Opinie

Zomaar bijna oorlog in Europa

In Europa

Terwijl Nederlanders afgelopen week het debat over mondkapjes in een hogere versnelling zetten, vlogen Turkije en Griekenland elkaar bijna in de haren in de Egeïsche Zee.

Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, kon net voorkomen dat achttien Turkse schepen proeven gingen doen op het Griekse continentale plat, vlakbij het Griekse eiland Kastellorizo. Turkse F-16’s vlogen over. Marineschepen en straaljagers waren standby, aan beide kanten. De krant Bild citeert ingewijden in het Bundeskanzleramt die, amper bekomen van de schrik, zeiden dat dit incident hen deed denken aan de Cubaanse rakettencrisis. Toen, in 1962, stoomden Amerikaanse en Sovjet-oorlogsschepen op elkaar af, flirtend met een conflict dat had kunnen uitmonden in een derde wereldoorlog.

Dat er nog eens bijna een oorlog zou beginnen in Europa, het meest pacifistische continent ter wereld, net nu Maurice de Hond op tv was – wie had dat gedacht.

Maar zo was het. De Grieken schortten alle vakanties van militairen op. De opperbevelhebber keerde ijlings terug van Cyprus. En Angela Merkel werd ingeseind. Interessant: als er vroeger gedoe was in Europa, zeker met straaljagers, belde iedereen het Witte Huis. Nu zit Trump daar en bellen ze Merkel.

Intussen zei een Nederlandse veld-epidemioloog in deze krant dat de precieze effectiviteit van mondkapjes zich lastig laat meten, „maar een mondkapje filtert aan beide kanten altijd een fractie van de druppels. Of dit 5 of 50 procent is hangt af van de context. Maar is het 5 procent, dan is dat toch 5 procent, denk ik dan”.

De kanselier was nog groggy van de Europese marathontop waarop zij en de Franse president angelsaksische hedgefondsen te verstaan gaven dat de EU ditmaal pal voor de euro ging liggen en dat het geen zin had om Italië te shorten. Helaas had dit extra beetje Europese soevereiniteit een prijs: elders moest Europa wat soevereiniteit inleveren. Landen als Nederland eisten financiële compensatie, in de vorm van minder jaarlijkse contributies aan Brussel. Driemaal raden waar dat geld onder andere vandaan kwam: van de begroting van het grensagentschap Frontex, 43 procent minder dan beoogd, en het nieuwe Europese Defensiefonds, 39 procent minder.

Angela Merkel probeerde Athene en Ankara uit de hoge boom te halen. President Erdogan luistert alleen naar haar. Want zij heeft gezag. Gelukkig maar. Want Europa wordt een schaakbord waarop anderen hun stukken verplaatsen.

President Trump haalt 12.000 Amerikaanse soldaten uit Duitsland. Hij bedreigt Europese bedrijven die meewerken aan de gaspijplijn Nord Stream 2, van Rusland naar Duitsland, met sancties als ze daar niet mee stoppen. Ook China schroeft de politieke druk op, vanwege Huawei. Rusland en Turkije trekken, met hun oorlogen in Syrië en Libië, een ring van chaos en agressie om Europa. Erdogan daagde net zijn vijanden uit om hem op het slagveld te ontmoeten en kondigde aan „dat de voorspoed van westerse landen, gebaseerd op bloed, tranen, pijn en uitbuiting van de rest van de wereld, voorbij is”. Oorlogstaal.

Dit is de nieuwe wereld. Voormalige bondgenoten lusten ons rauw. Eén ongeluk en alles escaleert. Merkel snapt dit goddank.

Ze vertelde Erdogan dat hij haar voor schut zet, net nu ze hem helpt. Na een Turks-Franse militaire schermutseling op zee, in juni, wilde Macron EU-sancties tegen Turkije. Merkel had dat tegengehouden. Haal je schepen bij Kastellorizo weg, vertelde ze Erdogan, en onderhandel met ons als je wilt boren op zee. Anders kan ik Europese sancties niet afwenden – en die gaan Turkije ruïneren.

En verdomd, de Turkse schepen bliezen de aftocht. Ze liggen in Antalya. Maar voor hoe lang? En kan Merkel de Grieken koest houden, die niet willen onderhandelen onder Turkse dreigementen? Wat zou het leuk zijn als hier in Nederland enige aandacht voor was. Desnoods tussen twee talkshows over aerosolen door.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.