Stijgende cijfers en groeiende zorgen - dan laat ook de premier zich weer zien

Politiek optreden Burgemeesters nemen eigen maatregelen, de druk uit de Tweede Kamer neemt toe. Het kabinet moet nu ook iets doen.

Premier Mark Rutte.
Premier Mark Rutte. Foto Robin Utrecht/ANP

Het was een sympathiek idee: een zomer om bij te komen van alle overuren die de coronacrisis in het voorjaar vergde en om voorbereidingen te treffen voor een mogelijke heropleving van het virus. Maar dat virus gooit, zoals zo vaak al, de politieke agenda om. Den Haag staat weer op scherp.

Donderdag komt een groot aantal bewindspersonen voor het eerst weer fysiek bijeen in Den Haag. Daar zullen ze de komst van nieuwe maatregelen bespreken waarmee verdere verspreiding van het virus kan worden afgeremd. Aansluitend geven Mark Rutte (VVD) en Hugo de Jonge (CDA) een persconferentie. Ook dat ritueel is terug van weggeweest: het is de eerste keer dat de premier en de minister van Volksgezondheid de bevolking toespreken sinds 24 juni.

Belangrijkste aanleiding zijn de cijfers die het RIVM dinsdag naar buiten bracht. De afgelopen week kwamen er 2.588 coronagevallen bij, bijna een verdubbeling van de week ervoor. Ook het aantal ziekenhuisopnamen verdubbelde en zal vermoedelijk verder stijgen: tussen besmetting en opname zit meestal twee weken.

Een nieuwe landelijke maatregel (zoals een algemene mondkapjesplicht) ligt nu niet voor de hand, zeggen Haagse bronnen. Waarschijnlijker is dat Rutte en De Jonge een algemene oproep tot waakzaamheid combineren met specifieke maatregelen, gericht op regio’s of bevolkingsgroepen waar een bovengemiddeld aantal besmettingen is vastgesteld, zoals studenten en reizigers uit risicogebieden.

Twee veelgenoemde opties zijn het afgelasten van de introductieweken aan universiteiten en het massaal testen van reizigers op vliegvelden, zoals NOS en RTL donderdagochtend meldden.

De actieve houding van het kabinet komt niet uit het niets. Met lichte tegenzin gaan de betrokken bewindspersonen van Rutte III volgende week in debat over de corona-aanpak met de Tweede Kamer. Aanvankelijk stond alleen een kleinschalig commissieoverleg op de agenda, maar PvdA-leider Lodewijk Asscher wilde juist deze week al debatteren in de grote zaal. „Het wringt, maar dit is het maximaal haalbare”, zegt Asscher.

Het was Asscher die, samen met SP-leider Lilian Marijnissen, voor de zomer een onderzoek afdwong naar de corona-aanpak van de eerste maanden. Doel: een analyse vóór de herfst, om een eventuele tweede golf voor te zijn. Zoveel tijd lijkt nu een luxe. „In maart waren we verrast door de snelheid, nu is er geen enkel excuus om je dat nog eens te laten overkomen”, aldus Asscher.

Niet alleen de Tweede Kamer voerde zo de druk op het kabinet op. De meest in het oog springende maatregel van de voorbije weken (de mondkapjesplicht in delen van Amsterdam en Rotterdam) kwam er door toedoen van burgemeesters – niet op advies van het kabinet of het RIVM.

Lees ook: Is er sprake van een tweede golf?

Bestuderen en besturen

Jaap van Dissel, RIVM-directeur infectieziektenbestrijding, zag op wetenschappelijke basis „geen reden voor een dwingende plicht”, zei hij vorige week bij een tussentijdse persconferentie. „Meneer Van Dissel moet vooral goed bestuderen”, zei Ahmed Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam, een dag later bij talkshow Op1. „Wij burgemeesters moeten besturen. Dat is net een ander métier.”

Ook in Amsterdam zag burgemeester Femke Halsema in de terugkeer van grote aantallen toeristen reden om in drukke delen van de hoofdstad mondkapjes te verplichten.

De opmars van een nieuwe set bestuurders in het coronabeleid is geen ‘zomerfenomeen’: het is eerder het gevolg van professionalisering en betere informatievoorziening in de virusbestrijding. Nu GGD’s veel meer testen en bron- en contactonderzoek uitvoeren, zijn plaatselijke brandhaarden sneller en beter in beeld. Dat schept duidelijkheid, maar maakt lokale bestuurders ook kwetsbaar. Wie niets doet, lijkt al snel machteloos.

Niet elke lokale maatregel is daarbij even aantrekkelijk. Het sluiten van horecagelegenheden – een bevoegdheid die burgemeesters als verantwoordelijk bestuurder voor de openbare orde al bezitten – is weinig populair. Een mondkapjesplicht is politiek omstreden, maar kan volgens opiniepeilingen van zowel Hart van Nederland als Maurice de Hond wel op steun van meer dan de helft van de bevolking rekenen. En nu de besmettingscijfers oplopen en de druk toeneemt, kan het kabinet niet achterblijven om van zich te laten horen.