Buurlanden bezorgd over kerncentrale Emiraten

Kernenergie Als eerste Arabische staat beschikken de Verenigde Arabische Emiraten over kernenergie. Tot ongemak van buren en buitenwereld.

De kerncentrale van Barakah vorige herfst, toen hij nog in aanbouw was.
De kerncentrale van Barakah vorige herfst, toen hij nog in aanbouw was. Foto AFP

Het Midden-Oosten is weer een potentiële destabiliserende factor rijker: de eerste kernreactor in de Arabische wereld. Sinds zaterdag draait die warm in de Verenigde Arabische Emiraten, dichtbij de grens met Saoedi-Arabië. Op hetzelfde terrein staan nog drie reactoren klaar om in gebruik te worden genomen.

In de Emiraten zelf overheersten gevoelens van trots, vooral bij de heersers. „We zijn de trotse getuigen van de start van de operaties van de Barakah nucleaire centrale, in lijn met de hoogste internationale veiligheidsnormen”, twitterde Mohammed bin Zayed (MbZ), de kroonprins die het land leidt, zaterdag.

Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), de internationale waakhond op nucleair gebied, verwelkomde het nieuwe nucleaire complex al even enthousiast. „Dit is een belangrijke mijlpaal op weg naar commerciële operaties en het opwekken van schone energie. Vanaf het begin heeft IAEA het nucleaire energieprogramma van VAE gesteund”, meldde het op Twitter.

Het lijkt weer een nieuwe veer op de hoed van de Emiraten, het oliestaatje aan de Golf dat zijn buren onder het assertieve leiderschap van MbZ graag de loef afsteekt. Twee weken geleden lanceerden de Emiraten al als eerste Arabische staat vanaf een basis in Japan een missie naar Mars. Met dit soort projecten hoopt MbZ, die evenmin terugschrikt voor militaire interventies in Jemen en Libië, zijn land op te stoten in de vaart der volkeren.

De kerncentrale van Barakah, die op termijn een kwart van de stroomvoorziening in de Emiraten voor zijn rekening moet nemen, roept echter ongemakkelijke vragen op. Waarom schakelt een land dat over zoveel oliereserves én overvloedige zonne-energie beschikt plotseling over op kerncentrales, waaraan altijd veiligheidsrisico’s zijn verbonden?

Een van de deskundigen die zich hierover zorgen maakt is Paul Dorfman, senior onderzoeker bij het Energy Institute van University College in Londen en voormalig wetenschappelijk adviseur van de Britse regering. „De Koreaanse reactoren die in de Emiraten zijn gebouwd, zijn zo’n 30 procent goedkoper dan die van hun naaste concurrenten”, vertelt hij telefonisch. „In Europa zouden reactoren van dit model niet meer gebouwd mogen worden. Ze bieden bijvoorbeeld geen bescherming tegen vliegtuigcrashes of raketaanvallen. Ook missen ze een ‘core catcher’, die kan helpen om na een ramp als die in Fukushima de heetste kern van een reactor in een soort opvangbak te koelen.”

Barsten in betonnen hulzen

Ook wijst Dorfman erop dat de betonnen hulzen van alle vier reactoren van Barakah al tijdens de bouw barsten vertoonden die moesten worden gerepareerd. Bovendien voldoen de drukventielen volgens hem niet aan de hoogste eisen. Een eventuele ramp in de pal aan de Golf gelegen centrale zou de omgeving ernstig kunnen schaden. „De Golfstaten halen via ontziltingsinstallaties een deel van hun water uit de Golf”, zegt Dorfman. „Als dat nucleair vervuild zou raken, zou dat rampzalig zijn.”

Misschien wel de grootste zorg bij Dorfman en anderen is echter dat de Emiraten ondanks plechtige verzekeringen dat ze de kerncentrale slechts voor vreedzame doeleinden zullen gebruiken die toch ook militair benutten. Dorfman: „Ik sluit dat niet uit. Als je eenmaal reactoren hebt, is het geen grote stap meer om je uranium verder te verrijken.”

Het feit alleen al dat dit zou kunnen gebeuren, zorgt voor onzekerheid. Hoe zal buurland Saoedi-Arabië reageren, dat ook zint op de bouw van nucleaire centrales maar nog geen formeel akkoord heeft gesloten met het IAEA over inspecties van eventuele nucleaire installaties? Vorig jaar doken er foto’s op van een Saoedische centrale in aanbouw. De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman verklaarde al eerder dat zijn land ook snel kernwapens zou proberen te bemachtigen indien Iran over zulke wapens zou beschikken. Zonder Amerikaanse technische steun, die het Congres moet goedkeuren, zullen de Saoediërs de Emiraten nog niet snel kunnen volgen.

Ook is duidelijk dat noch Israël, noch Iran blij is met deze nieuwe factor in het Midden-Oosten. Qatar, dat een gespannen relatie heeft met de Emiraten en dichtbij Barakah ligt, protesteerde vorig jaar tegen de bouw van de reactoren. Volgens Dorfman moeten de Golfstaten een conventie tekenen over het monitoren van nucleaire installaties en compensatie van andere staten bij een ongeval. „Zoiets bestaat nu helemaal niet in de Golf.” Maar gezien de verdeeldheid in de regio lijkt het onwaarschijnlijk dat zo’n akkoord er snel komt.