Opinie

Laat groepsbelang samenvallen met het belang van jongeren

Covid-19 Het valt jongeren zwaar te leven met de coronamaatregelen. Ze willen iets doen doen en bieden hun veerkracht aan, betoogt .

Foto Remko de Waal/ANP

In de coronacrisis ligt het gedrag van jongeren onder een vergrootglas. Incidenten zoals stiekeme feesten en feestjes, spugen naar agenten en kleine criminaliteit halen het nieuws. Jongeren vertellen dat afstand houden echt onmogelijk is, zeker wat later op de avond. Het is verleidelijk om je daar aan te ergeren, zeker nu blijkt dat het virus zich ook onder hen verspreidt.

Maar bekijk het eens van de andere kant. Er worden grote offers van jongeren gevraagd. Afstand houden, thuisblijven, niet kunnen afspreken met vrienden – veel onnatuurlijker wordt het niet.

Als tiener is je hele systeem er juist op gericht om intimiteit te zoeken, de wereld te ontdekken, je ouders achter je te laten en met je vrienden op te trekken. Social distancing heeft aan dat alles een eind gemaakt. Onderwijs volg je thuis. Persoonlijke gesprekken zijn er niet bij en intimiteit zoeken op vakantie al helemaal niet. Hoe realistisch is dat?

Psycholoog Anne Masten deed onderzoek naar grote rampen in de geschiedenis, zoals de Tweede Wereldoorlog en de orkaan Katrina in de Verenigde Staten. Ze stelde vast dat juist jongeren hard getroffen worden door maatschappelijke ontwrichting. Kenmerkend voor deze rampen is dat ze veel mensen tegelijk raken en ook meerdere systemen tegelijk uit balans brengen of overbelasten. Dit zien we ook bij Covid-19. Familieroutines, financiële zekerheid, schoolroutines, toegang tot jeugdzorg: allemaal voorbeelden van ontwrichte systemen die een enorme impact hebben op jongeren.

Afstand houden, thuisblijven, je vrienden niet zien – is dat realistisch?

Tegelijkertijd valt op dat juist jongeren beschikken over de enorme veerkracht die nodig is om met grote veranderingen om te gaan. Jongeren weten zich over het algemeen sneller aan te passen aan veranderende omstandigheden dan volwassenen. De mate waarin iemand, die in moeilijke omstandigheden is opgegroeid, toch iets van zijn leven kan maken, wordt voor een groot gedeelte bepaald door de mate waarin je kunt ‘opveren’.

Stressvolle omstandigheden

De grote vraag is dus: hoeveel veerkracht kun je in deze crisistijd van jongeren verlangen? Als je vrienden het ook niet zo nauw nemen met de regels? Als je opgroeit in huiselijke omstandigheden die niet ideaal zijn, waar je niet kunt rekenen op steun bij online huiswerk maken, of waar je geen goede wifi hebt?

Veerkracht wordt al decennia onderzocht. Het is fascinerend dat mensen ondanks zware stress toch weer opstaan en soms zelfs sterker uit de misère komen.

Anne Masten laat ons via haar onderzoek op een nieuwe manier naar veerkracht kijken. Het is een misverstand om te denken dat veerkracht uitsluitend iets persoonlijks is. Veerkracht zit niet alleen in een persoon, het wordt ook beïnvloed door familie, scholen en de buurt waarin je opgroeit. Sommige families zijn beter in staat om zich aan te passen aan stressvolle omstandigheden dan andere. Een veerkrachtige school is er één waar de leerkracht langs fietst om te vragen hoe het gaat.

Kwetsbare groepen worden vele malen harder geraakt door de coronacrisis. Dit zijn de jongeren met ouders zonder werk, of die sinds school online wordt georganiseerd, ‘onzichtbaar’ zijn geworden. Als we willen dat jongeren veerkrachtig zijn, moeten we ons verdiepen in hun motieven en drijfveren. In hun sterke behoefte aan autonomie, aan respectvol behandeld worden, aan impact hebben.

Jongeren worden minder ziek van het coronavirus en ze zijn fysiek in de sterkste fase van hun leven. De onderzoeken die we in mijn lab doen onder jongeren in coronatijd laten keer op keer zien dat jongeren willen bijdragen maar niet weten hoe. Het is voor hen frustrerend om binnen te moeten blijven terwijl ze juist een verschil willen maken. Zij willen graag wat dóen, helpen en bijdragen aan oplossingen. Je kunt als jongere nog zo veel veerkracht tonen, als je geen ruimte krijgt binnen je familie, school of buurt om daar vorm aan te geven, bereik je nog steeds niets.

Natuurlijk zou het beter zijn als jongeren zich meer aan de regels houden. En het mooie is: uit onderzoek blijkt dat ze dat zelf ook willen. Vanuit de wetenschap weten we al veel langer dat veerkracht zich niet beperkt tot het individu, de sleutel ligt in de veerkracht om jongeren heen. We kunnen meer doen om talent van jongeren in te zetten bij het omgaan met deze crisis.

Groepsbelang

Premier Ruttes oproep in mei aan jongeren om met oplossingen te komen voor de coronacrisis kwam op een goed moment. Maar het probleem is dat de oproep alleen aan jongeren was gericht en dan heeft het weinig zin. Ik hoorde van een schoolmeisje in Rotterdam dat ze niets van de online lessen had begrepen, maar dat zij dat niet had willen zeggen voor de camera met al haar klasgenoten erbij. Pas later bleek haar dat ze de enige niet was. „Waarom vragen ze pas aan het eind van het schooljaar wat we ervan vonden?” zei ze – een waardevolle suggestie.

Het voordeel van de inzet van jongeren is dat het groepsbelang ook hun belang wordt. Zo zetten de jongeren in de Rotterdamse wijk Hillesluis een keuken voor ouderen op. Ze koken nu voor tachtig mensen, hebben het leuk met elkaar en ze kunnen „wat doen voor de maatschappij, voor de oudjes – dat vind ik ook heel belangrijk”.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.