Worstelend Damen schrapt duizend banen

Scheepsbouwer De grootste scheepsbouwer van Nederland heeft last van de lage olieprijs en de coronacrisis. In Nederland verdwijnen 200 banen.

Werkzaamheden in een loods van Damen Shipyards. De locatie in Gorinchem is het hoofdkwartier van het bedrijf.
Werkzaamheden in een loods van Damen Shipyards. De locatie in Gorinchem is het hoofdkwartier van het bedrijf. Foto SEM VAN DER WAL/ANP

Damen Shipyards, de grootste scheepsbouwer van Nederland, schrapt wereldwijd 1.050 van de ongeveer 12.000 arbeidsplaatsen. Er verdwijnen 870 banen in Roemenië en 173 op de Nederlandse locaties in Gorinchem, Schiedam en Bergum. Het gaat met name om banen binnen de divisie voor middelgrote schepen, waar de offshore-industrie een van de grootste klanten is. Op scheepswerven in Polen en Oekraïne wordt tijdelijk arbeidstijdverkorting ingevoerd.

Damen heeft het al langer erg moeilijk, ook voordat de coronacrisis uitbrak. Net als de rest van de scheepsbouwsector heeft het last van een dalende olieprijs. Daardoor daalt de vraag naar (reparatie van) schepen voor de offshore-industrie. De lastige markt dwong Damen bovendien opdrachten goedkoop aan te nemen, waardoor het in meerdere gevallen na tegenvallers voorzieningen van tientallen miljoenen moest nemen. En bij drie werven die het bedrijf in 2017 overnam, kwamen maar moeizaam orders binnen, zo bleek in februari van dit jaar. Een van deze werven betreft een locatie in het Roemeense Mangalia, aan de Zwarte Zee, waar nu 270 arbeidsplaatsen verdwijnen.

Het samenspel van problemen leidde tot flinke verliezen in 2018 en 2019, van respectievelijk 17 en 287 miljoen euro – het grootste verlies ooit uit de geschiedenis van het Gorinchemse bedrijf.

De afgelopen maanden is de coronacrisis daar nog overheen gekomen, waardoor reorganiseren volgens het bedrijf nu noodzakelijk is. Op meerdere werven lag het werk op het hoogtepunt van de crisis volledig stil. In Nederland heeft het bedrijf voor 11,5 miljoen euro een beroep gedaan op de eerste ronde van het NOW-fonds van de Nederlandse overheid, een subsidie voor 95 procent van de loonkosten bij bedrijven waar meer dan 20 procent van de omzet is weggevallen. Of het bedrijf ook meedoet aan de tweede NOW-ronde is volgens een woordvoerder nog niet zeker. Dat is nog „in beraad”.

Verkoop bedrijfsonderdelen

Mogelijk valt het totale aantal ontslagen uiteindelijk lager uit dan 1.050. Het bedrijf, dat in Nederland ongeveer 3.500 werknemers heeft, wil naar eigen zeggen zoveel mogelijk van de door de reorganisatie getroffen Nederlandse en Roemeense medewerkers herplaatsen binnen de eigen organisatie. De luxejachttak van Damen draait bijvoorbeeld een stuk beter. Het is volgens een woordvoerder niet uitgesloten dat later nog meer maatregelen bekend zullen worden gemaakt, zoals het mogelijk verkopen van bedrijfsonderdelen. Eerder in 2020 liet Damen al weten dat dit een optie was.

Het familiebedrijf is niet de enige Nederlandse scheepswerf die het de laatste jaren zwaar heeft. In mei moest een consortium van de Nederlandse staat en een aantal baggerbedrijven een andere grote gigant uit de scheepsbouwwereld voor 400 miljoen euro redden: IHC (drieduizend werknemers in verschillende landen). Dat noodlijdende bedrijf had voor een groot deel last van dezelfde problemen als Damen, zoals te goedkoop aangenomen opdrachten. Niets doen was volgens minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) geen optie: IHC was een ‘systeemwerf’, met voor Nederland cruciale technologische kennis en een groot netwerk van afhankelijke toeleveranciers.

Ook hier is een reorganisatie aanstaande. Vermoedelijk gaat er ook een aantal onderdelen van IHC in de verkoop, omdat het bedrijf zich wil richten op twee kernactiviteiten: de baggerindustrie en de offshoreindustrie. Het is bedoeling dat er in september concrete plannen bekend worden gemaakt. Tot dusver kreeg het bedrijf bijna 9 miljoen euro aan NOW-steun.

Naar Damen loopt ondertussen sinds 2017 een strafrechtelijk onderzoek. Het OM denkt dat de bouwer „actief via tussenpersonen steekpenningen heeft betaald aan buitenlandse overheidsambtenaren ter verkrijging van buitenlandse (overheids)opdrachten”.

Lees ook: De doorgeschoten verkooplui van Hollands grootste scheepsbouwer