Is er sprake van een tweede golf?

Coronavirus Het aantal nieuwe bevestigde coronabesmettingen is vergelijkbaar met half maart, toen de lockdown volgde. Toch is de situatie nu anders.

Winkelend publiek in de Kalverstraat. Het dragen van een mondkapje is verplicht op vijf drukke plekken in de stad, waaronder de Dam en de Kalverstraat.
Winkelend publiek in de Kalverstraat. Het dragen van een mondkapje is verplicht op vijf drukke plekken in de stad, waaronder de Dam en de Kalverstraat. Foto Remko de Waal

Premier Mark Rutte (VVD) en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) komen donderdag terug van vakantie voor een persconferentie over het coronavirus. In Rotterdam verdubbelt het aantal nieuwe besmettingen al vier weken op rij en ook het aantal ziekenhuisopnames groeit weer. Het kabinet denkt zelfs na over nieuwe, regionale maatregelen in de heftigste coronabrandhaarden zoals Rotterdam en Amsterdam. Het roept de vraag op: zijn we terug bij af in de coronacrisis?

Lees ook: Op de Wallen struinen toeristen onbedekt en onbekommerd langs de ramen

Afgelopen week werden er tussen de vierhonderd en vijfhonderd nieuwe gevallen per dag gevonden – vergelijkbaar met half maart. Dat was de week waarin het gros van Nederland thuis ging werken, de horeca en scholen werden gesloten en Mark Rutte het land op tv toesprak vanuit het torentje. We zaten, kortom, aan het begin van de ‘intelligente lockdown’, waarvan de maatregelen tweeënhalve maand later stap voor stap werden afgeschaald.

Maar toch is de situatie van nu compleet anders. In die cruciale week halverwege maart werden dagelijks meer dan honderd coronapatiënten in het ziekenhuis opgenomen – het zijn er nu tussen de vijf en tien. En het aantal besmettelijke mensen in Nederland ligt nu waarschijnlijk veel lager. Het RIVM berekent hoeveel mensen er besmettelijk zijn op basis van het aantal ziekenhuisopnames en positieve tests.

Het is een grove berekening, maar in maart moeten er rond de 200.000 besmettelijke mensen zijn geweest. Dat zijn er nu naar schatting tussen de 8.500 en 25.000. Het „stijgende lijntje” van de afgelopen weken is niet meer dan „een rimpeling” ten opzichte van de aantallen in het voorjaar, stelt Louis Kroes, hoogleraar klinische virologie aan het LUMC in Leiden. „De aantallen stijgen, daar is niks op af te dingen. Maar we leggen de getallen nu onder een vergrootglas.”

Lees ook: Winkelend publiek draagt een mondkapje, demonstranten schreeuwen: ‘Pleurt op met je muilkorf

Overzomeren

Het grote verschil tussen dit voorjaar en nu is dat er veel, heel veel meer wordt getest. Waar in maart alleen mensen met ernstige klachten die in het ziekenhuis terechtkwamen werden getest, kan sinds 1 juni iedereen met klachten, ook als die mild zijn, een coronatest halen. De laatste tijd doen wekelijks ruim 100.000 mensen dat. In maart waren het er ongeveer 14.000 per week.

„We hebben nog nooit zo veel getest”, mailt hoogleraar virologie Marion Koopmans van het Erasmus Medisch Centrum vanaf haar vakantieadres. „Als we grieppandemieën ook zo intensief hadden gevolgd, hadden we misschien iets soortgelijks in de zomer gevonden.” Koopmans wijst op de hevige grieppandemie van 2009, toen er hier en daar ook besmettingen waren vanwege ‘zomerfeestjes’.

Dat er zo intensief wordt getest maakt het lastig om de cijfers goed te duiden, bevestigt Kroes. „We zitten het virus nu op de hielen, bij een normale griep hebben we alleen de ‘peilstations’ bij huisartsen. Daardoor weten we eigenlijk niet zo goed hoe influenza ‘overzomert’. Het is er in de winter, in de lente neemt het af, in de zomer vinden we het nauwelijks meer en dan is het er ineens weer in de herfst. Het zou kunnen dat influenza in de zomer hier overleeft op een laag niveau, nog wat lager dan we het nu bij het coronavirus zien.”

We weten kortom niet wat virussen die lijken op het coronavirus in de zomer doen, stelt Kroes, en daarom weten we ook niet hoe ‘normaal’ de stijgende lijn van de afgelopen weken is.

‘Vooral clusters’

Hoe dan ook, de huidige opleving is nog niet de tweede golf, vinden zowel Koopmans als Kroes. Een vastgestelde definitie van een ‘tweede golf’ is er niet, maar Koopmans wil daar pas van spreken als ook andere cijfers gaan stijgen. Koopmans wijst op het Nivel-netwerk, een steekproef onder huisartsen die rapporteren over virussen als influenza en SARS-CoV-2. „Bij influenza-uitbraken kijken we naar die peilstations. Nu zien we daar nog geen stijging. Dat past ook in het beeld dat het voornamelijk gaat om clusters, die zijn met gerichte acties te blussen.”

Ook het aantal ziekenhuisopnames stijgt. Afgelopen week waren het er ruim veertig per week, ten opzichte van zo’n twintig een week eerder. Maar daar is nog geen „stabiele trend”, aldus Koopmans. „Ik zou zeggen: als die registraties een paar weken op rij een toename laten zien, praat je over een tweede golf.”

Kroes focust zich op de zorg. „Het beleid is erop gericht dat de zorg niet overstroomt. Pas als we een soortgelijke situatie krijgen als in maart en april van dit jaar, waarbij de zorg het niet aankan, is er wat mij betreft een tweede golf.”

Dat wil niet zeggen dat het stijgende aantal coronagevallen geen probleem is. Koopmans maakt zich wel degelijk zorgen. „Alles staat of valt nu met het gedrag van ons allemaal”, stelt ze.

Ook Kroes vindt de „soms behoorlijk grote besmettingshaarden” een risico. Het beeld op de epidemie is nu nog „behoorlijk goed” doordat de besmettingshaarden door middel van bron- en contactonderzoek achterhaald kunnen worden. „Er raken nu vooral jongeren besmet. Zij worden vaak minder ziek, maar ook zij komen met kwetsbare groepen in contact. En een deel van de jongeren zal ook ernstig ziek worden, dat moet je niet te licht opvatten.”

Met medewerking van Rik Wassens

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: Zomerbonus: de Haagse Zaken corona-update

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.