Opinie

En de rups baart een wesp

Tommy Wieringa

Het presidentschap van Donald Trump staat van meet af aan in het teken van infantilisme – nu hij het ambt dreigt te verliezen klampt hij zich er met dezelfde kinderlijke verbetenheid aan vast. In antwoord op de vraag of hij zijn bureau vrijmaakt als hij de verkiezingen straks verliest, zegt hij in zijn onnavolgbare lingo: „Ik ben geen goede verliezer. Ik moet het zien. Nee, ik ga niet zomaar ja zeggen. Ik ga geen nee zeggen.” Ook zijn tweet over mogelijk uitstel van de verkiezingen laat een man zien die geen afstand kan doen van de macht. Hij beschouwt het presidentschap als zijn eigendom, hij heeft het op eigen kracht verworven en nu hij er mogelijk afstand van moet doen komt heel zijn autocratische natuur in opstand. In zijn nulsom-wereldbeschouwing bestaat het niet dat hij iets verliest, hij kan alleen winnen of bestolen worden. Niet l’état c’est moi, maar de staat ís van mij, en wie dat betwist is een dief of een bedrieger. Daarom zijn gefleem met legitieme autocraten als Duterte, Erdogan en Poetin, die de macht in hun respectieve landen vast in handen hebben en houden. Vooral Poetin heeft Trumps diepe bewondering. Masha Gessen, staff writer bij The New Yorker, citeert in zijn boek Hoe overleef je een autocratie historicus Timothy Snyder, die zei: „Het is niet moeilijk te begrijpen waarom Trump Poetin zou kiezen als zijn fantasievriend. Poetin is de echte versie van de persoon die Trump op televisie probeert te zijn.”

Trump is een wonderlijk anachronisme – een clanhoofd in de moderne tijd, met familieleden en dociele vertrouwelingen op cruciale posities, een feodaal heerser die de democratische ladder beklom om op de top van de apenrots te komen. Toen hij daar eenmaal was heeft hij de ladder weggeschopt en weigert nu om weer naar beneden te komen. Hij koestert zijn presidentschap zoals Gollem zijn Precious, hij zal er aan zijn broekspijpen uit gesleurd moeten worden.

De vooruitwijzingen naar een mogelijke weigering om terug te treden zijn niet onschuldig. Met het narratief van fraude en diefstal plant Trump alvast giftige zaadjes in de harten van zijn aanhangers, zodat die nu al energie kunnen verzamelen voor hun woede straks, de accu’s van het ressentiment moeten immers telkens opnieuw worden opgeladen. De dreiging met geweld is bij hem nooit ver weg, en zijn trouwe aanhang is zwaarbewapend, hetgeen te zien was bij tal van incidenten waarbij zijn mensen werden gemobiliseerd, zoals in 2017 in Charlottesville en onlangs bij Covid-19-protesten in het parlementsgebouw in Michigan, nadat Trump had opgeroepen die staat te ‘bevrijden’ als van een vreemde bezettingsmacht. Als hij verliest in november, zal hij een wraakopera willen regisseren om zijn gekrenkte ego te verplegen – een gewapende revolte zou hem allerlieflijkst in de oren klinken. Après moi, le déluge.

In het zojuist genoemde Hoe overleef je een autocratie, een haarscherpe inspectie van het trumpisme, betoogt Masha Gessen overtuigend dat met Trump een zuivere autocraat is aangetreden als president van de VS. Hij bevoordeelt zijn clan, minacht anderen, liegt en verwart de taal, deelt gunsten en straffen uit, negeert de wet of buigt die in zijn voordeel, en heeft een wezenlijk geloof in eigen onfeilbaarheid, zodat hij zich veel en graag laat toejuichen. In de jaren van zijn presidentschap, schrijft Gessen, „is gebleken dat het autocratisch streven in de Verenigde Staten een geloofwaardige kans van slagen heeft. Erger nog, dat autocratische streven kan kennelijk logisch voortbouwen op de structuren en normen van de Amerikaanse bestuurscultuur, op de concentratie van macht bij de uitvoerende organen en op het huwelijk tussen geld en politiek”.

Ik dacht hierbij aan het parasitisme van de sluipwesp (cotesia glomerata), die haar eieren injecteert in een rups. De larven vreten daarop de rups van binnenuit leeg. De rups blijft al die tijd in leven en beschermt de wespenlarven zelfs nadat ze zich een weg naar buiten hebben gevreten en verpopt zijn – pas dan sterft hij, en besluit zo zijn gastheerschap ten koste van zichzelf. Deze metafoor kan dienend zijn om te illustreren hoe een democratie een autocratie baart.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.