Brieven

Herstelbetalingen

Je kunt de slavernij en de Holocaust niet vergelijken

Illustratie Cyprian Koscielniak

Schrijver Arnon Grunberg pleit voor Nederlandse herstelbetalingen voor het slavernijverleden (Herstelbetalingen zijn bittere noodzaak, 1/8). Het wachten is, volgens de auteur, ook in ons land op een Adenauer, de Duitse bondskanselier die in de jaren vijftig in het voormalige West-Duitsland een vorm van Wiedergutmachung voor het door het Duitse naziregime veroorzaakte leed verordonneerde. Grunberg maakt met deze analogie volgens mij een denkfout. Ten eerste waren in de jaren vijftig nog veel slachtoffers van de Holocaust en directe familie van door het naziregime vermoorden in leven. Het Nederlandse slavernijverleden ligt echter zo’n 160 jaar achter ons, geen 5 tot 10 jaar. Ten tweede werden de nazimisdaden in de periode 1933-1945 door en in naam van de toenmalige Duitse overheid begaan, die van het Derde Rijk, een bewind dat in 1933 na verkiezingen aan de macht was gekomen en toch ook steun van een groot deel van de Duitse bevolking genoot. Adenauer nam dus als politiek leider van de West-Duitse Bondsregering de verantwoordelijkheid voor misdaden die tamelijk kort daarvoor door haar directe rechtsvoorganger waren begaan. Slavernij was in Nederland echter een zakelijke privé-aangelegenheid, die evenwel tot 1863 door de Nederlandse overheid nog niet verboden was. En het voorgaande laat onverlet dat de Holocaust en het slavernijverleden twee volstrekt verschillende grootheden zijn en dat elke vergelijking eigenlijk ongepast is. Iets dat Grunberg dan overigens ook wel weer onderkent.