Opinie

Populistische kolder die best eens serieus kan worden

Populisten worden nerveus als het electoraal tegenzit, valt Hubert Smeets op. Ontneem jongeren hun stemrecht, oppert nu een Kremlin-publicist.

Hubert Smeets

Wat doen we met de oppositie? Het is de hamvraag voor populistische leiders waar ook ter wereld. In Rusland is die deze maand zelfs concreet geworden. Wat moet er gebeuren met die 22 procent Russen die tegen Poetins nieuwe grondwet stemden? De Kremlingetrouwe publicist Michael Leontjev wist wel raad met deze alternatievelingen. „Er zijn twee varianten”, zei hij bij radiostation Vesti FM tegen zijn „vijandige” medeburgers. „We tolereren en lokaliseren jullie óf we liquideren en schieten jullie dood. Ik ben voor de eerste variant. Die is humaner en je hoeft je handen niet vuil te maken. Maar…” Waarna hij opperde het stemrecht voor jongeren af te schaffen. „Jongeren weten niets. Het is bijna Oekraïne. Afgrijselijk. We stuiten binnenkort waarschijnlijk op de noodzaak om de jeugd het kiesrecht te ontnemen. Anders verliezen we het land”, aldus Leontjev.

Fantasieën van een 61-jarige provocateur? Nee. Er zijn redenen om hem toch iets serieuzer te nemen. Leontjev is communicatiedirecteur bij staatsoliebedrijf Rosneft. In die functie is hij rechterhand van ceo Igor Setsjin, een oude KGB-agent die op zijn beurt een vertrouweling van president Poetin is. Leontjev is ook de man die de onafhankelijke zakenkrant Vedomosti deze lente de nek omdraaide. Rosneft zelf is evenmin voor de poes. Met een omzet van 130 miljard euro is het ’t achtste energieconcern ter wereld. Het was Rosneft, waar de Duitse ex-kanselier Gerhard Schröder president-commissaris is, dat dit jaar het Kremlin zover kreeg om via een olieprijsoorlog met Saoedi-Arabië en de VS de wereldmarkt te verstoren.

Zegt Leontjev hardop wat Poetin stiekem denkt? is daarom geen totaal onzinnige vraag. Voor zijn paardenmiddel is weliswaar geen openlijke steun. Maar zijn diagnose vindt wel weerklank. Volgens een bestuurder van de presidentiële partij Verenigd Rusland kunnen jongeren „waarheid en leugen” inderdaad niet meer onderscheiden en volgens een andere Poetin-loyalist moet de jeugd daarom weer „onder controle van patriottische krachten” komen.

Er is nog een reden om Leontjevs kolder onder ogen te zien. Zijn manier van denken leeft eveneens buiten Moskou. En niet alleen in Wit-Rusland waar Aleksandr Loekasjenko, president sinds 1994, momenteel alles uit de kast trekt om te voorkomen dat hij volgende week bij zijn zesde (her)verkiezing een bloedneus oploopt. Donderdag twitterde de Amerikaanse president Trump dat de presidentsverkiezingen van november door het stemmen per post de „meest frauduleuze in de geschiedenis worden” en dat die dus beter kunnen worden uitgesteld totdat „het volk wel goed en veilig kan stemmen”. Grondwettelijk is deze tweet onzin. Maar wat als macht ook in de VS uit de loop van een geweer gaat komen? Of de president straks na 3 november vrijwillig het Witte Huis verlaat, is immers al wat langer onduidelijk. Trump orakelt er tot nu toe vooral dubbelzinnigheden over, net zoals hij vier jaar geleden dreigde dat hij zich niet zou neerleggen bij een eventuele zege van Hillary Clinton.

Is er een parallel tussen Rusland en Amerika? Een Russische econoom, die doceert aan de Europese Universiteit in Sint-Petersburg, schreef vorige week dit: „We verkeren in een overgang van autocratie naar gerontocratie via een tijdelijke fase van kleptocratie.” Hij doelde op Leontjev die de Russische millennials wil uitschakelen. De tekst had ook op Trump kunnen slaan.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij kenniscentrum Raam op Rusland en schrijft over de kantelende wereldorde.