeel. Het kan het bedrijf de kop kosten in deze coronacrisis: tot afgelopen maart was de openbaarvervoersbranche een rendabele groeimarkt, door corona is het aantal passagiers gehalveerd en is de markt zwaar verliesgevend.

Adempauze

Het is volgens betrokkenen, waaronder reizigersvereniging Rover, de vraag of de provincies zich met deze sancties niet ook zelf in de vingers snijden. Zijn het openbaar vervoer en de passagiers in de regio straks niet ook het kind van de rekening?

In 2015 liep de provincie Limburg tegen aanbestedingsfraude aan, waar NS-dochter Abellio bij betrokken was. Limburg wist die concessie voor het openbaar vervoer in de provincie, marktwaarde zo’n 2 miljard euro, vrij snel onder te brengen bij de concurrent. Passagiers hebben nauwelijks iets gemerkt van die wisseling van de wacht; bus en tram reden volgens afspraak in die concessie.

De provincies in Oost-Nederland kozen een andere strategie. Daar koos Bert Boerman, de verantwoordelijke gedeputeerde in Overijssel, voor een adempauze van twee jaar. In die tijd mag Keolis het openbaar vervoer middels een noodconcessie verzorgen en wordt een nieuwe aanbestedingsprocedure voorbereid.

De concurrentie staat door die tijdelijke oplossing voorlopig buitenspel. Boerman koos voor de adempauze omdat hij complexe rechtszaken verwacht van zowel Keolis als van concurrenten Transdev, Arriva en EBS als de concessie opnieuw op de markt wordt gebracht. Gebeten worden door de kat of door de hond, noemt de gedeputeerde dat zelf. „Maar daardoor kan het busvervoer vanaf december zoveel mogelijk volgens de afgesproken kwaliteit en dienstverlening worden uitgevoerd en zijn de belangen van de reiziger het beste geborgd.”

Het is een constructie met forse financiële consequenties. De afgeblazen concessie stamt van vorig jaar september, van vóór de coronacrisis. Toen was de openbaarvervoersmarkt nog een groeimarkt, waar ook het rendement op gestoeld was.

Voor dit jaar compenseert de overheid de verliezen die daar het gevolg van zijn, ook die van Keolis. Maar de overheid dekt niet alles. Vervoersbedrijven blijven ook zelf opdraaien voor hun exploitatietekorten. Het is de vraag of de aandeelhouder van het Franse moederbedrijf, het concern Keolis (voorheen bekend als Syntus), die kosten voor zijn rekening wil nemen. Want het is nog lang niet zeker of Keolis straks wel mee mag doen met de definitieve aanbestedingsronde.

Het is nog lang niet zeker of Keolis straks wel mee mag doen met de nieuwe aanbestedingsrace

Een woordvoerder van het bedrijf zegt dat de aandeelhouders daar uiteindelijk over gaan. Gedeputeerde Boerman geeft via een woordvoerder toe dat het allerminst zeker is dat Keolis eind van het jaar, als de huidige concessie afloopt en de noodconcessie begint, wel gaat rijden: „Er wordt nog gepraat. En we denken ook na over het scenario dat we er niet uitkomen.”

Scholierenbussen niet vervangen

Vorig jaar leek de continuïteit van het openbaar vervoer in Oost-Nederland voor tien jaar gegarandeerd. Nu gooien de aanbestedingsfraude én de coronacrisis roet in het eten. Op korte termijn wordt de reiziger de dupe, voorspelt directeur Freek Bos van reizigersvereniging Rover. „Het is niet haalbaar om over vier maanden een nieuwe concessie te starten. Dat betekent buslijnen die niet frequent zullen rijden en scholierenbussen die niet tijdig vervangen kunnen worden.”

En over twee jaar? Dan is het de vraag of buitenlandse partijen in de post-coronatijd de openbaarvervoersmarkt in het oosten van het land interessant genoeg vinden om erin te investeren. De concurrentie wacht de marktontwikkeling en de coronacrisis af. „Consolidatie van de eigen markt heeft nu prioriteit”, zegt een woordvoerder van busbedrijf Qbuzz, dat voornamelijk in de regio Utrecht opereert. Topman Pier Eringa van Transdev was er in mei al niet happig op om het stokje van Keolis nu of later over te nemen. „Dan zeg ik: dank u, maar niet onder de voorwaarden van toen. Corona heeft alles veranderd.”